Kaleikaumaka Fisher < hoʻi hope He hei na ka mīkina ʻohi kālā! Kaleikaumaka Fisher 6 Nowemapa 2026 E ko Hawaiʻi, mai Kaliʻu o Puna o ka ʻawa kau lāʻau ā hiki aku i Kaliʻu o Kilohana o Manokalanipō. Ke kaumaha nei ʻoukou? Me he mea lā ua pahele ʻia nō ʻoukou, a ʻaʻohe nō ala e alo aʻe? Ke ʻilihune ke kūlana, mai kupe wale a ʻaui i ke ala kūpono ʻole, akā e nānā pono i nā ʻiole e ʻono nei i ko ʻoukou mau dālā. E noʻonoʻo mai i kēia moʻolelo pōkole, i pale ai ka hana lapuwale a ka poʻe ʻālunu iā ʻoukou nei. I kēia mau lā ma lalo o ka panalāʻau ʻAmelika, kohu aupuni hoʻomana Kākana lā, ua hāiki nō ka nohona, a pono nō kahi e pakele aku ai. Iaʻu e kūʻai ana i nā lako pono i Don Quijote, ʻo ka laisi me nā pāpapa hoʻi, pā nā maka ʻoleha i ka ʻikena ʻo kekahi ʻōmole uliuli liʻi e ʻōlino mai nei. I paʻi ʻia i kona lepili kona hoʻohikina, ʻo “FEEL FREE”. ʻUpu wale aʻe ka manaʻo i loko o ka naʻau, a kūʻai ʻia nō. I ka nānā pono ʻana i ka ʻōmole, ʻike ʻia akula nō he mea lapaʻau kēia a he ʻawa ko loko ona. He mau mea hou aʻe, akā he mea ʻole kēnā ʻo ka ʻawa ka mea e ʻono ai ka puʻu. A inu ihola nō, he ʻawaʻawa maoli ke inu ʻia, a huli nō ka ʻōpū. ʻAʻohe nō ʻawa Hawaiʻi e like aku ai me ia ʻano, a ʻaʻole paha pololei ka lepili. A laila aku kau mai ka ʻona, e like pū me ka pila a ke kauka e hāʻawi mai ai. ʻAʻole nō i “noa” e like me ka inoa o nei mea inu, akā ua mānoanoa mai ka ʻeha o ka nohona manakā o ke ola maʻamau. Na wai nō e hoʻāhewa i ke kanaka e hoʻi aku ana i ka hale kūʻai i mea e ʻapo hou ai i kēlā ʻona? Ua maopopo leʻa ke kumu o kēia makemake, a i laila nō ka ʻino o nā kānaka e kūʻai aku i kēia inu. ʻAʻohe nō kānāwai i kau ma luna ona, a hiki nō ke kūʻai wale mai me ka ʻike ʻole i ka hopena. ʻO ia hoʻi ka pau ʻana o ke kālā me ka puni ʻana i ia inu hoʻopunihei. Me he ʻopiuma lā kona ʻano ʻona, a he aha lā ke kumu o laila? He karatoma, he lau lāʻau mai ʻĀsia Hikina-Hema, ua laha kēia i ko Tailani mau kānaka e like pū me ko Hawaiʻi mau lāʻau lapaʻau kaulana o ka wā kahiko. He mea ikaika hoʻi a maikaʻi nō ia no ka hoʻēmi ʻana i ka ʻeha o ke kino a me ka pilikia o ka noʻonoʻo. Manaʻo paha ʻoukou he ʻano like kēia me ko ka ʻawa ʻona. ʻAʻole kā. ʻO kona hoa e launa aku ai, ʻo ia nō ka ʻopiuma o ka pua papi. Ma o kēia ʻano, maikaʻi paha ia no nā kānaka i puni i nā lāʻau ma lalo o ke ʻano ʻopiuma, he lāʻau ʻē aʻe ia no ka hoʻonā ʻana i kēlā kuko ʻinoʻino e pilikia ai ke ola kino. No ka mea, emi mai kona ikaika, a ʻaʻole like ka maʻi o ke karatoma me ko ka opiuma maoli. Akā ʻo nā kānaka i puni ʻē ʻole, auē! He mea e hopu a hoʻopaʻa ai i ke kino a me ka naʻau i ka inu ʻia. A i kēia inu, ʻo ka “Feel Free” nui aʻe ka pilikia ma muli o ka hōʻekepue ʻana i ke ʻano o ka mea e inu ai, hūnā ʻia nā mea e kau ai ka weliweli i ke kikona ʻōlelo, he liʻiliʻi wale. E noʻonoʻo pono ʻoukou i ka hopena o kēia hoʻopaʻewa ʻana i ka lāʻau kahiko a me ka lawe wale ʻana aku o ka poʻe haole. Pehea ka paka o ka maʻi ʻaʻai? Ua lawe wale ʻia ka paka mai ka poʻe maoli o ʻAmelika, a laila aku, kūʻai ʻia nō ā laha. Hele a noa ka mea i kapu i ka loina kahiko, a laila kau nō ka ʻino ma luna o ke kanaka i nānā ʻole i ke kumu e kapu ai. A no ka poʻe e kūʻai aku a hoʻolaha wale, he makepono maoli ka pōʻino o ka lehulehu a lākou e kanaleʻo ai. Mai manaʻo ʻoukou he ʻiʻo ko loko o ka ʻōlelo hoʻomalimali a ke kālepa, he one wale ka ʻiʻo o ka ula hewa a ʻUmiamaka! ʻO ka mea nui e pilikia ai kēia mau lāʻau, ʻo ia ka huki wale ʻana i ke aʻa, i ka moʻokūʻauhau o lākou. I ka wā i hala, he hana nui ka hoʻomākaukau ʻana i ka ʻawa a me nā lāʻau hou aʻe me he mea lā he lekapī e paʻa ai. I kēia wā, kāpae ʻia nō ka lekapī a hoʻohikiwawe ʻia ka hōʻonaʻona ʻana, kūʻai ʻia ka lāʻau a noho ā kūnewanewa ke kino a ʻoleha nā maka. E makaʻala, a e mahalo i ka ikaika o ka lāʻau kahiko, he waiwai ʻiʻo ko ka ʻawa, ke karatoma, a me ka paka. ʻŌʻili mai ka ʻino o lākou ma o ke kūʻai poholalo a me nā māpuna ʻōlelo wai meli o ka hoʻopahele. © Kaleikaumaka Fisher ko mua ko hope

Olakino Ke Kūkulu Hou ʻAna i ka Hanu: Kūkohu Lōkino Nōiki a me ka Hoʻoulu ʻAna i ke Akemāmā Momi Bachiller E hanu iho, hanu aku. E like me ka ʻōlelo noʻeau kaulana e pili ana i ka mana o ka ʻōlelo, I ka hā nō ke ola, i ka hā nō ka make. I ka wā o ka maʻi ahulau puni honua ʻo SARS-CoV2, ʻaʻole hiki i nā ihu o kākou ke honi, ma muli o ka make i halihali ʻia e ka hā. Inā ua polapola kākou, mau nō paha ka hiki ʻole ke hanu me ka maikaʻi. Hoʻomaka kēia mau pilikia ma loko o nā hunaola lālahi o ke akemāmā, ʻo nā hunaola nōiki lua nō hoʻi. Kuapo lākou i ka ʻokikene a me ke kalepona diokesaside, a ʻaʻole hiki iā kākou ke hanu me ka ʻole o lākou. No laila, inā maopopo iā kākou ke ala e hoʻoulu pono ai i kēia mau hunaola, hiki ke hoʻōla ʻia nā akemāmā i ʻeha ʻia i ka SARS-CoV2, a i ʻole hiki ke hoʻoulu i nā akemāmā o nā pēpē i hānau ʻia ma mua o ka manawa kūpono. 17 ʻOkakopa 2024 e heluhelu Hoʻi mai ʻo Makanikeoe Keʻalahoʻoipoleimaile Cabanilla Eia i loko o kēia pepa he moʻolelo no ka ʻohana i pilikia, a hemo ka pilikia i ka hoʻoponopono. E ʻimi ana kāua, e ka mea heluhelu, i kā lākou hoʻomau maoli ʻana i ka hoʻoponopono. E nānā pono kāua i ka hoʻoponopono ʻana o ka ʻohana ʻo Lama. 1 Nowemapa 2022 e heluhelu Pehea kou ʻIli Pāpaʻa Lā? Brandi Ahlo He ʻōlelo noʻeau nō hoʻi kēia: inā nakaka ka puaʻa, maikaʻi ʻole ka waʻa a hoka. He hōʻailona a he mea koʻikoʻi ka ʻili no ka maikaʻi o ke kino. Ua like ka ʻili o ka puaʻa me kou ʻili, a kohu like ka waʻa me kou kino. Penei nō: Inā nakaka kou ʻili, ʻaʻole maikaʻi kou kino inā aukahi kou ʻili, maikaʻi kou kino. 15 ʻOkakopa 2021 e heluhelu E Hoʻomaopopo i ka Maʻi Mimikō Kalaninuiahi Wilson ʻO Nowemapa ka mahina e hoʻomaopopo ai i ka maʻi mimikō, a ʻo ka mahina hoʻi kēia e aʻo ai i nā ʻano mea like ʻole e kāohi ai i ka maʻi mimikō a me nā mea e kōkua ai i nā kānaka i loaʻa i ka maʻi mimikō. Ma kēia moʻolelo nūpepa e kaʻanalike ʻia ana nā ʻano mea e hana ai e kāohi i ka maʻi mimikō a e kōkua ai i nā kānaka i loaʻa i ka maʻi mimikō. 1 Nowemapa 2020 e heluhelu Pūʻā Kōlea Keleka Falces Eia mai kākou ma kahi o ʻekolu makahiki ma hope o ka pae mua ʻana mai o ka maʻi Kolona i ke one o Hawaiʻi nei. Ua ʻō ʻia ka hapanui o ka lehulehu i ka lāʻau koʻokoʻo, a e manaʻo ʻia paha, ua pau ka maʻi ahulau. Eia naʻe, i kēlā mahina aku nei i piʻi māhuahua aʻela ka nui o ka poʻe i loaʻa i ka maʻi Kolona. 5 ʻOkakopa 2023 e heluhelu ʻO ka Nane ka Pono Hiʻilani Chang ʻAʻole like ka hana i kēia mau lā me ka wā ma mua. Kaukoʻo ʻia ka ʻenehana hou no nā mea a pau, akā ʻaʻole i like ke kau noʻonoʻo ʻana ma ia hana me ka nane. Aia naʻe ma ka nane ka lāʻau noʻonoʻo, ʻaʻole ma ka ʻenehana hou. 1 Nowemapa 2022 e heluhelu E Mahalo Kākou i ka Mea Loaʻa Kēhaulani Greene E nā makamaka heluhelu, he wā ʻano paʻakikī kēia no kākou, eia naʻe, he mea nui ke koikoi ʻana i ka mālama kino a me ka mahalo ʻana i ka mea i loaʻa iā kākou. 10 Pepeluali 2021 e heluhelu E Nihi ka Hele Kamalei Marrotte He wā kūpouli kēia a ka launa ʻole. Ke noho paʻa nei kākou a pau – ʻo ia nō ka manaʻolana – ma ko kākou mau hale me ka ʻike ʻole ʻana aku i ko kākou mau hoapili, hoahānau, mākua, a me ko kākou mau kūpuna hoʻi. ʻIke ʻia ka paʻakikī o kēia wahi koi a ke Kiaʻāina Lukānela. 1 Kepakemapa 2020 e heluhelu He Maʻi Kūloko Kuehuikapono Seto Myers He kino liʻiliʻi loa ko COVID, pēlā nō hoʻi me ka maʻi ʻaʻai, me ka maʻi kuni, a me ke kunu kalea. ʻO ka maʻi naʻe nona kēia ʻatikala, kahi maʻi hoʻi e nahunahu ana i ka noʻonoʻo o kākou, ʻaʻohe ona kino, ʻaʻohe ona niho e kekē mai ana, ʻaʻohe hoʻi ona lāʻau maoli no kākou e pakele ai. He haʻohaʻo wale nō ia. 1 Nowemapa 2022 e heluhelu Ka Maʻi Manaʻo Poina ʻo Alzheimer's Noah Ellis ʻO ka maʻi Alzheimer’s, ʻo ia ka maʻi lolo e hoʻopau mālie i ka hoʻomanaʻo a me ka mākau noʻonoʻo a, i ka hopena, ka hiki ke hoʻokō i nā hana maʻalahi. ʻO ke kumu o kēia ʻatikala ka hoʻolaha ʻana i ka ʻike e pili ana i ka maʻi ʻo Alzheimer’s i hiki i ka poʻe ke ʻike i nā ʻōuli i mea e kōkua ai i ka poʻe e hōʻike i kēlā mau ʻōuli. 15 Nowemapa 2021 e heluhelu Ke Au o ka Manawa: Ka Pono me ka ʻOle o ka Lāʻau ʻŌ Kolona Kilinoe Kimura Inā e ʻōlelo ʻia mai aia he lāʻau ʻō Kolona e kūpale ana i ke ola kino, i emi iho ka ʻino o ka maʻi, a he kōkua kēia lāʻau i ka hoʻōki ʻana i ka lele ʻana o kēia maʻi, a laila, ʻaʻole loa he mea ʻē aʻe nāna e hōʻike mai i ka ʻoiaʻiʻo o ia mea, koe hoʻi ʻo ke au wale nō o ka manawa. 10 Pepeluali 2021 e heluhelu Maʻi Ahulau Kilinoe Kimura I kēia lā he 10,887 poʻe o ka pae ʻāina i loaʻa i ka maʻi COVID-19 a ke nui aʻe nei ka heluna i kēlā me kēia lā. ʻOiai ua hiki ke loaʻa i kēia maʻi me ka hōʻike ʻole ʻana i nā hōʻailona o ua maʻi nei, ua kupu mai ka manaʻo i loko o ʻoukou e hana i ka hōʻike COVID. 1 Kepakemapa 2020 e heluhelu

Kamālamalama Ishii < hoʻi hope Eō Hawaiʻinuiākea! Eia Kā ʻOukou Papa Haumāna Kauleo M.H. 2025-2026! E pili mai! Kamālamalama Ishii 5 Nowemapa 2026 E kuʻu pua o Hawaiʻi e kū haʻaheo ana ma Mauna Kea. E kuʻu liko o Kauaʻi, ua pulu i ka wai aʻo Waiʻaleʻale. Eia nō kākou ke ʻākoakoa mai nei i ke kulanui o Hawaiʻi ma Mānoa no ka ʻike naʻauao. ʻO kekahi o kākou, ua kau i kēia huakaʻi ma lalo o Hawaiʻinuiākea ma o ʻelua ala: ʻo ia ʻo Kamakakūokalani kahi a ka ʻike Hawaiʻi e aʻo ʻia ai, a me Kawaihuelani no ka poʻe nona ka ʻiʻini no ka hoʻōla hou ʻana i ka ʻōlelo Hawaiʻi. He mau papahana hou aku nō ma lalo o Hawaiʻinuiākea no nā haumana Hawaiʻi e kau ʻole i ua mau ala nei, ʻo ia hoʻi ʻo Native Hawaiian Student Services (NHSS) a me Ka Papa Loʻi ʻo Kānewai. ʻO kekahi papahana i hoʻokumu ʻia no ke kākoʻo ʻana mai i nā haumāna ma lalo o Hawaiʻinuiākea, ʻo ia hoʻi ka Papa Haumāna Kauleo o Hawai‘inuiākea (Hawaiʻinuiākea Student Advisory Board). I ka makahiki 2010 i hoʻokumu mua ʻia ai kēia papa haumāna e ke poʻo mua o Hawaiʻinuiākea i mea e haʻi ai i nā haumāna e pili ana i nā hana ma ke kulanui. ʻO kekahi pilikia i kēlā wā, ʻo ia ke emi ʻana o ka hoihoi o nā haumāna i ke kau ʻana i kēia papa haumāna. Ma muli o ia emi ʻana o ka hoihoi, i ka makahiki 2013 i pau ai ua papa haumāna nei. Ua hala ʻehiku makahiki a i ka makahiki 2020 i hoʻōla hou ʻia ai ka hui e Nālani Balutski lāua ʻo Ululani Oliva ma o ko Nālani haku ʻana i wahi no kēia hui i loko o ka puʻu kālā ʻo Kapaʻakea. ʻO ka pahuhopu o kēia hoʻōla hou ka hoʻokumu ʻana i ala no ka ʻuao a me ka hōʻike manaʻo ʻana a nā haumāna. I kēia makahiki, ʻeono mākou haumāna e kū nei i kēia hui ma ke ʻano he mau ʻelele no nā papahana ma lalo o Hawaiʻinuiākea. Eia ko Kamakakūokalani, ʻo Momi Bachiller, no Kīhei, Maui mai, a me Kuhi Leong, no Waiau, Oʻahu mai. ʻO ko Kawaihuelani, ʻo Kawaiola Kapuni, no ʻUlupalakua, Maui mai, a me Keanu Suyat-Okamoto, no Kalihi, Oʻahu mai. A ʻo ko NHSS, ʻo Kiʻinani Rosario, no Waiʻanae mai, a me kou mea kākau, ʻo Kamālamalamaonālani Ishii, no Kōloa, Kauaʻi mai. ʻO ka mea ʻāpiki, ʻaʻohe o mākou lālā no Ka Papa Loʻi o Kānewai i kēia manawa. No laila, ʻo mākou kā ʻoukou papa haumāna kauleo o ka MH 2025-26! ʻEkolu hui o ka Papa Haumāna Kauleo, ʻo ia hoʻi: ka hui kālai, ka hui laulā, a me ka hui hāpai. Na ka hui kālai e hoʻokumu i mau hanana i mea e hoʻopili ai i nā haumāna o Hawaiʻinuiākea. ʻO ka hui laulā ke hoʻolaha a laha loa nā hanana ma lalo o Hawaiʻinuiākea, ʻaʻole nā hanana wale nō e hoʻokumu ʻia e ka hui kālai. Hui nā haumāna ma ka hui hāpai me nā poʻo o Hawaiʻinuiākea, ʻo ia hoʻi ʻo Keawe Lopes no Kawaihuelani, ʻo Kamana Beamer no Kamakakūokalani, a me Jon Osorio no Hawaiʻinuiākea. Hāpai a kamaʻilio ʻia nā manaʻo mai nā haumāna ma lalo o Hawaiʻinuiākea e kēia hui. Na ka hui hāpai nō hoʻi e haku i mau anamanaʻo i mea e ʻike ai i ua mau manaʻo nei o nā haumāna. ʻO kekahi hanana a mākou i mālama ai, ʻo ia ka Māmaki Mixer ma ka lā 25 o Kepakemaka ma ka hola 10:30-11:30 a me ka hola 3-5. Na ka hui kālai i hoʻokumu i kēia hanana a laila hoʻolaha ka hui laulā i ua hanana nei ma o kā mākou Instagram! No kēia pāʻina mākou i hoʻomākaukau ai i mau kī māmaki a me ka mea ʻai ʻo ʻĀina Bars e pū paʻakai ai. I kēia pāʻina mākou i hoʻolaha ai i ka hui a me kā mākou pahuhopu, ʻo ia hoʻi ke kūkā kamaʻilio ʻana me nā haumāna a me nā kumu no ka hoʻomaikaʻi ʻana iā Hawaiʻinuiākea. Ma hope o ko mākou hoʻolauna ʻana, ua kūkā kamaʻilio mākou me nā kānaka i hele mai i ka Māmaki Mixer a ʻike i ko lākou manaʻo no Hawaiʻinuiākea, inā he pilikia ko kekahi a he manaʻo paha. Inā ulu kou hoi i kēia hui, a he manaʻo paha kāu e hāpai ai, ʻelua āu ala no ka waiho ʻana i manaʻo no mākou! ʻAkahi, he leka uila a he Instagram kā mākou. ʻO hshksab@hawaii.edu ka leka uila. ʻO @hawaiinuiakea_sab kā mākou Instagram! A i ʻole, inā kamaʻāina ʻoe iā mākou lālā o ka hui, e ʻimi a loaʻa mākou no ka haʻi ʻana mai i kou manaʻo! ʻO kekahi hana hou aku a mākou, ʻo ia hoʻi kekahi anamanaʻo i haku ʻia no ka ʻike ʻana i nā manaʻo o nā haumāna, nā pilikia i ʻike ʻia e ʻoukou, nā haumāna ma lalo o Kamakakūokalani, nā haumāna ma lalo o Kawaihuelani, nā haumāna e kōkua ʻia e Native Hawaiian Student Services, a me nā haumāna e kōkua i Ka Papa Loʻi ʻo Kānewai. Eia kekahi ʻiʻini a mākou, ʻo ia ka hoʻopiha ʻia ʻana o ua anamanaʻo nei e nā haumāna a pau ma lalo o Hawaiʻinuiākea, i maopopo ai ke ala e holomua ai! ʻŌlelo ʻia e ko kākou poʻe kūpuna ma ke ʻano o ka ʻōlelo noʻeau, “E ʻimi kākou i ka mea e hoʻokahi ai ka manaʻo.” No laila, “E imi kākou i ka mea e hoʻokahi ai ka hele kula ʻana.” I kou kōkua ʻana iā mākou, i ka Papa Haumāna Kauleo o Hawai‘inuiākea, e ʻimi kākou a pau i nā ala no ka hoʻomaikaʻi ʻana i kou ola ma loko o ke kulanui a ma waho hoʻi. ʻAʻohe hana nui ke alu ʻia! © Kamālamalama Ishii ko mua ko hope

Kulanui Eō Hawaiʻinuiākea! Eia Kā ʻOukou Papa Haumāna Kauleo M.H. 2025-2026! E pili mai! Kamālamalama Ishii 5 Nowemapa 2026 E kuʻu pua o Hawaiʻi e kū haʻaheo ana ma Mauna Kea. E kuʻu liko o Kauaʻi, ua pulu i ka wai aʻo Waiʻaleʻale. Eia nō kākou ke ʻākoakoa mai nei i ke kulanui o Hawaiʻi ma Mānoa no ka ʻike naʻauao. ʻO kekahi o kākou, ua kau i kēia huakaʻi ma lalo o Hawaiʻinuiākea ma o ʻelua ala: ʻo ia ʻo Kamakakūokalani kahi a ka ʻike Hawaiʻi e aʻo ʻia ai, a me Kawaihuelani no ka poʻe nona ka ʻiʻini no ka hoʻōla hou ʻana i ka ʻōlelo Hawaiʻi. He mau papahana hou aku nō ma lalo o Hawaiʻinuiākea no nā haumana Hawaiʻi e kau ʻole i ua mau ala nei, ʻo ia hoʻi ʻo Native Hawaiian Student Services (NHSS) a me Ka Papa Loʻi ʻo Kānewai. e heluhelu E ala! E alu!! E kuilima!!! ʻĀnela Akiu 17 ʻOkakopa 2024 ‘Auhea ‘oukou e nā pua i‘a i komo mai i nā loko uluwehiwehi o Hawaiʻinuiākea, kahi e pili a‘e ai i nā wai māpuna o nā kūpuna, ‘ano‘ai me ke aloha. He wahi ho‘olauna kēia i kekahi mau ‘o‘opu ‘ai lehua o Hawai‘inuiākea, ‘o ia ho‘i ka hui i kapa ‘ia ‘o ka Papa Haumāna Kauleo o Hawai‘inuiākea (Hawaiʻinuiākea Student Advisory Board). Ua ho‘okumu ‘ia nei hui me ka mana‘olana e paipai aku i ke kūkā kama‘ilio ‘ana a nā haumāna me nā alaka‘i o kēlā me kēia māpuna o Hawai‘inuiākea. e heluhelu E Hui nā Maka ma NHSS Kailana Keen 4 Kēkēmapa 2023 ʻAuhea ʻoukou e nā ʻōpuʻu e mōhala aʻe nei i ka ua Kuahine o Mānoa. E nā ʻōpuʻu e nehe mālie mai nei i ka makani Kākea e pā mai ana ma Puahia, Kānewai, Piliamoʻo, Paʻakea, Pilipili, Wailele, a me Kauwalaʻa, ʻanoʻai me ke aloha. Maopopo anei nā ʻano kumuwaiwai like ʻole i hoʻolako ʻia no ʻoukou? Ua lohe anei ʻoukou i nā ʻano hana like ʻole a NHSS e alakaʻi ana? E ka mea heluhelu, e maliu mai i ka leo huliāmahi a ka Native Hawaiian Student Services. e heluhelu O ke Au o ka Manawa ka Hoike Kahikinaokalā Domingo 10 Iune 2021 E KA ULU HOI:— O ka hua o ka hana, ka liuliu, a me ke kulana o kakou na haumana, he hookahi wale no mea nana e hoike mai i ke kupono, ka makaukau, ka maiau ame ka maemae o ka hana, oia ke Au o ka Manawa. e heluhelu Ke Ala Hou o Mānoa Hoʻoleia Kapaku 29 Kepakemapa 2025 ʻAuhea ʻoukou e kuʻu mau hoa i hānau a hānai ʻia ma ka mokupuni ʻo ʻIhikapalaumaewa? He mau keiki kākou i koi ʻia e haʻalele i ka ʻāina hānau, e naue mai, e neʻe mai, i mea e holomua ai ma ke kula nui o Mānoa. Ua kīkeʻekeʻe nō ke ala, akā he ʻaʻaliʻi kū makani mai au, ʻaʻohe makani nāna e kūlaʻi. No laila, e kuʻu makamaka, he alakaʻi paha kēia no kou huakaʻi e hiki mai ana, he huakaʻi nō hoʻi kēia no kākou e ʻimi ai i ka ʻike. ʻO ia ke ala e hanohano aku ai nā mākua a me nā kūpuna, a he ala nō hoʻi ia e kākau ai kākou i ko kākou moʻolelo ponoʻī. He wahi paipai kēia iā ʻoe e kuʻu hoa e kūpaʻa i kou ala, ʻoiai e kū ana nā pilikia he nui; eia naʻe, ma laila nō ka ulu ʻana o ka hoi. e heluhelu ʻAuhea kahi Hale no Kākou? Kamaile Manning 17 ʻOkakopa 2024 ʻAʻohe wahi mea a like aku me kēia pilikia ʻo ko Kawaihuelani nele ‘ana i ka hale ‘ole. Inā he haumāna, he kumu, he kākoʻo, a he limahana paha ʻoe ma lalo o Kawaihuelani, ua maopopo akula iā ʻoe nā pilikia o kēia hālau o kākou. Inā ʻaʻole ʻoe kamaʻāina i ia pilikia, e ʻupu aʻe ana paha ka manaʻo no ka pono a no ka hewa. E heluhelu mai. e heluhelu E wehe i ka puka! E hui kākou, o mehameha auaneʻi Yuko Uchida 5 ʻOkakopa 2023 ʻAuhea ʻoukou, e nā manu i lele mai i ke kulanui o Hawaiʻi, mai nā ʻāina like ʻole mai! Ua hānai ʻia e ko ʻoukou mau mākua a kūpuna paha, ma ko ʻoukou mau pūnana ponoʻī. A ua lele maila i Hawaiʻi nei, me he manu ʻōpio lā e noho ana i pūnana hou i kēia kau. ʻO ka wā kēia e ʻīnana aʻe ai. e heluhelu ʻAʻole Lawa ka Papa Kamaʻilio Hoʻokahi ma ke Kulanui Kauhi Gample 28 Pepeluali 2021 ʻAuhea ʻoukou e nā ʻōpuʻu lehua e uluwehi ai nā paia o Kawaihuelani. ʻO au kekahi i hoʻomanawanui i ka paka ua o Waʻahila. Lōʻihi ka huakaʻi ʻana o ko kākou waʻa e pae ai i Kapaʻa, a ua hōʻea nō. No laila, ʻo kēia ka manawa e hoʻoponopono ai i ia waʻa no nā pōkiʻi. e heluhelu Auē ka Nui Kaʻa Ē! Nāpualani Panui 17 ʻOkakopa 2024 Ua kupu aʻe kekahi pilikia ma ke kulanui. I kēlā me kēia makahiki, hōʻea mai nā haumāna hou i ke Kula Nui o Hawaiʻi ma Mānoa a nui ʻē nā haumāna ma mua o ka wā ma mua. Noho ma ʻaneʻi kekahi o ka poʻe kūloko, akā nui nā haumāna i neʻe mai ka ʻāina ʻē mai. Ma muli o ka nui wale o nā haumāna i hoʻāpono ʻia i loko o kēia kula, paʻakikī ka ʻimi ʻana a loaʻa kekahi wahi e hoʻokū ai i ko lākou mau kaʻa. e heluhelu E Hoʻokaʻawale i ka ʻŌʻo mai ka Lima Aku Yuko Uchida 4 Kēkēmapa 2023 He lono kupaianaha kā ka i kūkala ʻia maila iā mākou e pili ana no ka haʻalele haʻaheo ʻana o ka pelekikena o ke kulanui o Hawaiʻi i noho lōʻihi i kāna kūlana. I ka lā 19 o Kepakemapa, ua kūkala ʻia aku ka manaʻo o Pelekikena David Lassner i mua o ka lehulehu. E hoʻomaha loa ana ʻo ia i ka hopena o ka makahiki kula 2024. Ma loko o kāna leka kūkala, ʻī maila ʻo iala no kona "haʻaheo" i nā mea i kō ma lalo o kona noho pelekikena ʻana. Eia kekahi mea āna i haʻaheo ai, ʻo ka hele ʻana o ke kulanui a "culturally strong." No laila, he aha kāna mau hana no ka lāhui a me ka "moʻomeheu" Hawaiʻi? Hōhonu nō ke kawa. e heluhelu Nā ʻIole Nahu ʻAipono Keolamaupono Sagario 1 Nowemapa 2022 I ke kulanui o Hawaiʻi ma Mānoa nei, he mau kānaka e hōʻiole nei i nā pono o ke kula a me nā haumāna. He aha ia mea ʻo ka hōʻiole ʻana? ʻO ka hōʻiole ʻana, ʻo ia nō ka ʻaihue ʻana o ke kanaka i nā mea pono waiwai a kekahi kanaka ʻē aʻe. e heluhelu Ka Pōpilikia Moʻohelu Kālā Kamalei Marrotte 1 ʻOkakopa 2020 Auwē nō hoʻi ē! I ka mahina nei nō i puka ai kekahi ʻatikala ma ka pūnaewele no ke kula nui o Hawaiʻi nei, nāna e wehewehe ana i ka ‘ole loa o ke kālā e pono ai ke Kula Nui no ka mālama mau ‘ana i kekahi o kona mau polokalamu e like me ka maʻamau. ʻO kekahi o ia mau polokalamu, ʻo ia nō ka Hana Keaka a me ka Ethnic Studies. He aha auaneʻi ka hopena? e heluhelu

Lopaka Araki < hoʻi hope Nēnē Hiwa Lopaka Araki 5 Nowemapa 2026 ʻO kekahi mau kānaka, ua pili pono ka ʻili, ua hemolele nō ka pilina — ke hui pū, hoʻokahi nō kino. No lāua iho, ʻaʻohe mea e hoʻokaʻawale iā lāua, no laila, hemolele nō ka pilina o ia mau kānaka ʻelua. E lawa lua ʻia ana ka pilina o lāua iho, a ʻike ʻia ua pilina nei e ka lehulehu. Akā, he kanaka ke kanaka a pōkole ka wā e komo ai kākou i kēia kino, no laila, he mea nui ka hoʻoikaika ʻana i ka pilina me ko kākou mau kūpuna. ʻAuhea ʻoukou e nā kupa, nā kānaka o ke aupuni nei, nā keiki a nā kūpuna e hoʻohanohano ai? Iā ʻoukou pākahi, aia kou mau kūpuna me ʻoe? ʻAe, aia nō paha ua mau kūpuna nei i loko o ko kākou naʻau, i kā kākou hana, i ko kākou alo, a i ʻole i kou lumi kahi e noho nei i kēia manawa. Noʻu iho, ʻo kēia kahi e kaena aku ai e pili ana i kuʻu tūtū i hoʻāla ʻia ka pili o ʻolua ʻo kou mau kūpuna. ʻO kākou nā moʻopuna a ko kākou mau kūpuna, ʻo nā pua a lākou. ʻO kēia kahi e kui ʻia ai nā pua a hoʻohuipū ʻia i ia mea he lei uʻi. Kau ʻia kākou ma nā poʻohiwi kūkia no ka hoʻomāhilu ʻana i ko lākou mau alo pōmaikaʻi. E like me ka haku ʻana a me ka mālama ʻana i ka lei, e kipa pinepine ʻia aku ana lākou. ʻO ke kanaka aʻu i kipa pinepine ai, ʻo ia kuʻu meʻe e hoʻohanohano ai. ʻO kona inoa ʻo Lilo, ʻo koʻu kupuna kāne nō ia. ʻAuhea ʻoe e Lilo? Aia au i mua ou i koʻu manawa e kipa aku ana i kou wahi i noho ai. I ke ahupuaʻa ʻo Paʻalaʻa i ka moku ʻo Waialua i ka mokupuni ʻo Oʻahu e ʻike ʻia aku ai kou alo me aʻu. Like a like kēia wā a me kou wā; momona ka lepo, ʻo ia mau nō ke kaona, a waiwai a piha ke kai. E hōʻea aku ana au i kou wahi i aloha ai a e lawe ʻia kāu kaikamahine, ʻo ia hoʻi kuʻu māmā. ʻO kuʻu mau haliʻa punahele e hoʻomanaʻo aʻe ai i pili iā ʻoe, ʻo ka ʻai ʻana i nā mea like ʻole. He ʻono nō ka mea ʻono puffy hau . Paʻapaʻa ka ʻili moa mai ka hale ʻaina ma ka ʻaoʻao hema o ka hale puhi palaoa. ʻIke nō hoʻi au i kāu puʻu nui o ka laisi keʻokeʻo, i hele ā mākuʻe i ka ninini ʻia o ke koiū. A lohe ʻia kou pūhā ma hope o ka pāʻina. ʻO kekahi haʻawina āu i haʻawi ai iaʻu, ʻo ka hoʻopau i nā mea ʻai a pau, ʻo ka minamina a me ka hoʻomāunauna ʻole i nā mea i loaʻa. ʻAuhea ʻoe e Lilo? Ke hoʻopilipili nei au i koʻu ʻano e hana e like me ʻoe. E hoʻokō ʻia ana kou kuleana ma o kaʻu hana. E hoʻomau ana au i ke kū ʻana i ke kūpaʻa, ka manaʻoʻiʻo, a me ka laʻahia. I nā manawa a pau, piha kou naʻau i ka mahalo i nā mea i hāʻawi ʻia iā ʻoe. ʻIke ʻia kou manaʻo kiʻekiʻe loa ʻo ka luana o kahi e noho ana, ka ʻoihana maulua e hana iho ai, ka mea ʻai keu e ʻai piha ai, a me ka poʻe e puni ai. Mahalo nui ʻoe i ka hōʻea ʻana i ʻaneʻi a me ka lako ʻana i ka nohona hou i maikaʻi no kou ʻohana. ʻIke ʻia a maopopo ʻia ke kūʻikena o ke ola ʻana me ka lōkahi. ʻAʻohe ou mea i ʻuhaʻuha ai. Hoʻomanaʻo au i ka manawa i komo aku ai ʻoe i ka ʻili kuapo o kāu keiki kāne, no ka mea ʻaʻole ʻoe e kiloi aku ana, i loko nō o ka pili ʻole i ka nui o kou kino. ʻAuhea ʻoe e Lilo? Maopopo kou aloha mae ʻole no kou hoa, no kou ʻohana, a, ʻo ka mea i ʻoi aʻe i luna o nā mea a pau, kāu ipo. I ka wā a ʻolua i launa ai no ka manawa mua loa, i ka wā o kāu ipo i hala aʻe ai, i ka wā o kou piʻi ʻana aʻe i luna, aloha ʻoe iā ia. Mani ʻole kou ahi welawela ikaika. ʻAʻohe ou manawa i nele ai i ke aloha ʻole. E like me ka lāʻau o ka nahele, ʻāhiu a kuakahi kou aloha i kāu ipo. ʻAʻole nō i maopopo wale iā ʻoe kou puni i kāu ipo, hōʻike ʻia. Kau ʻia ʻo ia e ʻoe i ka noho aliʻi kiʻekiʻe no ka hōʻihi a me ka hoʻohanohano iā ia. ʻAʻole he luhi ke aloha iā ia. He hana hauʻoli ia. A ʻo kēlā ka hana aʻu e hoʻopilipili aku nei. ʻO ka mea nui e paʻa i koʻu puʻuwai, ʻo kou ʻano o ka wehewehe ʻana aku i kāu ipo. I nā manawa a pau loa e haʻi aku ai ʻoe i pili iā ia, e hoʻopuka ʻia ka huaʻōlelo ʻo nēnē hiwa, beloved . E ka mea heluhelu, mai kakali a hōʻea mai kekahi wā hemolele no ka hui hou ʻana me kou mau kūpuna. Ō pūliki ʻoe i kou kupuna, pūʻili mai ʻoe ā paʻa. Ō lohe i paʻa kāna mau huaʻōlelo punahele a ʻōlelo maʻamau a i ʻole kāna māmalaʻōlelo e hoʻopuka ai i loko o ka ʻōlelokīkēkē. Ō lawe aku ia i ka hana leʻaleʻa, e ʻakaʻaka pū me ia. Ō komo i kahi ʻōlelo hoʻomākeʻaka. Ō lohe i kona moʻolelo a mai laila mai, e ulu ka naʻauao. Ō hāʻawi i kou manawa a me kou naʻau ʻōpio. Ō hoʻonanea me ia, a e ulu kou pilina me ia no ka hoʻoikaika ʻana i ko ʻolua pilikana. Inā he pilikia, e pāhono a kala. ʻAʻole nō e liʻuliʻu e mae ka pua a hoʻopalupalu ʻia a hoʻokaʻawale ʻia nā māhele o ua pua nei. ʻO kēia ka mea aʻu e hoʻohiki aku ai iā ʻoe, e hū mai ana ko kou kupuna hoihoi i ka ulu ʻana o ka pilina me ʻoe. Ō kau i ka huakaʻi. ʻO kaʻu pahuhopu no kākou, ke nānā i nā lani, e nānā pono. ʻIke ʻia nā hōkū a ma o kou hākilo ʻana, hoʻāʻiaʻi ʻia kou ala e hoʻomau ana nō me ka hōkū e alakaʻi iā ʻoe. E lawe aku i nā ʻaumākua a me ke kinolau a hiʻi koke iā ia a kuʻu ʻole. Inā aia ʻolua ʻo kou kupuna i kahi e ʻike ʻia ai he alo a he alo, ō hōʻike i kou aloha nona. Wahi a kūpuna, “I paʻa i kona kupuna ʻaʻole kākou e puka (1251).”, ʻAe, aia lākou me ʻoe, ʻo ʻoe ka mea e haʻaheo ai lākou. © Lopaka Araki ko mua ko hope

Tucker Larue < hoʻi hope E Nā Kiaʻi Kai Tucker Larue 31 ʻOkakopa ʻAuhea ʻoukou e nā kiaʻi a Kū lāua ʻo Kanaloa, e nā kiaʻi o ke kai pāpaʻu a me ke kai hohonu, e nā kiaʻi ʻo ka mālama ʻana i ke kai o Hawaiʻi nei. Eia mai kekahi manaʻo no nā lawaiʻa a me nā kānaka puni iʻa. Aloha aʻe e nā hoa o ke kai. Ke ʻeha nei ʻo Kū lāua ʻo Kanaloa i ka hoʻopalaleha ʻana i ka lehulehu iʻa. Eia nō au ke hoʻolale aku nei i nā lawaiʻa a pau e kilo aʻe i ko ʻoukou mau wahi luʻu punahele i mea e ʻike ai i kēia pōpilikia. Kākaʻikahi ka loaʻa ʻana o nā wahi ma Oʻahu nei me nā ʻano iʻa like ʻole. Pili paha kēia i ka māhuahua ʻana o ka lehulehu kānaka ma Oʻahu nei. ʻAʻole wale nō i pili kēia i ke kai pāpaʻu. Ke holo ʻoe i ke kai hohonu ma luna o ka moku, e ʻikemaka ana ʻoe i ke emi ʻana i ka nui o nā iʻa o laila kekahi. No ke aha? ʻO ka nui o ka poʻe malihini e kipa mai ana i kēia mokupuni nei, ʻo ia nō hoʻokahi kumu. He pilikia nō ke kauoha a me ka hoʻolako ʻana i ka ʻahi i loko o nā hale kūʻai nui. ʻO ka ʻahi, ke aku, ka mahimahi, ka ʻono. ʻO ia nō nā iʻa i makemake ʻia e nā kānaka a pau e holoholo kūʻai ana i nā hale kūʻai. ʻO ia nō nā iʻa o ke kai hohonu. He ʻano tutua ka ʻiʻini ʻana o nā malihini i ua mau iʻa nei, a ʻaʻole hiki iā kākou ma Oʻahu nei ke hoʻonā i ka pōloli o ua tutua nei. He aha ke kumu o ke emi ʻana o ka nui o nā iʻa i ke kai pāpaʻu? ʻO ia hoʻi ka naʻaupō i nā kānāwai lawaiʻa. ʻO wai ka mea e nānā ʻole nei i ke kānāwai? ʻO nā kānaka e noho nei ma Oʻahu. Nui nā kānaka e noho nei ma Oʻahu. Nui nā kānaka e hoʻonaʻauao ʻole ʻia i ua mau kānāwai nei. A ʻo kekahi mau kānaka ʻē aʻe, ʻaʻole lākou nānā i ke kānāwai. He mau kēkake nō. ʻAʻole lākou makemake e mālama i ka lehulehu iʻa ma muli o kā lākou ʻauʻa. E hoʻohilahila iā lākou! E noʻonoʻo iho kākou i kā kākou mau keiki, moʻopuna, a me nā hanauna o ka wā e hiki mai ana. Aia ka pono ʻo ko kākou mālama ʻana i nā kumuwaiwai o ka ʻāina a me ke kai i ʻole ai e ʻaihue ʻia kēia mau makana waiwai mai nā keiki o ka wā e hiki mai ana. He momi nō na iʻa o ke kai, he momi hoʻi ke kalo o ka ʻāina, a he momi ke aʻo ʻana i kēia nohona i nā ʻōpio o Hawaiʻi nei. Na kākou e hana pono a e hoʻomanaʻo i ka ʻōlelo a nā kūpuna o kēia ʻāina, ʻo ia hoʻi, “ He aliʻi ka ʻāina, he kauā ke kanaka .” Pehea kākou e kōkua ai i ke ola o ka lehulehu iʻa i ke kai hohonu a me ke kai pāpaʻu? He kōkua nui ka hoʻomalu ʻana o kekahi mau wahi lawaiʻa a puni ka mokupuni. I kēia manawa ʻānō, aia he ʻumi wahi kai i hoʻomalu ʻia ma Oʻahu nei. ʻO ia hoʻi ʻo Hanauma, Pūpūkea, Waikīkī, Moku o Loʻe, Heʻeia, Mamala, Maunalua, Pōkaʻī, Waialua, a me Lēʻahi. ʻAʻole hoʻomalu piha ʻia kēia mau wahi, akā loaʻa kekahi kānāwai. He mau puʻuhonua ua mau wahi nei e mālama ai ka iʻa. Ke mālama kākou i kēia mau puʻuhonua iʻa, hālana ka lehulehu iʻa a e malele nā iʻa i nā wahi kai a pau. He aha kā kākou kuleana ma ia mau puʻuhonua? E waiho wale! Mai lawaiʻa i laila! ʻO kekahi mau lawaiʻa, ʻaʻole lākou e kākoʻo iki ana i kēia manaʻo. Akā, eia ka manaʻo nui. ʻO ka hoʻoholo ʻana i kekahi wā kapu, e like me ke kānāwai ma Lēʻahi. Ma Lēʻahi, ʻaʻole ʻae ʻia ka lawaiʻa ʻana i nā makahiki helu paʻewa, a laila, ke hōʻea mai kahi makahiki aʻe, hiki ke lawaiʻa hou. He manawa kūpono kēia no ka hoʻonui ʻana o ka lehulehu iʻa. ʻO kekahi pilikia nui, ʻo ia nā kānaka luʻu e kiʻi ana i ka iʻa i ka pō. ʻO ka pō, ʻo ia ka manawa no ka iʻa e hiamoe. ʻO nā uhu, nā kūmū, weke, munu, pānuhunuhu, ʻo ia nō nā iʻa ʻo ka hiamoe ʻana i ka pō. Inā kākou kiʻi i kēia mau iʻa i ka pō, ʻo emi auaneʻi ka lehulehu. E hoʻoikaika kākou i kēia mau kānāwai. Mai kiʻi i ua mau iʻa like ʻole nei i ka pō. Inā ʻaelike ʻoukou i kēia manaʻo, mai makaʻu, e pane aʻe me ka leo nui. E hāpai kākou i ka pila i mea e hoʻoikaika ai i nā kānāwai lawaiʻa. E aʻo mai i nā kānāwai lawaiʻa a pau a e kiʻi i kāu mau iʻa ponoʻī. E mālama i ko kākou mau wahi luʻu punahele. Eia nō nā kuleana a kākou. Ke māhuahua nei nō ka lehulehu kānaka a he pono ka hana koke ʻana. E hahai i nā loina o ka wā kahiko a e hōʻike kākou i nā keiki i nā hana kūpono. ʻO ia hoʻi ke kiaʻi ʻana i ke kai hohonu, ke kai pāpaʻu, nā mea kanu, nā holoholona, a me ka ʻāina o ko ʻoukou mau kūpuna. I ola Kanaloa, i ola kākou. © Tucker Larue ko mua ko hope

Kahakukaʻalani Rios < hoʻi hope Ke Kani Nei Ka Pahu Hou Kahakukaʻalani Rios 31 ʻOkakopa 2025 ʻAnoʻai me ke aloha e nā pua o ko Hawaiʻi pae ʻāina, mai Hawaiʻi nui a Keawe ā Kauaʻi o Manokalanipō. E nā mamo e mau ana i nā mēheuheu o nā kūpuna, pehea ʻoukou e hiʻilawe ai i ka momi ʻo ka ʻōlelo Hawaiʻi i ka wā e hiki mai ana? I ka loli ʻana o ke au, e huli nā Hawaiʻi i ala hou e hoʻopuka ai i ka manaʻo ona a me nā mea i loko o ka naʻau. ʻOiai ke pili hou nei kākou i ke kuanaʻike Hawaiʻi, ua loaʻa mai nō nā ala hou i kēia mau lā. Ma muli o ke au kolonaio, ua kāpae ʻia ka ʻōlelo Hawaiʻi a me nā hana politika o nā Hawaiʻi, mai ka wā o ka hoʻokahuli aupuni Hawaiʻi a ma hope mai. Ua ʻane make ka ʻōlelo Hawaiʻi, akā ua hoʻōla hou ʻia e nā kānaka makeʻe ʻōlelo. I kēia mau lā, ʻo nā mele pāleoleo kekahi ala e hoʻihoʻi ai i ka ʻōlelo Hawaiʻi i ke au hou. Ua puka kēia hana noʻeau i ka makahiki 1993, na Sudden Rush ia, no Hilo i ka ua kinakinai ma ka Moku o Keawe. Eia ka pahuhopu nui a Sudden Rush: e paipai i nā ʻōpio e ʻōlelo Hawaiʻi. Nui nā keiki i ulu aʻe me ka mēheuheu ʻAmelika a nui nā ʻōpio i Hawaiʻi nei e ʻōlelo Pelekania wale nō. Ua haku ʻo Sudden Rush i nā mele ʻōlelo Hawaiʻi me kēia kaila ʻAmelika i mea e hoʻolale mai ai i ka hāliu ʻana o nā keiki no ke kuanaʻike Hawaiʻi a me ka ʻōlelo Hawaiʻi. Ma o kēia hana a Sudden Rush , e lanakila ka maliu ʻana o nā ʻōpio i kā kākou ʻōlelo makuahine. ʻOkoʻa ka nohona o nā Hawaiʻi i kēia mau lā, ʻokoʻa ka nohona o nā kupuna i ka wā kahiko. Akā, kohu like nō hoʻi nā pilikia o nā kānaka i kēia mau lā me nā pilikia o ko kākou mau kūpuna. I nā mele pāleoleo, nui nā manaʻo e pili ana i ka hoʻihoʻi ʻana i ke ea o ka ʻāina, ka hoʻāla hou ʻana i ka ʻōlelo Hawaiʻi, a me ke kūʻē ʻana i ka hoʻolaukōnā a ka poʻe kolonaio i nā Hawaiʻi i ka wā kahiko a me ke au hou. I nā mele kahiko, nui ke kaona i nā lālani mele. I nā mele pāleoleo, wehe nā hakumele i kēia mau pūʻolo no ka maopopo ʻana i nā mea hoʻolohe. E like me ke mele kahiko hanohano ʻo “Kaulana Nā Pua ,” nui ke i pili i ka mea politika i ka lālani, “Ua lawa mākou i ka pōhaku, i ka ʻai kamahaʻo o ka ʻāina.” E huʻe iho kākou i ka ʻiʻo i loko o ke mele i mea e huaʻi mai ai ka mea waiwai. Iā Sudden Rush e kupu ai kēia mau manaʻo like i ka lākou mau mele ʻo “Kūʻē,” “Ea,” a me “Paradise Found,” a pēlā aku. ʻAno paʻakikī ke ola ʻana kohu like me ko kākou mau kūpuna i kēia mau lā, akā, hiki iā kākou ke hāpai pū i nā haʻawina a me nā ʻōlelo a ko kākou mau kūpuna i ka wā ma hope. Inā he kuamoʻo kūpono ke pāleoleo i mea a nā mamo o Hawaiʻi e hoʻomanaʻo a hāpai ai i ua mau haʻawina nei, e ola mau nā mele pāleoleo. Ua kūkā kamaʻilio aku au me kekahi haku o nā mele pāleoleo ʻo Kauwila Mahi. He pāleoleo ʻōlelo Hawaiʻi ia mai ke kai pakī mai o Maunalua. Ua hoʻomaka ʻo ia i ka haku mele pāleoleo i kona wā kamaliʻi ʻoiai ʻo ia ma ke Kula Kaiapanui ʻo Ānuenue. ʻO Sudden Rush ka mea i ulu aʻe ai kona hoi no ke kākau ʻana i nā mele pāleoleo. A laila, ua neʻe ʻo ia i Kaleponi a ua lohe i nā mele pāleoleo ʻAmelika. Ulu hou aʻe nō kona hoi no ke mele pāleoleo ʻAmelika o ka poʻe ma ke kai kūʻono o Kapalakiko. Penei kā Mahi wehewehe ʻana i kona kumu no ka haku pāleoleo ʻana, “A kupu mai ka ʻiʻini e alakaʻi i nā poʻe keiki e hoʻopaʻa i nā moʻolelo o ke au i hala ma o nā mele pāleoleo e laʻa nā huaʻōlelo kikoʻī no ka pāʻani kōnane.” He pāʻani kahiko ke kōnane e hoʻolako i ke kanaka i ka manaʻo akamai e lilo ke kanaka i laeʻula. Ulana ʻo Mahi i kēia kumuhana i kāna mele ʻo “Kōnane,” ma o kona haʻi ʻana i nā mea pili iā Hawaiʻi, nā ʻōlelo noʻeau, ka hoʻihoʻi ʻana i ke ea o ka ʻāina, a me kekahi manaʻo politika. He laʻana kēia no ke kani ʻana o ka pahu hou i kēia lā. Eia kekahi, i kāna mele ʻo “Overtime,” hoʻomōhala ʻo ia i ka manaʻo pili i ua lālani nei mai “Kaulana Nā Pua” me kēia ʻōlelo “And to get free, gotta ʻAi Pōhatu. ” Hōʻā ʻo Mahi i kekahi pōhaku makamae i kēia haʻi pōkole pili i kēia mele aloha ʻāina. Inā nīele ka mea hoʻolohe, e ʻimi paha ʻo ia i nā moʻolelo kahiko a loaʻa ka mea hou. I ka manaʻo o Mahi, “He maunu ke pāleoleo e lou aku ai i ka iʻa ʻōpio e ʻai i ka ʻai o ka poʻe kūpuna. Pono kākou a pau e hoʻonohonoho a kūkulu i kahua paʻa o kēlā me kēia papahana i ko mākou hoi pōnoʻi ma ka ʻōlelo kūpuna.” I ka ulu ʻana o ka maopopo o ka ʻōlelo Hawaiʻi a me nā mea Hawaiʻi, e ulu aʻe ka hoi e aʻo mai ai i ka ʻōlelo Hawaiʻi a e ulu aʻela ke ake no ka hoʻihoʻi ʻana i ke kuanaʻike Hawaiʻi i ka nohona maʻamau. ʻO ka paʻa ʻana iho o kēia ake i ka naʻau o nā keiki ka mea nui no ke kāʻahaʻaha ʻana a me ka hiʻikua ʻana i ka ʻōlelo Hawaiʻi i ka wā ma hope. Wahi hou a Mahi, “Ke kū hou ka ʻōlelo Hawaiʻi i ʻōlelo paʻa i ka lehulehu, ka mea kūluma nui iā kākou, kū nō kēlā i ka hana a Kūkāʻilimoku, ka mea e kāʻili ai i ke ea o ka ʻāina.” ʻO ke mele pāleoleo ka mea e kāʻili i ka nui manu nupaikini mai Hawaiʻi kuauli ā Niʻihau a Kahelelani e hoʻolōkahi hou i ka lāhui Hawaiʻi a paʻa iho kā kākou ʻōlelo makuahine. He alahula hoʻi ke mele pāleoleo no laila, i ka wili ʻana o kēia kaila mele me ka noʻonoʻo Hawaiʻi, e noke kākou i ka pahuhopu nui a kākou: e ola mau ka ‘ōlelo Hawaiʻi. © Kahakukaʻalani Rios ko mua ko hope

Māhealani Figueroa-Lee < hoʻi hope Ua Mau Ke Kumulipo I Ka Puana Hou ʻIa Māhealani Figueroa-Lee 31 ʻOkakopa 2026 Ua lohe hou ʻia! Ua ola hou! Ua mau ke Kumulipo i ka puana hou ʻia! ʻO ke au kāhuli wela ka honua, ʻo ka lani ua lole ihola, ʻo ka lā e kūkaʻiaka ana, ua hoʻomālamalama mai nei nō, eia mai ka lipolipo a me ka lile o ke au hoʻokumu honua! Ua ʻikea! I ka mahina i hala aku nei ʻo Kepakemapa hoʻi, i ka lā 14, i ka pō ʻo ʻOlepau, ma ka hola 5:30 o ke ahiahi, ua oli hou ʻia ke Kumulipo piha ma ke alapiʻi o ka hale aliʻi ʻo ʻIolani i mua o ka nui lehulehu. Lēʻī hoʻi ka pā mauʻu o ʻIolani i ka nuku nā kānaka i ʻākoakoa mai nei e ʻike a lohe hoʻi i ka puana hou ʻia o ia mele koʻihonua. He ʻoiaʻiʻo hoʻi ka hoʻopaʻanaʻau ʻia o nā wā 16 a pau loa, he 2,102 lālani, a me ke kahe lōkahi wale ʻana o ia mau wā i ke oli ʻia ma ka leo kepakepa, ma ka leo olioli, a ma ka leo nonolo kekahi. Ua ʻike ʻia ka paʻa o ke oli i nā mea oli i ko lākou kiʻina leo, ke ʻoni ʻana o ke kino, ke kuhikuhi ʻana o ka lima, ka leha ʻana o nā maka, a me ka hahai ʻana o nā kuʻekuʻe maka, ʻumeʻume ʻia akula ka lehulehu. ʻO ka poʻe oli, ua mahina hoʻi ke alo a kua kū kilakila nō ʻo Hilo Palikū. He poʻe ʻiwa kīkaha i nā pali, ua ʻaʻahu hiehie ʻia i ke kapa hiwahiwa a like aku nō me kahi kuahiwi ʻo Hualālai i uhi ʻia i ke ao ʻōpua e noho maila. ʻO ka wehi akula nō ia o nā kino i nā kinolau like ʻole o ka ʻāina, ʻo ka maile ʻoe, ke kukui ʻoe, ke kūpeʻe ʻoe, ka pūpū ʻoe, a ʻo kekahi ua pāpahi akula i ka lei hulu manu a me ka lei niho ʻīlio. ʻO nā mea e wehi ana i nā kino ua ʻike ʻia e ka maka a ua lohe pū ʻia nō e ka pepeiao mai loko mai o ke oli mai. I ka napoʻo ʻana o ka lā ua hoʻomālamalama mai nā kukui i nā mamo laʻa a Haumea me he walewale lā e lilelile nei i ka pō, a ʻo nā kūkui o ʻIolani Hale, ua like aku nō me nā hōkū lā e ʻimoʻimo ana i loko o ka lani. He pō uheʻe i ka wawa! I hope o ka poʻe oli kahi i waiho ai nā kiʻi akua i ahuwale ihola nā maka kīʻei e hālō aku ana i ke anaina a ʻo ko lākou noho maila nō paha. ʻO ke akua ke komo, ʻaʻoe komo kanaka! ʻO ka ʻike maka ʻana i ia mau mea, ʻo ka lalawe aku nō ia i ke anaina i ka wao lipolipo. ʻO nā kumu poʻokela kau i ka hano ʻo Kalei Nuʻuhiwa, ʻo Kamuela Chun, ʻo Mehanaokalā Hind, ʻo Kaponoʻai Molitau, a me Kalani Akana, ua ʻaʻa mai i ka hoʻolaha hou ʻana aku i ke Kumulipo. He 60 mau haumāna ma lalo o ko lākou malu i hoʻolaha aku i kēia oli nei i kā lākou hōʻikeʻike ʻana aku me ka hiluhilu loa. E ʻole ia mau kumu, lohe hou ʻia ai ke Kumulipo, ola ka moʻolelo hoʻokumu honua, a hoʻomaopopo ʻia ka moʻokūʻauhau o ka poʻe Hawaiʻi ma waena o kākou i kēia au nei. He hoʻoilina hoʻi kēia a lākou e hoʻomau nei i hoʻomaka mua ʻia e ka mōʻī kāne ʻo Kalākaua a me ka mōʻī wahine Liliʻuokalani i ko lāua palapala a unuhi ʻana i ke Kumulipo i lako no kākou nei. Aia nō paha i ka hana nui a nā mōʻī e palapala aku i kēia mele nei e ʻike ʻia ai hoʻi ka waiwai o kēia moʻolelo no kākou poʻe Hawaiʻi. I ka wā i hoʻopaʻahao ʻia ai ʻo Liliʻuokalani a i ia wā a ko waho aʻe e naʻi ana ma luna o Hawaiʻi ua mālama ʻia ka moʻokūʻauhau o Hawaiʻi i ko Liliʻuokalani palapala ʻana. I ke ala nō ka ʻulu ʻaʻole e hala, eia hoʻi he momi i hoʻoili ʻia no kāna poʻe Hawaiʻi a he kūpono nō hoʻi ka lawe ʻana aku i ke ō a mālama. Ma muli nō o kēia puana ʻana mai nei i ke mele koʻi honua ʻo ke Kumulipo hoʻi, ua hoʻomaopopo hou ʻia ka moʻolelo o ka poʻe Hawaiʻi a me nā kūpuna o kākou. Ua maopopo iā kākou ka mea nona hoʻi kēia oli koʻi honua i kona hānau ʻia ʻana a ʻo Kalaninuiʻīamamao kona inoa. I kūpono nō ia e puana mau ʻia aku ai nei kūʻauhau. O I, Ia I ka moku, ka haina kanaka Ke Kaulana aina i Pakini Ka ohia ko, ke kuina o ka moku o Hawaii Ia Ahu-ia-Ahu-a-I-ia Lono, Ia Lonoikamakahiki-hoi © Māhealani Figueroa-Lee ko mua ko hope

Kalāhiki Aiwohi < hoʻi hope Kēlā wahi hoʻomeamea! Kalāhiki Aiwohi 28 ʻOkakopa 2025 Kānalua kuʻu nui kino i ka hoʻomeamea. Hopohopo au i ka lilo ʻana o ko Hawaiʻi nei Lāhui Ponoʻī i Lāhui hoʻomeamea. He aha ia mea ʻo ka hoʻomeamea? I mea aha ka hoʻomeamea? ʻO ka hoʻomeamea ka hana a ka mea hoʻopuni i paʻa ʻole hoʻi akula i ka ʻike kupuna. Kū naʻe ʻo ia i mua o ka lehulehu, aʻo kekahi i ka hula, aʻo kekahi i ka “haʻakoa,” ka hana lei, ka hoʻomākaukau ʻai, me he loea lā. Akā, he ʻike mālani ko ka hoʻomeamea i ka ʻike kupuna. ʻO ka hoʻomeamea ke hoʻopuni mau i nā Kānaka puni wale i mea e loaʻa mai ai ke kālā, ke aloha, ka hoʻomalimali, ka haʻanui, ia mea hoʻi e hoʻonanā ai ka hoʻomeamea, kohu loea ala. Hana ka hoʻomeamea me he ʻōpū aliʻi lā, eia naʻe, noʻonoʻo ka hoʻomeamea iā ia wale iho nō. He hoʻololoiāhili wale nō kā ka hoʻomeamea, he hoʻohala manawa wale nō ia. ʻOiai mai pau mai ka moʻolelo Hawaiʻi i ka hoʻohilahila ʻia iho o nā kūpuna, ua kokoke nō e kū hoʻokahi ka Hawaiʻi me ka haole. Eia hoʻi ke kumu i ʻeu maila ʻo ka hoʻomeamea i ka hana. ʻUʻuku wale nō ka ʻike kupuna i paʻa iā kākou. ʻUʻuku nō hoʻi ka poʻe akamai e aʻo ana i ia ʻike kupuna. Hoʻokamani ʻo ka hoʻomeamea i ke aʻo ʻana, me he mea lā he pae hoʻokahi ko ka hoʻomeamea me nā Kānaka ʻailolo. ʻAʻole. Me he ʻelelū lā hoʻi ka hoʻomeamea i komo hewa maila i ka hale o ka ʻimi naʻauao. E kīpaku, e kīpeku aku i ka hoʻomeamea nāna e hoʻowaʻawaʻa. Eia hoʻi kaʻu e haʻanoʻu nei iā ʻoe e kuʻu makamaka akeakamai, e akahele ʻoe, e noʻonoʻo ʻoe me ke akahele iā ʻoe e pili hou ana i ka ʻike kupuna. ʻAʻole he hoʻokahi wale nō ʻano ko ka hoʻomeamea. Ahuwale ko kekahi hoʻomeamea, pohihihi ko kekahi. E ʻike leʻa ʻoe i ke kumu o ko kekahi aʻo ʻana aku i ka ʻike kupuna. E ʻike i ka hua e loaʻa mai ana i ko kēlā wahi aʻo ʻana iā ʻoe. He makehewa paha kā kekahi, hūhewa wale ana nō ka hopena. He pōmaikaʻi paha kā kekahi e waiwai ai ka ʻikena. ʻAʻole ʻoe hilinaʻi wale aku i ia mea lā. E hana ʻoe i ka hana ʻiʻo e pono ai kou ʻike. E ʻike i koʻu leo aʻoaʻo, e ʻike i kaʻu e koʻikoʻi nei, ʻo ia hoʻi ko kākou hōʻalo ʻana aku i ka hoʻowalewale ʻana mai o ka hoʻomeamea. E hanu aku, e hanu mai, e hoʻomaopopo: ʻAʻole ʻoe nānā i ka hoʻomeamea! Eia nō ke kumu i ulu aʻela ka hoi o loko oʻu e hoʻohalahala aku ai i ka hoʻomeamea: iaʻu e nānā ana i ke kelepona, ʻōʻili maila kā Matt James e aʻo ai no ka papahana ʻo “Huna.” Wahi a kēia Matt James, he “loea” ʻo ia ma lalo o Huna (1982–). ʻĪ maila kēlā, hoʻokahi wale nō ʻo Huna me ka hoʻomana kahiko. Kaī–– hoʻopunipuni wale nō! ʻO kaʻu i ʻike maka ai i pili iā Huna, hōʻike ʻia ʻo Uli ma ke ʻano he wahine maʻemaʻe loa ʻo Uli i moe pū me Kāne ma ka Lani. Kapa ʻia ʻo Uli, “ our Heavenly Mother. ” Helu ʻia nā inoa kapakapa like ʻole o Uli ( Kea Kea Lani Wahine, Ka Wahine Ke La , a pēlā aku). ʻO ka pololei, he akua ʻo Uli no ka ʻanāʻanā, ʻaʻohe ona papa hoʻokahi me Kāne i ka hoʻomana Hawaiʻi. Na James i hōʻano hou iā Uli i mea e hoʻopuni ai i nā Kānaka puni wale. Nui ʻino ka hōʻano hou ʻia o ka ʻike kupuna i ke au nei. ʻO ka ʻike laha ʻole i hōʻano hou ʻia (e.l. Huna, hoʻoponopono, aiwahine, hōʻao/hoʻāo, apa.) kekahi mea e pilikia ai kākou a pau. I mea aha ka “hōʻao” ʻia e Kalā? I mea aha ke aiwahine? He hoʻolauwili nō ia e hūhewa ai kākou. He hoʻololoiāhili ko kekahi hoʻolauwili ʻana i ka ʻike laha ʻole, he hoʻololoiāhili wale nō ka hoʻokomo ʻia ʻana o nā manaʻo mai waho mai i mea e ulu ai ka hoi o loko o ke Kanaka puni wale, ke Kanaka i kamaʻāina ʻole i ka ʻike kupuna o Hawaiʻi. ʻO ia hoʻomeamea ke kumu e akahele ai i ka hilinaʻi wale ʻana aku iā haʻi. Piʻi mai koʻu kai i kā ka hoʻomeamea hana. ʻAʻohe waiwai, ʻaʻohe maʻemaʻe, ʻaʻohe ʻoiaʻiʻo, ʻaʻole mahalo ʻia ia hoʻomeamea ʻoiai he ʻōpalapala unu wale nō, ʻaʻohe āna ʻike kupuna e aʻo ai ʻoiai ʻaʻole ia mai nā kūpuna mai! Nui ka manawa, ʻaʻohe moʻokūʻauhau, ʻaʻohe kumu e nānā ai. Hoʻolauwili wale nō ia. ʻAʻole i hiki ke ʻalo aʻe i ka hoʻomeamea i ka hoʻōla hou ʻia ʻana o ka ʻike kupuna i ke au nei. Eia naʻe, e ʻike i kaʻu e kālele nei, ʻaʻole kōkua ka hoʻomeamea i kekahi e pili hou ana i ka ʻike kupuna. Hoʻomeamea ʻo ka hoʻomeamea i nā Kānaka puni wale a pau ka noʻonoʻo o ka Hawaiʻi i ka hūhewa! Eia hoʻi kou mea kākau ke hea aku nei iā ʻoe koʻu hoaaloha o ka hale ʻimi naʻauao. E ʻike i ka makehewa a ka hoʻomeamea. E hōʻalo i ko ka hoʻomeamea hoʻohala manawa. E akahele i ka hoʻomeamea ma kona hoʻowalewale ʻana mai. E noʻonoʻo ʻoe me ke akahele i ke Kanaka nāna e kaena i ka ʻike kupuna. Kūlia e loaʻa ka naʻauao ʻoiaʻiʻo iā kākou. E hoʻomalu kākou i ka hale ʻimi naʻauao i kūkulu ʻia e nā kūpuna, ʻo ia hoʻi ka waihona o ka ʻike kupuna i hōʻiliʻili maila a hiki i kēia wā ʻānō. ʻAʻole kākou ʻanoʻai i ka hoa kipa ʻo ka hoʻomeamea, ʻaʻole kākou ʻae i ka hoʻomeamea e komo i loko o ka hale ʻimi naʻauao o haumia ia hale ʻimi naʻauao i ka hoʻomeamea. ʻO ka hoʻomeamea ka mea e wahaheʻe, hoʻokamani, hoʻolauwili, hoʻopuni, me he ʻoiaʻiʻo lā. ʻAʻole kā he pololei. Hūhewa ana kākou i ka nānā ʻana i ka hoʻomeamea, hūhewa ana ka Lāhui a lilo ko Hawaiʻi Lāhui Ponoʻī i Lāhui hoʻomeamea. Eia hoʻi koʻu manaʻo wale iho nō i ia mea he hoʻomeamea. Inā ʻoe kūʻēʻē, ke hea aku nei au iā ʻoe e ō mai, e kākau i kāu moʻolelo, e hōʻike mai i kou manaʻo. Noʻu, he ʻōpalapala unu wale nō ʻo ka hoʻomeamea. Hele pēlā! © Kalāhiki Aiwohi ko mua ko hope

Momi Bachiller < hoʻi hope Mai Hoʻokuli i Ka Leo Hinihini Momi Bachiller E ka makamaka heluhelu, ua lohe anei ʻoe i ka leo hinihini e wawalo aʻe ana i ke kula ʻo Keoneʻula? Pehea ma Piliamoʻo? E Hawaiʻi, home o ka wahine ʻenaʻena, ua hōʻea akula ka lono o nā wahi keiki i hoʻopaʻa ʻia i loko o nā kula hoʻopololei? No ka mea, na kou kama i kūpale mau aʻe ma ka ʻahaʻōlelo no ua mau keiki nei. E nā kānaka e noho iho ana i ka maluhia o Haleakalā, ʻo ʻoukou ka heke e like me kou mākia? Inā pēlā, ʻaʻole ana ʻoukou e ʻae i ka hāʻule hope ʻana a palemo ia moʻolelo. Pehea ʻoe e Oʻahu o Kalanimanuia, eia i kou piko nā kula aʻu e ʻōlelo nei, no laila, aia nō ke koʻikoʻi o ke kāwelewele ʻana i kou poʻohiwi. Iā ʻoe e Kauaʻi, ke aupuni i pio ʻole i ka naʻi aupuni. E pio anei kēia moʻolelo iā ʻoukou? ʻAʻoe hoʻi e ʻole! No ka mea, pehea lā hoʻi? ʻAʻole anei kākou he lāhui hiʻipoʻi i nā keiki? ʻAʻole anei kā kākou mau keiki a mau moʻopuna hoʻi ʻo nā hiwahiwa lua ʻole o ko kākou puʻuwai? Akā naʻe, ke nānā aku i nā moʻolelo o ko kākou lāhui i huʻe ʻia e nā aloha ʻāina o nei wā, ʻaʻole naʻe i loko o ia puʻu moʻolelo nā keiki i lālau ʻia e nā kula hoʻopololei. Koi ʻia kākou e huli a hoʻolohe i nā leo hinihini o nā keiki, o māhe ā ʻāhaʻikapupuhi wale aku nā kama lei. No laila, eia au ke koʻokoʻona aku nei iā ʻoe, e kuʻu makamaka heluhelu, e pūʻili mai i koʻu lima ā paʻa, a e alakaʻi iho au iā ʻoe i kēia ala polohina o ka moʻolelo walohia. E hoʻomaka kāua ma kinohi, ma Keoneʻula i ka m.k. 1865. Ua hoʻokumu ʻia ke Kula Aʻo Hanalima me ka Hoʻopololei e ke kānāwai no ka hoʻopaʻa, hoʻopololei, hoʻoponopono, hoʻopaʻi, a hoʻonaʻauao hoʻi i nā keiki makua ʻole, nā keiki i hoʻouna ʻia i laila e ko lākou mau mākua, a me nā keiki i hoʻāhewa ʻia e kekahi lunakānāwai hoʻomalu a i ʻole kekahi lunakānāwai ʻāpana. ʻO nā kumu i hoʻopaʻa ʻia ai kekahi keiki o ka māhele ʻekolu i ke kula, ʻo ia ka haʻalele kula, ka ʻaihue, ke kuewa a noho i ke kalohe, a me ka hoʻāhewa ʻia paha i kekahi karaima a mikamina. Ke nānā aku i nā palapala o ia kula, ua mōakāka leʻa nō, ma ka māhele ʻekolu ka hapa nui loa o nā keiki i hoʻopaʻa ʻia ma ke kula, a kakaʻikahi loa nā keiki o nā māhele ʻē aʻe. No laila, ʻaʻole loa kēia he wahi o ke kōkua ʻana i nā keiki pilikia. He hale paʻahao nō ia no nā keiki o ka ʻāina. Auwē! Pēlā kākou e mālama ai i nā keiki pilikia? Ma o ka miho ʻana iā lākou ā pau i kahi hale paʻahao? E kuʻu makamaka heluhelu, e noʻonoʻo i ke ʻano o ka noho ʻana i ia wā. Ua emi iho nā Kānaka Hawaiʻi ma muli o nā maʻi ahulau, a emi pū iho nā ʻāina o nā Hawaiʻi, ʻoiai e hoʻomāhuahua ʻia ana ka mana o nā haole i ke aupuni, a pēlā pū nā kānāwai ʻoʻoleʻa. ʻO kekahi keiki i hoʻopaʻahao ʻia ma ke kula, ua ʻaihue ʻo ia i kahi peni gula a kekahi haole. Ua kū kona makuahine i mua o ka ʻaha hoʻomalu a wehewehe akula nō ia, ʻo ia nō ka manawa mua āna i ʻaihue ai. Ua nīnau ka makuahine i ka mea nāna ka hoʻopiʻi, ʻo ia nō ka haole, inā e aʻo hou ʻia kāna keiki. Akā, ua pohō kāna hoʻoikaika ʻana, no ka mea, ua kāʻili ʻia kāna keiki e ke kula hoʻopololei. ʻAʻole i kakaʻikahi kēia hoʻopaʻi ʻoʻoleʻa ʻana; ua hoʻopaʻahao ʻia nā keiki he nui no kā lākou hewa mua, e like me ka haʻalele kula. ʻEhia o kākou i haʻalele i ke kula a i ʻole i ʻaihue i kekahi mea ma ko kākou wā kamaliʻi? Ua hana nō au i nā mea ʻelua, no laila, he lawehala anei au? ʻAʻole loa kēia mau keiki he mau lawehala ʻiʻo, ʻo ko lākou hewa hoʻokahi ke ola ʻana ma ke ʻano he mau keiki no ka lāhui i hoʻokolokolo ʻē ʻia e nā haole. Ō nānā kāua, e kuʻu makamaka heluhelu, i ke kānāwai i hoʻokumu ai i ke kula. Wahi āna, ʻo nā keiki ma lalo iho o ka makahiki 15 wale nō ke hoʻopaʻahao ʻia ma ke kula no nā mahina ʻeono a emi mai. Akā, ke nānā aku i nā palapala o ia kula, ua kūʻē ʻia nā rula ʻelua. No ka mea, ua mau nō ka hoʻopaʻa ʻia ʻana o kekahi mau keiki ma hope o ka piha ʻana o ka makahiki 15 iā lākou, a ua ʻoi aku ka hapanui o nā hoʻopaʻa ʻana ma mua loa o ʻeono mahina. ʻO ke koena o ka wā kamaliʻi ka wā hoʻopaʻahao i maʻamau loa. I mua o ka ʻahaʻōlelo a ma nā nūpepa pū i kūkala ai ka Papa Hoʻonaʻauao, ka mea nāna ka mālama ʻana i ke kula, he maikaʻi nō ke kula a e niau pololei ana ke kula i kona pahuhopu. Akā, ʻaʻole loa pēlā ke heluhelu aku i nā leka a ke kahu kula i kākau ai i ua Papa nei. Ma ia mau leka e ʻike ʻia ai ka hāwāwā nō o ka mālama ʻana a ka Papa i nā keiki. Ma ka m.k. 1873 i kākau ai ʻo George H. Dole, ke kahu kula ma ia wā, i kahi leka e nonoi ana i ka Papa e kōkua, no ka mea, ua poʻipū ʻia ke kula i nā ʻuku lio no kekahi mau makahiki . Inā pēlā nō ka noho ʻana ma ke kula, ʻaʻole au i pūʻiwa i ka pakele pinepine ʻana a nā keiki. Kākoʻo ʻia kēia ʻōlelo e ka hōʻike o ke Komite no ka Hoʻonaʻauao o ka m.k. 1868. Wahi a lākou, me he lumi hoʻomoʻa palaoa lā ka lumi kula, a pēlā pū ka pā i puni ai ke kula, ʻaʻohe lawa nā mea kanu no ka hānai kūpono ʻana i nā keiki, ʻaʻole ʻoi aku ke kolohe o nā keiki i loko o ke kula hoʻopololei ma mua o nā keiki ma nā kula ʻē aʻe, a ʻaʻole ka haʻalele ʻana a kekahi keiki i ke kula he kumu kūpono e hoʻopaʻa ʻia aku ai ua keiki lā i ke kula. Kū i ka ʻēkoʻa kēia mau leo ma nā nūpepa o ia wā, a me nā kekeke e hahai aku ana. No ka mea, maopopo i ka lehulehu he ʻino ke kula, ʻo ia nō kā lākou mau keiki nā mea i lālau ʻia a lilo aku i ke kula. Ua ʻike ʻia kēia hoʻomaopopo ʻana i nā leka i hoʻouna ʻia e nā mākua e noi haʻahaʻa ana i ka hoʻihoʻi ʻana i nā keiki i ko lākou poli. He nui wale aku kēia mau leka, a hāloʻi nā waimaka ke heluhelu aku. (ʻAʻole i pau, a e ʻōʻili hou aku ana.) © Momi Bachiller 28 ʻOkakopa 2026 ko mua ko hope

Kenzie Kahale-Alexander < hoʻi hope Ka Huakaʻi ʻAu Moku Kūʻokoʻa Kenzie Kahale-Alexander Ke noho pio nei ʻo Palesetine ma lalo o Iseraela. Mai ka makahiki 2007, ua hoʻoholo ke aupuni Iseraela i kānāwai no ka pani ʻana i nā palena o Gaza. ʻAʻohe mea kōkua i komo aku i ke awa kū moku o Gaza ma Palesetine ma hope mai o ka makahiki 2009. I ka wā ma mua o ia makahiki, hāʻawi ʻia nā mea kōkua iā Palesetine e ʻelima ʻAu Moku Kūʻokoʻa o ka Free Gaza Movement. Akā, ua hoʻouka kaua ka pūʻali koa Iseraela i ka ʻAu Moku Kūʻokoʻa o ka Free Gaza Movement i ka makahiki 2010. Ua hoʻomake ka pūʻali koa Iseraela i ‘umi mea kākoʻo mai Tureke a me hoʻokahi kupa ʻAmelika Tureke ma luna o ka ‘au moku. Ua hoʻopaʻa ke aupuni Iseraela i nā palena ma ka ʻāina ʻo Gaza i mea e pale aku ai i ke komo ʻana o ka poʻe e kākoʻo ana iā Palestine i ke awa kū moku. ʻAʻohe mana hoʻokolokolo o ke aupuni Iseraela ma nā kai ma waho o Palesetine. Ua nele ʻo Palesetine i nā mea pono o ke ola e laʻa ka mea ʻai, ka waiū no ka pēpē, a me nā lako lapaʻau. No laila, ʻo ka pahuhopu ka wehe ʻana i “ala hele o ka lokomaikaʻi” no ka poʻe kōkua a me nā lako i ke awa kū moku ma Gaza. Ua hoʻomau ʻia ka luku hoʻopapau iā Gaza no ʻelua makahiki, a ke mau nei nō. I kēia manawa, pōpilikia lākou i ka wī. No laila, inā ʻaʻole kōkua nā aupuni o ka honua nei, na ka lehulehu e hana. Aia ka huakaʻi mua o ka ʻAu Moku Kūʻokoʻa no ke aukahi ʻo Break the Siege i ʻApelila i ka makahiki 2024, akā ua loli ka manaʻo o ke aupuni ʻAmelika a me ke aupuni Iseraela, a ʻaʻole ʻae ʻia ka ʻAu Moku Kūʻokoʻa e holo. Ua hoʻomaka ka huakaʻi ʻelua o Break the Siege i Mei i ka makahiki 2025. Eia naʻe, i ka lā 2 o Mei, ua hoʻouka kekahi mau mokulele kaua kia pihi a Iseraela i ka moku ʻo Conscience, a hōʻā ʻia ke ahi ma ia moku. Eia mai ke kolu o ia mau hana kaua, maIune i ka makahiki 2025. I ka lā 1 o Iune, ua holo ka moku ʻo Madleen mai Kepania mai me nā mea kōkua e laʻa ka ka mea ʻai, ka waiū no nā pēpē, a me nā mea lako lapaʻau no ka poʻe Palesetine. Ua kuʻia ka moku ʻo Madleen i ka pūʻali koa Iseraela a ua hopu ʻia nā kipi he ʻumikūmālua i ka lā 9 o Iune i nā moana kauʻāina. Ua hoʻopaʻahao ʻia lākou i ka halepaʻahao ma Iseraela a hiki i ka wā i hoʻokuʻu ʻia ai a lawe ʻia aku. I loko nō o ko lākou hōʻea ʻole ʻana i Gaza, ua māhuahua aʻe ka manaʻolana ma muli o kēia huakaʻi. I ka lā 13 o Iulai, ua holo ka moku ʻo Handala mai Kepania me nā mea kōkua a me ka poʻe kākoʻo, he hoʻokele moku, he kauka lapaʻau, he loio, a he mea hoʻoponopono nūpepa. Ua poʻipū hou ʻia ko lākou moku e ka pūʻali koa o Iseraela a ua hopu ʻia ka poʻe hoʻokele moku i ka lā 26 o Iulai i nā moana kauʻāina. Ua hoʻopaʻahao ʻia lākou i ka halepaʻahao ma Iseraela a hiki i ka wā i hoʻokuʻu ʻia ai a lawe ʻia aku. Ua holo ka moku ʻo Handala ma kahi i ʻoi aku ke kokoke i Gaza ma mua o ka moku ʻo Madleen. Ua hoʻokumu ʻia ka ʻau moku nui loa o nā ʻAu Moku Kūʻokoʻa i ʻAukake. ʻO ka Global Sumud Flotilla ia, he 45 mau moku, he 497 mau lālā mai 46 mau ʻāina, a me 300 tona o nā mea kōkua. ʻO ia ka hui kīwila nui loa i hoʻākoakoa ʻia no kēia mau hana. ʻO nā mea kau moku,, he mau kauka lapaʻau, loio, mea hoʻoponopono nūpepa, a me nā koa kahiko o ʻAmelika Hui Pū ʻia. Ua hoʻāʻo kekahi mau mea hoʻokele moku mai ʻAigupita mai e pili i ka ʻau moku, akā ʻaʻole ʻae ko lākou aupuni. Ua hopu ʻia nō. Ma ka lā 8 a me ka lā 9 o Kepakemapa, ua hoʻouka ʻia ʻelua mau moku ma Tunis, ka Familia Maderia, a me Alma, a puhi ʻia e ke ahi. Ua hui pū nā moku ma ʻItalia i ka lā 17 o Kepakemapa a holo akula ka huakaʻi i Helene i ka lā 19 o Kepakemapa, akā ma ka lā 21 ua ʻike ʻia ʻekolu mau mokulele kaua kia pihi e hahai ana i nā moku holo moana. Ma ka lā 23, aia he 15 mokulele kaua kia pihi e hoʻopuni ana i nā moku. Ua ʻike ʻia, ma kahi o 11 mau moku i hoʻouka ʻia e nā mokulele kaua kia pihi i kēlā pō a i ia pō aʻe. Ua noi ʻo Francesca Albanese no ka UN i pale no ka ʻAu Moku. Ua hui pū kekahi moku manuā ʻItalia, eia naʻe ua hoʻāʻo ka moku manuā e hoʻoikaika i nā moku e holo ma ke awa kū moku ʻo Ashdod, he awa kū moku no ka Iseraela. Ua hoʻouna aku ʻo Sepania i kekahi moku moana e kōkua i ka ʻAu Moku Kūʻokoʻa. Ua hoʻouna ʻo Helene i moku e kōkua i nā kai ma lalo o ke aupuni Helene wale nō. Ua hoʻouna ʻo Tureke i nā moku a me nā mokulele kaua kia pihi. Eia naʻe, ua haʻalele ka ʻAu Moku Kūʻokoʻa, ʻo ka holo aʻela i Gaza. Ma ka lā 1 o ʻOkakopa, ua hoʻouka kaua aku ka pūʻali koa o Iseraela i ka ʻAu Moku Kūʻokoʻa. Ma muli o ka nui o nā moku, hoʻomau ka hoʻouka ʻana no nā hola he nui. I ka la ʻelua, he 30 wale nō moku e holo ana. Ma hope o nā hola 8, 5 wale nō moku. Ua holo ka moku Mikeno i kahi kokoke loa i Gaza, he 7 mau mile wale nō. ʻO kēia ka moku kokoke loa e naʻi i ke awa kū moku o Gaza mai ka makahiki 2009 a hiki i kēia wā. ʻO ka moku hope loa, ʻo ka Marinette, u hopu ʻia i ka lā 3 o ʻOkakopa. Ua hoʻomaka nā kūʻē a puni ka honua ma muli o ka hopu ʻia ʻana o ka ʻAu Moku Kūʻokoʻa. Eia kekahi, holo ka lua o nā moku i Gaza. 500 paha ka nui o nā kipi i hopu ʻia, a he 137 i hoʻoneʻe ʻia i Tureke ma ka lā 4 o ʻOkakopa. Ma ka lā 5, ua hoʻomaka nā kipi he 42 i ka hoʻokē ʻai. Ua hoʻoneʻe ʻia ʻo Greta Thunberg a me 171 mau kipi ʻē aʻe i Helene a me Slovakia i ka lā 6 o ʻOkakopa. Ma ka lā 7, ua lawe pio ʻia ʻo Jasmine Ikeda mai Kauaʻi mai a me 20 ʻAmelika i Tureke. I kēlā lā hoʻokahi, ua kokoke ka lua o nā ʻauwaʻa i Gaza akā ua hoʻouka ʻia ka pūʻali koa Israela. Ua hoʻopaʻahao ʻia nā kipi he 145. ʻOiai ua hōʻole ʻia ka huakaʻi o ka ʻAu Moku Kūʻokoʻa e ke aupuni Iseraela, no ke kumu hea e hoʻāʻo ai lākou e holo hou? No ka mea, he nele ko Palesetine. Ke hoʻomake pōloli nei ke aupuni Iseraela i ka poʻe Palesetine i Gaza. Ke hoʻopahū nei ke aupuni Iseraela i ka pōkā pahū. Ke hoʻomake nei ʻo Iseraela i ka poʻe ʻimi kōkua. He luku hoʻopapau kēia. Akā, ʻaʻohe kuleana o Iseraela i nā moana kauʻāina, ke kai o Gaza, a me ke awa kū moku o Gaza. He kū ʻole i ke kānāwai ka hana a Iseraela. No laila, ke makemake nei ka ʻAu Moku Kūʻokoʻa e wehe i ke “ala hele o lokomaikaʻi” i mea e hoʻoikaika ai i ke kāohi ʻole o Iseraela. I ka manawa e pohō ai ka huakaʻi, ke hōʻike nei lākou i ka hewa o Iseraela me ko lākou mau hoa kākoʻo. He kumumua ia no ka lawe ʻana i nā mea pono a pau i ka ʻāina a me nā kānaka maoli o ka ʻāina. Hoʻolale ikaika ka ʻAu Moku Kūʻokoʻa i ke kōkua ʻana i ko Palesetine i nā aupuni o ka honua nei. E kāpae ʻole ana ka ʻAu Moku Kūʻokoʻa i ko lākou kuleana. Ke nānā nei nā poʻe a pau o ka honua. © Kenzie Kahale-Alexander 28 ʻOkakopa 2026 ko mua ko hope

Hooleia Kapaku < hoʻi hope Mahi Pono: ʻAʻohe wahi pono i koe aku Hooleia Kapaku 28 ʻOkakopa 2025 Mai hilinaʻi ma hope o kekahi hui haole ma Maui me kekahi inoa Hawaiʻi ʻo ia hoʻi ʻo Mahi Pono. He ōpū malumalu kēia inoa e nalo ai ko lākou mau hana ʻekaʻeka ma Maui. Mai hilinaʻi i nā ʻilipuakea o kēia ʻāina e ʻaihue nei i ka wai a kākou. Make wai nō ko kākou ʻāina kulāiwi. E kuʻu mau hoa makaʻāinana mai ka ʻāina o Kamalālāwalu, e nā hoa lae oʻo o ko kākou kuahiwi nani ʻo Haleakalā, e nā kupa o nā Wai ʻEhā, mai hilinaʻi i ka “pono” o kēia hui hana ʻino. Ua maloʻo ʻē nā kahawai, ua palakai nā māla, ua make wai nā ʻohana ma ka huli hikina o Maui. ʻO wai lā ke kūʻē i nā hana ʻino a lākou? ʻO kākou nō, e kuʻu mau hoa, nā makaʻāinana o ua ʻāina kapu lā. Mai hilinaʻi i nā ʻōlelo hoʻohiki a lākou e ʻōlelo nei he hana maikaʻi kā lākou no nā kamaʻāina o Maui. Eia naʻe, ʻaʻole lākou e ʻimi ana i ka “pono” o ka ʻāina, akā i ka pono wale nō o nā pākeke a lākou iho. ʻAʻole lākou e hana i ka mahiʻai ma muli o ke aloha no kēia ʻāina, akā ma muli o ke kālā. ʻO kā lākou hana, he hana pohō a lapuwale hoʻi, ʻaʻole hoʻi ia e hānai ana i ka ʻāina a kākou. He hōʻino nō ia i ka ʻāina a me nā wai o Maui Hikina. He hana na ka malihini e noho ana ma luna o ka ʻāina o nā kūpuna, me ka ʻike ʻole i ke ola o ka ʻāina. E nā hoa, ʻo kēia ʻāina ola, he mea i mālama ʻia mai e ko kākou mau kūpuna mai ke au i hala. ʻO nā kahawai o Maui Hikina mai Keʻanae a hiki i Nāhiku, ʻo ka puʻuwai ia o kēia ʻāina. I kēia wā, ua paʻa ʻia ua wai nei i nā ʻīpuka hao a ka poʻe ʻaihue wai. ʻAihue aku lākou i ke ola o ka ʻāina, ma o ka hōʻoki ʻana i ke kahe kūpono ʻana o ka wai e hānai ana i nā loʻi kalo, nā māla, a me nā ʻohana kuaʻāina. He ʻāina nui kā lākou, ʻoi aku ka nui ma mua o nā ʻeka he 41,000, akā ʻo nā mea kanu haole ka mea e ulu ana ma lalo o ko lākou mana. ʻO ke kope ʻoe, ʻo ke kaloaokapa ʻoe, ʻo ke kāloke ʻoe, ʻo ka ʻalani ʻoe, a pēlā wale aku. E nā hoa aloha ʻāina, e nā kupa o ka mokupuni ʻo Maui, ke noi aku nei au iā ʻoukou e hoʻolohe i ka leo o ka ʻāina. ʻAʻole i noi ka ʻāina i kēia hana ʻino, akā ʻaʻole na ua ʻāina nei e kūʻē i kēia hewa. Ma o ka maloʻo ʻana o nā kahawai a me ka palakai ʻana o nā māla, ke kani nei ka leo o ka ʻāina i mea e aʻo ai iā kākou e kū i ka pono. E hoʻolohe kākou i ka leo o ka ʻāina, a e pane aku ka leo a ke aloha ʻāina. Mai hilinaʻi i ka waiwai kālā e hānai ʻole i ka ʻāina. ʻO ke aloha ʻāina ka mea e ola ai ka ʻāina, ʻaʻole naʻe ʻo ke kālā. Ola kēia ʻāina hānau a kākou i ke aloha, i ka hana pono, a i ka mālama. E hoʻi kākou i ka manaʻo o nā kūpuna, i ka pili o kākou, nā makaʻāinana, a me ko kākou mau kūpuna, me ka ʻāina hoʻi. E hoʻi kākou i ka pono, e nā makaʻāinana. ʻAʻole lawa ka nānā wale ʻana i ua hewa nei. Aia ka pono i ko kākou kū ʻana, i ka hana, a i ke kākoʻo ʻana i ka hoʻihoʻi ʻana i ka wai i nā kahawai o Maui Hikina. ʻO ka pono o ka ʻāina ka pono o kākou. ʻO ka ʻoiaʻiʻo, ʻaʻole ka wai he mea kūʻai ʻia, ʻaʻole hoʻi ka ʻāina he waiwai kūʻai, akā he waiwai ola nō ia. He mau makana ka wai a me ka ʻāina mai nā kūpuna mai, a he kuleana ko kākou e mālama i ua mau mea koʻikoʻi nei no ke ola ʻana. E nā hoa, eia ka ʻoiaʻiʻo, ua nalowale ka leo o ka ʻāina i ke kani o ke kālā. Akā, aia nō i loko o kākou ka mana e hoʻihoʻi hou ai i ka pono. Aia i loko o ko kākou naʻau ke aloha e hiʻipoi ana i ka ʻāina. No laila e nā hoa aloha ʻāina, e nā hoa makaʻāinana, e nā hoa wai, e nā kupa o Maui, e nā hoa lae oʻo o ko kākou kuahiwi nani ʻo Haleakalā, e nā hoa o Nā Wai ʻEhā e kū kākou me ka ikaika o ke aloha, e mālama kākou i ka ʻāina, e mālama i ka wai, a e mālama i ka pono. ʻAʻole lawa ka huhū, e hoʻokāhuli kākou i kēlā huhū i hana. E hoʻomaka kākou me ka ʻohana, ma ke kula, ma ke kaiāulu, e aʻo i nā keiki i ke kumu i noho kūʻokoʻa ai ka manaʻo o ke aloha ʻāina i loko o ka puʻuwai o ka lāhui. ʻO ia ke ala e ola hou ai ka manaʻo aloha ʻāina i loko o kākou. Inā ola ka ʻāina, e ola nō hoʻi kākou. © Hoʻoleia Kapaku ko mua ko hope