Kaʻula Kauikeaokea Krug < hoʻi hope ʻAʻohe Uʻi Hele Wale o Kohala Kaʻula Kauikeaokea Krug 15 Kepakemapa 2021 Aloha nui kākou e nā ʻōlali hiwahiwa, mai ka moku kāʻili ao ʻo Lehua ā i ka moku kāʻili aupuni ʻo Hawaiʻi. ʻOiai kākou ma loko o nei wā ʻo ka noho palaualelo ʻana me ke kau mau ʻana o nā maka i ka papakaumaka lolouila, ʻaʻole pinepine ke kipa ʻana o kākou i nā makamaka aloha. Aia naʻe, ʻaʻole e poina nā ʻōlelo aʻo a nā kūpuna i waiho ai no kākou no ka ua mea ʻo ke kipa kūpono ʻana i ko haʻi hale me ka lako. ʻO ka mea ʻāpiki naʻe, pinepine ke kipa ʻia mai o kākou e ka poʻe malihini iā Hawaiʻi nei. A ʻo kekahi o lākou, ua malihini nō i ia loina ʻo ke kipa ʻana me ke aloha. “ʻAʻohe uʻi hele wale o Kohala.” I ʻōlelo aʻo ia na kūpuna mā i ka malihini. ʻAʻole e hele wale i ko haʻi wahi me ka lawe ʻole aku i makana, i ʻai, a i mea e hoʻolako ʻia ai kahi hoʻokipa. I ʻole e lilo ke kipa ʻana i hoʻoluhi na ka poʻe hoʻokipa o luhi auaneʻi i ka pīnaʻi. E hele me ka lako e pānaʻi ai a e kaʻana ai hoʻi no ka hoʻokipa maikaʻi ʻia e ka mea hoʻokipa. ʻAʻole wale nō ia he ʻōlelo no ka hele ʻana i ka hale o kekahi kanaka. He ʻōlelo nō hoʻi ia no ke kipa ʻana i ka ʻāina malihini – he hale kanaka a he hale kanaka ʻole paha. Wahi a Tūtū Kakaʻe, “Pehea kou uʻi? E hele nō me ka lako.” I ka lele ʻana mai o nā malihini he nui lehulehu i Hawaiʻi nei, kipa mai lākou me ka hao wale ʻana nō i ka waiwai o ko kākou kulāiwi. Me he manu kōlea lā e kōlea ana i kona inoa iho me ka ʻai pū ʻana i ka momona o kēia ʻāina ma mua o ka hoʻi ʻana aku i Kahiki. Eia naʻe, i kēia mau lā, ua pākeu ko lākou hoʻoluhi ʻana mai iā kākou i ko lākou lawe ʻana mai i ka haumia a me ka haukaʻe o Kahiki. ʻAʻohe nānā iki i ka maluhia o ko Hawaiʻi poʻe. He nani ia, ʻike ʻia ka nui hoʻolako o ke kālā hoʻokipa malihini i ka waiwai kālā o Hawaiʻi akā ʻaʻole ia he mea e paʻi ai a paʻi me ke olakino o ko ʻoneʻi poʻe. ʻO ka maʻi COVID-19 ke kumu nui e ʻāpono ʻole ai ko ʻoneʻi poʻe i ke kipa ʻana mai o nā malihini mai ka ʻāina ʻē no ka mea, ua lilo ko ka malihini hōʻea ʻana i mea hoʻopōʻino iā kākou, nā kamaʻāina. He kipa hoʻoluhi kā lākou. ʻAʻohe a lākou pūʻolo makana uku pānaʻi e waiwai ai kākou. ʻAʻohe pūʻolo manaʻo aloha e hoʻomaluhia ana i ke olakino o koʻonei kanaka. ʻAʻole nō he launa me nā ʻōlelo kupuna kaulana o luna aʻe nei. ʻAʻole e poina ke kuleana e kaʻa mau ana ma luna o ka malihini i ka wā e kipa ai i ko ke kamaʻāina wahi ōpū weuweu. E manaʻo ʻia ka mea hoʻokipa a me ka mea e luhi ai i ke kipa ʻana. E mahalo ʻia ka hoʻokipa ʻana a me ka hoʻolako ʻana o ke kamaʻāina ma o ka lawe ʻana i makana e pānaʻi ai no ka mālama kūpono ʻana mai. I kēia wā nei, ʻaʻole ana e pāpā ʻia ke kipa ʻana mai o nā malihini. ʻO ka ʻōlelo kauoha wale nō no kēia poʻe kipa, e kipa mai iā Hawaiʻi me ka pūʻolo manaʻo aloha e pono ai ka maluhia o nā kamaʻāina. ʻO ka hahai kānāwai hoʻomalu maʻi ka hana. Pale ʻia ka ihu me ka waha. Makaʻala ʻia ke kū kaʻawale ʻana. A, i loaʻa nō i ka maʻi, e kipa ʻole mai. ʻAʻole e poina ka ʻōlelo noʻeau o luna, no ka mea ʻo ia kekahi o nā ʻōlelo kahua o ka Hawaiʻi. E lawe mau i makana, e lawe mau i mōhai, a e lawe mau i ka ua mea ʻo ka lako i kahi malihini e paʻi ai a paʻi ke aloha. Aloha ʻāina kākou. © Kaʻula Kauikeaokea Krug 2021 na ka Honolulu Star Advertiser ko mua ko hope

Hooleia Kapaku < hoʻi hope Mahi Pono: ʻAʻohe wahi pono i koe aku Hooleia Kapaku 28 ʻOkakopa 2025 Mai hilinaʻi ma hope o kekahi hui haole ma Maui me kekahi inoa Hawaiʻi ʻo ia hoʻi ʻo Mahi Pono. He ōpū malumalu kēia inoa e nalo ai ko lākou mau hana ʻekaʻeka ma Maui. Mai hilinaʻi i nā ʻilipuakea o kēia ʻāina e ʻaihue nei i ka wai a kākou. Make wai nō ko kākou ʻāina kulāiwi. E kuʻu mau hoa makaʻāinana mai ka ʻāina o Kamalālāwalu, e nā hoa lae oʻo o ko kākou kuahiwi nani ʻo Haleakalā, e nā kupa o nā Wai ʻEhā, mai hilinaʻi i ka “pono” o kēia hui hana ʻino. Ua maloʻo ʻē nā kahawai, ua palakai nā māla, ua make wai nā ʻohana ma ka huli hikina o Maui. ʻO wai lā ke kūʻē i nā hana ʻino a lākou? ʻO kākou nō, e kuʻu mau hoa, nā makaʻāinana o ua ʻāina kapu lā. Mai hilinaʻi i nā ʻōlelo hoʻohiki a lākou e ʻōlelo nei he hana maikaʻi kā lākou no nā kamaʻāina o Maui. Eia naʻe, ʻaʻole lākou e ʻimi ana i ka “pono” o ka ʻāina, akā i ka pono wale nō o nā pākeke a lākou iho. ʻAʻole lākou e hana i ka mahiʻai ma muli o ke aloha no kēia ʻāina, akā ma muli o ke kālā. ʻO kā lākou hana, he hana pohō a lapuwale hoʻi, ʻaʻole hoʻi ia e hānai ana i ka ʻāina a kākou. He hōʻino nō ia i ka ʻāina a me nā wai o Maui Hikina. He hana na ka malihini e noho ana ma luna o ka ʻāina o nā kūpuna, me ka ʻike ʻole i ke ola o ka ʻāina. E nā hoa, ʻo kēia ʻāina ola, he mea i mālama ʻia mai e ko kākou mau kūpuna mai ke au i hala. ʻO nā kahawai o Maui Hikina mai Keʻanae a hiki i Nāhiku, ʻo ka puʻuwai ia o kēia ʻāina. I kēia wā, ua paʻa ʻia ua wai nei i nā ʻīpuka hao a ka poʻe ʻaihue wai. ʻAihue aku lākou i ke ola o ka ʻāina, ma o ka hōʻoki ʻana i ke kahe kūpono ʻana o ka wai e hānai ana i nā loʻi kalo, nā māla, a me nā ʻohana kuaʻāina. He ʻāina nui kā lākou, ʻoi aku ka nui ma mua o nā ʻeka he 41,000, akā ʻo nā mea kanu haole ka mea e ulu ana ma lalo o ko lākou mana. ʻO ke kope ʻoe, ʻo ke kaloaokapa ʻoe, ʻo ke kāloke ʻoe, ʻo ka ʻalani ʻoe, a pēlā wale aku. E nā hoa aloha ʻāina, e nā kupa o ka mokupuni ʻo Maui, ke noi aku nei au iā ʻoukou e hoʻolohe i ka leo o ka ʻāina. ʻAʻole i noi ka ʻāina i kēia hana ʻino, akā ʻaʻole na ua ʻāina nei e kūʻē i kēia hewa. Ma o ka maloʻo ʻana o nā kahawai a me ka palakai ʻana o nā māla, ke kani nei ka leo o ka ʻāina i mea e aʻo ai iā kākou e kū i ka pono. E hoʻolohe kākou i ka leo o ka ʻāina, a e pane aku ka leo a ke aloha ʻāina. Mai hilinaʻi i ka waiwai kālā e hānai ʻole i ka ʻāina. ʻO ke aloha ʻāina ka mea e ola ai ka ʻāina, ʻaʻole naʻe ʻo ke kālā. Ola kēia ʻāina hānau a kākou i ke aloha, i ka hana pono, a i ka mālama. E hoʻi kākou i ka manaʻo o nā kūpuna, i ka pili o kākou, nā makaʻāinana, a me ko kākou mau kūpuna, me ka ʻāina hoʻi. E hoʻi kākou i ka pono, e nā makaʻāinana. ʻAʻole lawa ka nānā wale ʻana i ua hewa nei. Aia ka pono i ko kākou kū ʻana, i ka hana, a i ke kākoʻo ʻana i ka hoʻihoʻi ʻana i ka wai i nā kahawai o Maui Hikina. ʻO ka pono o ka ʻāina ka pono o kākou. ʻO ka ʻoiaʻiʻo, ʻaʻole ka wai he mea kūʻai ʻia, ʻaʻole hoʻi ka ʻāina he waiwai kūʻai, akā he waiwai ola nō ia. He mau makana ka wai a me ka ʻāina mai nā kūpuna mai, a he kuleana ko kākou e mālama i ua mau mea koʻikoʻi nei no ke ola ʻana. E nā hoa, eia ka ʻoiaʻiʻo, ua nalowale ka leo o ka ʻāina i ke kani o ke kālā. Akā, aia nō i loko o kākou ka mana e hoʻihoʻi hou ai i ka pono. Aia i loko o ko kākou naʻau ke aloha e hiʻipoi ana i ka ʻāina. No laila e nā hoa aloha ʻāina, e nā hoa makaʻāinana, e nā hoa wai, e nā kupa o Maui, e nā hoa lae oʻo o ko kākou kuahiwi nani ʻo Haleakalā, e nā hoa o Nā Wai ʻEhā e kū kākou me ka ikaika o ke aloha, e mālama kākou i ka ʻāina, e mālama i ka wai, a e mālama i ka pono. ʻAʻole lawa ka huhū, e hoʻokāhuli kākou i kēlā huhū i hana. E hoʻomaka kākou me ka ʻohana, ma ke kula, ma ke kaiāulu, e aʻo i nā keiki i ke kumu i noho kūʻokoʻa ai ka manaʻo o ke aloha ʻāina i loko o ka puʻuwai o ka lāhui. ʻO ia ke ala e ola hou ai ka manaʻo aloha ʻāina i loko o kākou. Inā ola ka ʻāina, e ola nō hoʻi kākou. © Hoʻoleia Kapaku ko mua ko hope

Māhealani Figueroa-Lee < hoʻi hope Ua Mau Ke Kumulipo I Ka Puana Hou ʻIa Māhealani Figueroa-Lee 31 ʻOkakopa 2026 Ua lohe hou ʻia! Ua ola hou! Ua mau ke Kumulipo i ka puana hou ʻia! ʻO ke au kāhuli wela ka honua, ʻo ka lani ua lole ihola, ʻo ka lā e kūkaʻiaka ana, ua hoʻomālamalama mai nei nō, eia mai ka lipolipo a me ka lile o ke au hoʻokumu honua! Ua ʻikea! I ka mahina i hala aku nei ʻo Kepakemapa hoʻi, i ka lā 14, i ka pō ʻo ʻOlepau, ma ka hola 5:30 o ke ahiahi, ua oli hou ʻia ke Kumulipo piha ma ke alapiʻi o ka hale aliʻi ʻo ʻIolani i mua o ka nui lehulehu. Lēʻī hoʻi ka pā mauʻu o ʻIolani i ka nuku nā kānaka i ʻākoakoa mai nei e ʻike a lohe hoʻi i ka puana hou ʻia o ia mele koʻihonua. He ʻoiaʻiʻo hoʻi ka hoʻopaʻanaʻau ʻia o nā wā 16 a pau loa, he 2,102 lālani, a me ke kahe lōkahi wale ʻana o ia mau wā i ke oli ʻia ma ka leo kepakepa, ma ka leo olioli, a ma ka leo nonolo kekahi. Ua ʻike ʻia ka paʻa o ke oli i nā mea oli i ko lākou kiʻina leo, ke ʻoni ʻana o ke kino, ke kuhikuhi ʻana o ka lima, ka leha ʻana o nā maka, a me ka hahai ʻana o nā kuʻekuʻe maka, ʻumeʻume ʻia akula ka lehulehu. ʻO ka poʻe oli, ua mahina hoʻi ke alo a kua kū kilakila nō ʻo Hilo Palikū. He poʻe ʻiwa kīkaha i nā pali, ua ʻaʻahu hiehie ʻia i ke kapa hiwahiwa a like aku nō me kahi kuahiwi ʻo Hualālai i uhi ʻia i ke ao ʻōpua e noho maila. ʻO ka wehi akula nō ia o nā kino i nā kinolau like ʻole o ka ʻāina, ʻo ka maile ʻoe, ke kukui ʻoe, ke kūpeʻe ʻoe, ka pūpū ʻoe, a ʻo kekahi ua pāpahi akula i ka lei hulu manu a me ka lei niho ʻīlio. ʻO nā mea e wehi ana i nā kino ua ʻike ʻia e ka maka a ua lohe pū ʻia nō e ka pepeiao mai loko mai o ke oli mai. I ka napoʻo ʻana o ka lā ua hoʻomālamalama mai nā kukui i nā mamo laʻa a Haumea me he walewale lā e lilelile nei i ka pō, a ʻo nā kūkui o ʻIolani Hale, ua like aku nō me nā hōkū lā e ʻimoʻimo ana i loko o ka lani. He pō uheʻe i ka wawa! I hope o ka poʻe oli kahi i waiho ai nā kiʻi akua i ahuwale ihola nā maka kīʻei e hālō aku ana i ke anaina a ʻo ko lākou noho maila nō paha. ʻO ke akua ke komo, ʻaʻoe komo kanaka! ʻO ka ʻike maka ʻana i ia mau mea, ʻo ka lalawe aku nō ia i ke anaina i ka wao lipolipo. ʻO nā kumu poʻokela kau i ka hano ʻo Kalei Nuʻuhiwa, ʻo Kamuela Chun, ʻo Mehanaokalā Hind, ʻo Kaponoʻai Molitau, a me Kalani Akana, ua ʻaʻa mai i ka hoʻolaha hou ʻana aku i ke Kumulipo. He 60 mau haumāna ma lalo o ko lākou malu i hoʻolaha aku i kēia oli nei i kā lākou hōʻikeʻike ʻana aku me ka hiluhilu loa. E ʻole ia mau kumu, lohe hou ʻia ai ke Kumulipo, ola ka moʻolelo hoʻokumu honua, a hoʻomaopopo ʻia ka moʻokūʻauhau o ka poʻe Hawaiʻi ma waena o kākou i kēia au nei. He hoʻoilina hoʻi kēia a lākou e hoʻomau nei i hoʻomaka mua ʻia e ka mōʻī kāne ʻo Kalākaua a me ka mōʻī wahine Liliʻuokalani i ko lāua palapala a unuhi ʻana i ke Kumulipo i lako no kākou nei. Aia nō paha i ka hana nui a nā mōʻī e palapala aku i kēia mele nei e ʻike ʻia ai hoʻi ka waiwai o kēia moʻolelo no kākou poʻe Hawaiʻi. I ka wā i hoʻopaʻahao ʻia ai ʻo Liliʻuokalani a i ia wā a ko waho aʻe e naʻi ana ma luna o Hawaiʻi ua mālama ʻia ka moʻokūʻauhau o Hawaiʻi i ko Liliʻuokalani palapala ʻana. I ke ala nō ka ʻulu ʻaʻole e hala, eia hoʻi he momi i hoʻoili ʻia no kāna poʻe Hawaiʻi a he kūpono nō hoʻi ka lawe ʻana aku i ke ō a mālama. Ma muli nō o kēia puana ʻana mai nei i ke mele koʻi honua ʻo ke Kumulipo hoʻi, ua hoʻomaopopo hou ʻia ka moʻolelo o ka poʻe Hawaiʻi a me nā kūpuna o kākou. Ua maopopo iā kākou ka mea nona hoʻi kēia oli koʻi honua i kona hānau ʻia ʻana a ʻo Kalaninuiʻīamamao kona inoa. I kūpono nō ia e puana mau ʻia aku ai nei kūʻauhau. O I, Ia I ka moku, ka haina kanaka Ke Kaulana aina i Pakini Ka ohia ko, ke kuina o ka moku o Hawaii Ia Ahu-ia-Ahu-a-I-ia Lono, Ia Lonoikamakahiki-hoi © Māhealani Figueroa-Lee ko mua ko hope

Scubie Hasegawa < hoʻi hope Ua Komo ka Hui Kālepa Lūkia-ʻAmelika iā Hawaiʻi Scubie Hasegawa 17 ʻOkakopa 2024 E ka mea heluhelu, kamaʻāina paha ʻoe me nā moʻolelo o ka hakakā ʻana ma waena o ka Mōʻī Kamehameha a me Kaumualiʻi, akā, kamaʻāina ʻole paha ʻoe me nā hana o ka Hui Kālepa Lūkia-ʻAmelika me lāua. I kēia lā, ma Hawaiʻi nei, hiki iā kākou ke hele wāwae i nā wahi a me nā kia hoʻomanaʻo i pili me kēlā hui kālepa. He aha kēia mau mea? E heluhelu mau i mea e loaʻa ai ka manaʻo. ʻAʻole nui nā moʻolelo i kēia lā e haʻi ana i nā hana o kēlā hui kālepa, a mōakāka ʻole kēia mau moʻolelo no ka mea ua haʻi liʻiliʻi ʻia a kākau ʻia i nā palapala, no laila, he mea nui ka haʻi hou ʻana i nā moʻolelo i mea e hoʻohaliʻa ai i ka hana maikaʻi o ke aupuni o Hawaiʻi. I kēlā manawa, nui nā pilikia mai nā aupuni ʻē mai i komo i loko o ke aupuni o Hawaiʻi, akā ua lanakila mau ke aupuni o Hawaiʻi. Ua loaʻa ka manaʻo o kēia moʻolelo i loko o ka puke A Military History of Sovereign Hawaiʻi , i kākau ʻia e Neil Bernard Dukas. I ka makahiki 1816, ma kēia pae ʻāina nei ʻo Hawaiʻi, ʻo Kamehameha I ka Mōʻī o nā mokupuni o Hawaiʻi, Molokaʻi, Lānaʻi, a me Maui a ʻo Kaumualiʻi ka Mōʻī o nā mokupuni koe o kēia pae ʻāina, ʻo ia hoʻi nā mokupuni ʻo Kauaʻi a me Niʻihau. ʻIʻini lāua e lanakila i mea e noho aliʻi ai i ka pae ʻāina holoʻokoʻa. No laila, noʻonoʻo nui a hana nui lāua i nā mea e lanakila ai. Ma waho o kēia pae ʻāina, nui nā mea i loli i nā aupuni ʻē aʻe o ʻEulopa. I ka makahiki 1812, pau ke kaua lōʻihi ma waena o nā aupuni ʻEulopa me ka lanakila ma luna o ka ʻEmepela o ke aupuni o Palani, ʻo ia hoʻi ʻo Napoleona. No laila, me nā kumu waiwai i hoʻohana ʻole ʻia no ke kaua, ʻimi kēia mau aupuni, ʻo ia hoʻi ʻo ʻEnelani, Lūkia, ʻAukekulia, Pelukia, a me Farani, ma waho o ka ʻāina ʻo ʻEulopa i loaʻa ai nā waiwai o nā ʻāina hou. Kamaʻāina paha ʻoe me nā moʻolelo e pili ana i kēia mau ʻiʻini ʻana. Eia nō nā laʻana i ʻōʻili mai ma Hawaiʻi nei: no ka ʻāina ʻEnelani, ʻo George Paulet i ka makahiki 1843, a no ka ʻāina Farani, ʻo Louis Tromelin i ka makahiki 1849. I ka makahiki 1800, e kālepa ana nā lāhui ʻē ma Hawaiʻi. Ua komo ka Hui Kālepa Lūkia-ʻAmelika i loko o Hawaiʻi i kēlā wā. Ua hoʻokumu ʻia kēia hui e ka ʻāina Lūkia. I ka makahiki 1816, ua hoʻouna ʻia ʻo Georg Anton Schaffer e kēia hui i ka moku ʻo Kauaʻi i mea e loaʻa ai ka mea waiwai mai ka moku o ka Hui Kālepa Lūkia-ʻAmelika mai i ili ma kēlā moku. I kēlā wā āna e noho ana ma Hawaiʻi, ua hoʻolauna ʻo Schaffer me nā Mōʻī ʻo Kamehameha a me Kaumualiʻi. Ma muli o ka paio ʻana ma waena o kēia mau Mōʻī, makemake lāua i ke kōkua ʻana o Schaffer me kona mau lako, nā waiwai, nā manaʻo, a pēlā aku. Ma Oʻahu, hāʻawi ʻo Kamehameaha iā Schaffer i kahi māhele ʻāina i mea e noho a kālepa ai ma laila. ʻAʻole mōakāka ke kumu o ka pilikia i ulu ma waena o Kamehameha a me Schaffer. Ua kauoha ʻo Schaffer i nā kānaka mai ka moku ʻo Myrtle mai e kūkulu i hale kokoke i ke awa ʻo Honolulu, a laila, hāpai ʻia ka hae o ka hui Lūkia-ʻAmelika ma laila. I kēia lā, maopopo ʻole ke ʻano o kēia hale, no ka mea ʻaʻohe kiʻi a ʻaʻohe palapala i kākau ʻia. Maliʻa he pāpū a i ʻole he hale no ka hoʻāhu wale ʻana nō i ka ukana. Ua ʻike ʻia, ma hope o kona lohe ʻana no ka welo ʻana o ka hae, hoʻouna ʻo Kamehameha i kona mau pūʻali koa, me kona Kahu ʻo Kalanimoku, mai ka mokupuni Hawaiʻi mai, i Oʻahu i mea e kūʻē ai iā Schaffer. Ma hope o ka hōʻea ʻana o Kalanimoku mā i Oʻahu, ua holo ʻo Schaffer i ka mokupuni ʻo Kauaʻi me ka waiho ʻana i nā mea kaua he nui ma Oʻahu. I kēia lā, ma ka pāka i loko o Honolulu, kau ʻia ka pū kuni ahi ma laila. Ua manaʻo ʻia ʻo kēlā pū kuni ahi kekahi o ua mau mea kaua nei i koe. Kapa ʻia kēlā pāka ʻo Walker Park, aia i kahi kokoke i ka hale ʻo Aloha Tower ma uka ma ka ʻaoʻao o ke alanui Ala Moana. Ma hope o ka holo ʻana o Schaffer i Kauaʻi, kūkulu ʻia ka pāpū e Kamehameha i mea e pale ai i ke awa ʻo Honolulu. ʻO ke aliʻikoa mua o kēia pāpū, kapa ʻia ʻo George Beckley, a kapa ʻia kēia Pāpū ʻo Honolulu. Ua hoʻohana ʻia ʻo Pāpū Honolulu a hiki i ka makahiki 1857. Ma Kauaʻi, me ke kōkua ʻana o Kaumualiʻi, kūkulu ʻia kekahi mau pāpū ʻē aʻe e Schaffer. Ua kapa ʻia kekahi ʻo Pāpū Elizabeth e ka poʻe Haole, a ʻo Pāpū Hipo e ka poʻe Hawaiʻi. Ua ʻokoʻa ʻo Pāpū Hipo, ʻokoʻa ʻo Pāpū Honolulu. Ua kūkulu ʻia ma nā ʻano o nā heiau o ka poʻe Hawaiʻi a me nā ʻano o ka mea kaua o ka poʻe haole. Ua hiki iā ia ke pale aku i ka lele ʻana mai o ka lima nui mai ke kai mai a mai uka mai. Ua kauoha ʻo Kaumualiʻi iā Schaffer a me ka poʻe Lūkia e haʻalele iā Kauaʻi i ka makahiki 1817. Ua hoʻohana ʻia nā pāpū e nā pūʻali koa o Kaumualiʻi ma hope o ka haʻalele ʻana o Schaffer mā. I ka makahiki 1864, hoʻohana ʻole ʻia, no laila, hoʻouna ʻia i Kaleponi he 36 o nā pū kuni ahi he 38, i mea e kūʻai aku ai. I kēia lā, ʻaʻohe mea o ka Pāpū Honolulu i koe, akā, ke kū nei nō ka Pāpū Hipo. Hoʻopaʻa ʻia kahi Pāpū e ke aupuni ʻAmelika ma ke ʻano he Wahi Kaulana o ke Aupuni. Hiki iā kākou ke kipa ma laila i mea e ʻike ai i nā mea koe o ka wā o ke komo ʻana o ka hui Lūkia-ʻAmelika. I ulu aʻe kou hoi e aʻo hou ai, e heluhelu i ka puke ʻo Hawaiʻi’s Russian Adventure: A New Look at Old History i kākau ʻia e Peter R. Mills. He hana maikaʻi ka haʻi hou ʻana a me ka hoʻomanaʻo ʻana nō hoʻi i ka lanakila a me ka waiwai o ke aupuni o Hawaiʻi i ka makahiki 1816. Akā, minamina no ka mea, ʻaʻole mōakāka nā moʻolelo o kēlā wā no ka mea liʻiliʻi nā palapala i kākau ʻia. Ma hope o ka heluhelu ʻana i kēia moʻolelo pōkole, e noiʻi mau ʻoe a kākau i nā moʻolelo like, a i ʻole, e haʻi hou i nā moʻolelo maikaʻi e hoʻolaulea i ke aupuni o Hawaiʻi. © Scubie Hasegawa 2024 na Brook Kapūkuniahi Parker: he hōʻike paha i ka hui ʻana o Schaffer me Kalanimoku ma kahi o ka pāpū ko mua ko hope

Ke Ao Politika Ka Huakaʻi ʻAu Moku Kūʻokoʻa Kenzie Kahale-Alexander 28 ʻOkakopa 2026 Ke noho pio nei ʻo Palesetine ma lalo o Iseraela. Mai ka makahiki 2007, ua hoʻoholo ke aupuni Iseraela i kānāwai no ka pani ʻana i nā palena o Gaza. ʻAʻohe mea kōkua i komo aku i ke awa kū moku o Gaza ma Palesetine ma hope mai o ka makahiki 2009. I ka wā ma mua o ia makahiki, hāʻawi ʻia nā mea kōkua iā Palesetine e ʻelima ʻAu Moku Kūʻokoʻa o ka Free Gaza Movement. Akā, ua hoʻouka kaua ka pūʻali koa Iseraela i ka ʻAu Moku Kūʻokoʻa o ka Free Gaza Movement i ka makahiki 2010. Ua hoʻomake ka pūʻali koa Iseraela i ‘umi mea kākoʻo mai Tureke a me hoʻokahi kupa ʻAmelika Tureke ma luna o ka ‘au moku. Ua hoʻopaʻa ke aupuni Iseraela i nā palena ma ka ʻāina ʻo Gaza i mea e pale aku ai i ke komo ʻana o ka poʻe e kākoʻo ana iā Palestine i ke awa kū moku. ʻAʻohe mana hoʻokolokolo o ke aupuni Iseraela ma nā kai ma waho o Palesetine. Ua nele ʻo Palesetine i nā mea pono o ke ola e laʻa ka mea ʻai, ka waiū no ka pēpē, a me nā lako lapaʻau. No laila, ʻo ka pahuhopu ka wehe ʻana i “ala hele o ka lokomaikaʻi” no ka poʻe kōkua a me nā lako i ke awa kū moku ma Gaza. e heluhelu Ola ka Inoa Kahākūkaʻalani Rios 29 Kepakemapa 2025 I kēia mau lā, ʻano kakaʻikahi ka loaʻa ʻana o ka inoa Hawaiʻi, ʻo ia ka inoa mua o kekahi kanaka. Nui nā Hawaiʻi nona ka inoa haole mua, a inā he inoa Hawaiʻi kona, ʻo kona inoa waena nō ia. No ke aha? I ka hōʻea ʻana o nā haole i Hawaiʻi nei, hōʻea pū mai kekahi mau loina ʻokoʻa. Ua hoʻāʻo lakou e holoi i nā inoa Hawaiʻi a pānaʻi i ka inoa Hawaiʻi i ka inoa haole. Wahi a nā malihini, e aho ka inoa haole i ka poʻe a pau. He aha ka hopena o ka lilo ʻana o nā inoa Hawaiʻi ʻo ia ka inoa waena o nā kānaka? Inā ʻaʻole e kāhea ʻia mai kēia inoa, ʻaʻohe manawa kūpono e ʻōlelo mai ai i ka inoa Hawaiʻi, no laila, hikiwale nō ka nalowale ʻana o ke kaona a me ka mana o ka inoa. Aia i hea ka moʻolelo o nā inoa? Aia i hea nā mea kupaianaha? E nalowale ana paha. e heluhelu ʻŌʻili Pulelo ke Ahi o Kamaile Māhie Beck 4 Kēkēmapa 2023 Mai ka wā mai i hōʻea mai ai nā malihini i Hawaiʻi nei, a hiki i kēia wā, ua mākaʻikaʻi ʻia he wahi pana i kapa ʻia ʻo Hāʻena, e nā malihini i ʻike ʻole i ke ʻano o ia wahi. E hōʻea mai ana lākou me ke kuko nui iā ia me he paredaiso lā, no ia mea e hoʻomāunauna ana lākou i ia wahi. Hāiki ia kahakai a me ke alanui kīkeʻekeʻe ʻo Kūhio, a pihakuʻi i nā malihini. I loko o ka lā hoʻokahi, he ʻelua kaukani malihini e kipa ana iā Hāʻena. No ka poʻe Hawaiʻi e noho ana ma laila, hana nui ka hōʻea ʻana aku i ko lākou home a me ka haʻalele ʻana mai. e heluhelu Wehe ʻia ke Kau ʻAha ʻŌlelo 2023 Māhealani Traub 15 Pepeluali 2023 ʻO ka lā 18 o Ianuali, ʻo ia nō ka lā i wehe ʻia ai ka ʻahaʻōlelo o ke aupuni ma ke kapikala. He lā nui kēia no nā poʻe o Hawaiʻi nei. Koʻikoʻi loa kēia au o ka makahiki, no ka nui o nā pila like ʻole e kākau ‘ia nei, ā inā ‘āpono ʻia ua mau pila nei, he mau kānāwai hou ia no ke aupuni. e heluhelu Mai Hoʻokuli i Ka Leo Hinihini Momi Bachiller 28 ʻOkakopa 2026 E ka makamaka heluhelu, ua lohe anei ʻoe i ka leo hinihini e wawalo aʻe ana i ke kula ʻo Keoneʻula? Pehea ma Piliamoʻo? E Hawaiʻi, home o ka wahine ʻenaʻena, ua hōʻea akula ka lono o nā wahi keiki i hoʻopaʻa ʻia i loko o nā kula hoʻopololei? No ka mea, na kou kama i kūpale mau aʻe ma ka ʻahaʻōlelo no ua mau keiki nei. E nā kānaka e noho iho ana i ka maluhia o Haleakalā, ʻo ʻoukou ka heke e like me kou mākia? Inā pēlā, ʻaʻole ana ʻoukou e ʻae i ka hāʻule hope ʻana a palemo ia moʻolelo. Pehea ʻoe e Oʻahu o Kalanimanuia, eia i kou piko nā kula aʻu e ʻōlelo nei, no laila, aia nō ke koʻikoʻi o ke kāwelewele ʻana i kou poʻohiwi. Iā ʻoe e Kauaʻi, ke aupuni i pio ʻole i ka naʻi aupuni. E pio anei kēia moʻolelo iā ʻoukou? ʻAʻoe hoʻi e ʻole! No ka mea, pehea lā hoʻi? ʻAʻole anei kākou he lāhui hiʻipoʻi i nā keiki? e heluhelu E Hoʻokaʻawale i ka ʻŌʻo mai ka Lima Aku Yuko Uchida 4 Kēkemapa 2023 He lono kupaianaha kā ka i kūkala ʻia maila iā mākou e pili ana no ka haʻalele haʻaheo ʻana o ka pelekikena o ke kulanui o Hawaiʻi i noho lōʻihi i kāna kūlana. I ka lā 19 o Kepakemapa, ua kūkala ʻia aku ka manaʻo o Pelekikena David Lassner i mua o ka lehulehu. E hoʻomaha loa ana ʻo ia i ka hopena o ka makahiki kula 2024. Ma loko o kāna leka kūkala, ʻī maila ʻo iala no kona "haʻaheo" i nā mea i kō ma lalo o kona noho pelekikena ʻana. Eia kekahi mea āna i haʻaheo ai, ʻo ka hele ʻana o ke kulanui a "culturally strong." No laila, he aha kāna mau hana no ka lāhui a me ka "moʻomeheu" Hawaiʻi? Hōhonu nō ke kawa. e heluhelu Me he ʻIwa lā i Kāʻili Waiwai Māhie Beck 5 ʻOkakopa 2023 Paipai mākou iā ʻoukou, e nā makamaka heluhelu, e noʻonoʻo i nā mea e hana ʻia nei ma Maui Komohana, a e nānā i nā hana a nā hui nui o laila. Ma loko o kēia pōpilikia kaumaha loa, ʻike mōakaaka ʻia, ʻaʻole hiki iā kākou ke hilinaʻi i ke aupuni, no ka mea, ʻaʻole lākou e mālama i ka pono o ka lehulehu, a i ka pono o Hawaiʻi. Hoʻolako mau ʻia nā hui nui i ka wai, no ke kumu hoʻokahi ʻo ke kālā a me nā pōmaikaʻi ʻē aʻe e loaʻa ana i ke aupuni. e heluhelu He Maʻi Kūloko Kuehuikapono Seto Myers 1 Nowemapa 2022 He kino liʻiliʻi loa ko COVID, pēlā nō hoʻi me ka maʻi ʻaʻai, me ka maʻi kuni, a me ke kunu kalea. ʻO ka maʻi naʻe nona kēia ʻatikala, kahi maʻi hoʻi e nahunahu ana i ka noʻonoʻo o kākou, ʻaʻohe ona kino, ʻaʻohe ona niho e kekē mai ana, ʻaʻohe hoʻi ona lāʻau maoli no kākou e pakele ai. He haʻohaʻo wale nō ia. e heluhelu ʻO Trump Ke Kaʻahumanu o Ko Kākou Wā! Kamālamalama Ishii 21 Pepeluali 2026 Ma ka lā 5 o Nowemapa o ka makahiki nei i piha ai ka makahiki mua ma hope mai o ko Donald Trump lanakila ʻana i ke koho pāloka ʻana i ka pelekikena hou o ʻAmelika. No kekahi mau kānaka, he pōmaikaʻi nō kēia. Eia naʻe, he ʻino nō hoʻi kāna i hana ai. e heluhelu Ka Noho Kūʻokoʻa Lanakila ʻana o kou ʻĀina Hānau Ponoʻī Keleka Falces 4 Kēkēmapa 2023 I kau ʻia maila i luna ke poʻomanaʻo i ʻike ʻia ai ka pono a me ke ʻano koʻikoʻi o ia mea no ka mau loa aku o ke ola o kekahi lāhui. ʻO ka noho kūʻokoʻa lanakila ʻana o kou one hānau ponoʻī ka wai kahe e lupalupa mai ai ka ʻāina. Ke kāʻili ʻia a ke hōʻaui ʻia akula hoʻi ua wai lā mai kou ʻāina aku, e pau pū iho ana nō hoʻi nā mea e lako pono ai ka nohona. e heluhelu Pūʻā Kōlea Keleka Falces 5 ʻOkakopa 2023 Eia mai kākou ma kahi o ʻekolu makahiki ma hope o ka pae mua ʻana mai o ka maʻi Kolona i ke one o Hawaiʻi nei. Ua ʻō ʻia ka hapanui o ka lehulehu i ka lāʻau koʻokoʻo, a e manaʻo ʻia paha, ua pau ka maʻi ahulau. Eia naʻe, i kēlā mahina aku nei i piʻi māhuahua aʻela ka nui o ka poʻe i loaʻa i ka maʻi Kolona. e heluhelu E Hoʻihoʻi Hou ʻia ke Aupuni Hawaiʻi: Ka Hiolo o ʻAmelika Hui Pū ʻIa Hoaloha Westcott 30 Ianuali 2022 E like me ka puka ʻana a me ka napoʻo ʻana o ka lā, ma waena o ka mōʻaukala o ka honua poepoe, ala a hiolo nā aupuni ʻemepela nui. E like me ke aupuni ʻemepela ʻo Loma, e hiolo iho auaneʻi ke aupuni ʻemepela ʻo ʻAmelika Hui Pū ʻIa. E kuʻu mau makamaka Hawaiʻi mai ka moku o Keawe a hiki i ka mokupuni ʻo Niʻihau, e hoʻomākaukau kākou no ka lā e hoʻihoʻi ʻia ai ke aupuni Hawaiʻi! e heluhelu

Kēhaulani Greene < hoʻi hope E Mahalo Kākou i ka Mea Loaʻa Kēhaulani Greene 10 Pepeluali 2021 Aloha e nā makamaka heluhelu e ʻono i ka hoi. Ua paʻakikī nō kēia wā o ka maʻi ahulau ʻo Covid-19 no kākou, a i kēia wā e kupu mai ana nā ʻīnea ua maʻalahi aʻe ka poina ʻana i nā pōmaikaʻi i loaʻa iā kākou. Ua hoʻololi nui ʻia ke ʻano o ko kākou hana ʻana i kēlā me kēia lā mai ka hoʻomaka ʻana o kēia makahiki, mai ka wā i hiki ai iā kākou ke puka ma waho a hana i nā hana maʻamau a i kēia wā o kākou e noho kaʻawale ana ma ka hale. E nā makamaka heluhelu, he wā ʻano paʻakikī kēia no kākou, eia naʻe, he mea nui ke koikoi ʻana i ka mālama kino a me ka mahalo ʻana i ka mea i loaʻa iā kākou. Mahalo au i ka ʻike ʻana i koʻu ʻohana i kēlā me kēia lā. Ma mua o kēia wā o ka maʻi Covid-19, ua noho au ma ke kulanui a ʻaʻole au i ʻike pinepine i koʻu kaikuaʻana e noho ana ma Hauʻula. A kakaʻikahi koʻu ʻike ʻana i kaʻu moʻopuna kekahi, eia naʻe, i ka wā oʻu i neʻe a noho ai ma Hauʻula ua hiki iaʻu ke ʻike aku iā lāua i kēlā me kēia lā. A kōkua au i ka mālama ʻana aku i kaʻu moʻopuna, a mahalo au i kēia no ka mea i koʻu aʻo ʻana e mālama pono ai iā ia i kēlā me kēia lā ua maikaʻi aʻe koʻu mālama ʻana iaʻu iho. Iaʻu e mālama aku ana iā ia ua aʻo au e hana me ka mālie, a ma muli o kēia ke aʻo nei au e hoʻomaha a hoʻomālie iho i koʻu wā e hoʻopaʻa haʻawina ana a e mālama ana i nā kuleana, a pēlā aku. Mahalo au i ka hiki ke hoʻomau i ka ʻimi naʻauao a me ke aʻo ʻana mai i ka ʻōlelo a me ka ʻike Hawaiʻi ma ka hale i kēia wā. Mahalo au i kaʻu mau kumu e aʻo mai ana a e hoʻolale mai ana iaʻu e hoʻomaʻamaʻa i kaʻu ʻōlelo ʻana. A no kēia kākoʻo ʻana mai, ke kākau nei au ma ka ʻōlelo Hawaiʻi i kēlā me kēia lā a ua hiki iaʻu ke hoʻoikaika aʻe a hoʻomōhala aʻe i kaʻu kaila kākau a me koʻu noʻonoʻo ʻana ma ke kuanaʻike Hawaiʻi. I koʻu nīnau ʻana aku i nā hoa papa e pili ana i ko lākou mau mea e mahalo ai, ua kupu maila nā mea like ʻole i mahalo ʻia, e like me ka mau o ka maikaʻi o ke olakino o ka ʻohana, ka hana pāheona i kēia wā noho mū ma ka hale, ka hiki ke kipa aku i nā kūpuna ke pau ka papa ma ka pūnaewele, a me ka hiki ke ala ʻelua minuke ma mua o ka papa. ʻO ka ʻike ʻana i ia mau mea e hoʻonā ai ka naʻau i kēia wā, he ʻano hana lapaʻau nō ia no ka mālama kino. Ke paipai nei au iā ʻoukou, e nā makamaka heluhelu, e hoʻomanaʻo a e mahalo mau i nā mea i loaʻa iā ʻoukou. He waiwai nō ka noʻonoʻo ʻana ma kēia ʻano kuanaʻike i mea e ʻike ai i ka maikaʻi o ko kākou ola ʻana, a he kōkua nui kēia ʻano mālama ʻana iho ma kēia wā o ka maʻi ahulau ʻo Covid-19. © Kēhaulani Greene 2021 ko mua ko hope

Kaleikaumaka Fisher < hoʻi hope He hei na ka mīkina ʻohi kālā! Kaleikaumaka Fisher 6 Nowemapa 2026 E ko Hawaiʻi, mai Kaliʻu o Puna o ka ʻawa kau lāʻau ā hiki aku i Kaliʻu o Kilohana o Manokalanipō. Ke kaumaha nei ʻoukou? Me he mea lā ua pahele ʻia nō ʻoukou, a ʻaʻohe nō ala e alo aʻe? Ke ʻilihune ke kūlana, mai kupe wale a ʻaui i ke ala kūpono ʻole, akā e nānā pono i nā ʻiole e ʻono nei i ko ʻoukou mau dālā. E noʻonoʻo mai i kēia moʻolelo pōkole, i pale ai ka hana lapuwale a ka poʻe ʻālunu iā ʻoukou nei. I kēia mau lā ma lalo o ka panalāʻau ʻAmelika, kohu aupuni hoʻomana Kākana lā, ua hāiki nō ka nohona, a pono nō kahi e pakele aku ai. Iaʻu e kūʻai ana i nā lako pono i Don Quijote, ʻo ka laisi me nā pāpapa hoʻi, pā nā maka ʻoleha i ka ʻikena ʻo kekahi ʻōmole uliuli liʻi e ʻōlino mai nei. I paʻi ʻia i kona lepili kona hoʻohikina, ʻo “FEEL FREE”. ʻUpu wale aʻe ka manaʻo i loko o ka naʻau, a kūʻai ʻia nō. I ka nānā pono ʻana i ka ʻōmole, ʻike ʻia akula nō he mea lapaʻau kēia a he ʻawa ko loko ona. He mau mea hou aʻe, akā he mea ʻole kēnā ʻo ka ʻawa ka mea e ʻono ai ka puʻu. A inu ihola nō, he ʻawaʻawa maoli ke inu ʻia, a huli nō ka ʻōpū. ʻAʻohe nō ʻawa Hawaiʻi e like aku ai me ia ʻano, a ʻaʻole paha pololei ka lepili. A laila aku kau mai ka ʻona, e like pū me ka pila a ke kauka e hāʻawi mai ai. ʻAʻole nō i “noa” e like me ka inoa o nei mea inu, akā ua mānoanoa mai ka ʻeha o ka nohona manakā o ke ola maʻamau. Na wai nō e hoʻāhewa i ke kanaka e hoʻi aku ana i ka hale kūʻai i mea e ʻapo hou ai i kēlā ʻona? Ua maopopo leʻa ke kumu o kēia makemake, a i laila nō ka ʻino o nā kānaka e kūʻai aku i kēia inu. ʻAʻohe nō kānāwai i kau ma luna ona, a hiki nō ke kūʻai wale mai me ka ʻike ʻole i ka hopena. ʻO ia hoʻi ka pau ʻana o ke kālā me ka puni ʻana i ia inu hoʻopunihei. Me he ʻopiuma lā kona ʻano ʻona, a he aha lā ke kumu o laila? He karatoma, he lau lāʻau mai ʻĀsia Hikina-Hema, ua laha kēia i ko Tailani mau kānaka e like pū me ko Hawaiʻi mau lāʻau lapaʻau kaulana o ka wā kahiko. He mea ikaika hoʻi a maikaʻi nō ia no ka hoʻēmi ʻana i ka ʻeha o ke kino a me ka pilikia o ka noʻonoʻo. Manaʻo paha ʻoukou he ʻano like kēia me ko ka ʻawa ʻona. ʻAʻole kā. ʻO kona hoa e launa aku ai, ʻo ia nō ka ʻopiuma o ka pua papi. Ma o kēia ʻano, maikaʻi paha ia no nā kānaka i puni i nā lāʻau ma lalo o ke ʻano ʻopiuma, he lāʻau ʻē aʻe ia no ka hoʻonā ʻana i kēlā kuko ʻinoʻino e pilikia ai ke ola kino. No ka mea, emi mai kona ikaika, a ʻaʻole like ka maʻi o ke karatoma me ko ka opiuma maoli. Akā ʻo nā kānaka i puni ʻē ʻole, auē! He mea e hopu a hoʻopaʻa ai i ke kino a me ka naʻau i ka inu ʻia. A i kēia inu, ʻo ka “Feel Free” nui aʻe ka pilikia ma muli o ka hōʻekepue ʻana i ke ʻano o ka mea e inu ai, hūnā ʻia nā mea e kau ai ka weliweli i ke kikona ʻōlelo, he liʻiliʻi wale. E noʻonoʻo pono ʻoukou i ka hopena o kēia hoʻopaʻewa ʻana i ka lāʻau kahiko a me ka lawe wale ʻana aku o ka poʻe haole. Pehea ka paka o ka maʻi ʻaʻai? Ua lawe wale ʻia ka paka mai ka poʻe maoli o ʻAmelika, a laila aku, kūʻai ʻia nō ā laha. Hele a noa ka mea i kapu i ka loina kahiko, a laila kau nō ka ʻino ma luna o ke kanaka i nānā ʻole i ke kumu e kapu ai. A no ka poʻe e kūʻai aku a hoʻolaha wale, he makepono maoli ka pōʻino o ka lehulehu a lākou e kanaleʻo ai. Mai manaʻo ʻoukou he ʻiʻo ko loko o ka ʻōlelo hoʻomalimali a ke kālepa, he one wale ka ʻiʻo o ka ula hewa a ʻUmiamaka! ʻO ka mea nui e pilikia ai kēia mau lāʻau, ʻo ia ka huki wale ʻana i ke aʻa, i ka moʻokūʻauhau o lākou. I ka wā i hala, he hana nui ka hoʻomākaukau ʻana i ka ʻawa a me nā lāʻau hou aʻe me he mea lā he lekapī e paʻa ai. I kēia wā, kāpae ʻia nō ka lekapī a hoʻohikiwawe ʻia ka hōʻonaʻona ʻana, kūʻai ʻia ka lāʻau a noho ā kūnewanewa ke kino a ʻoleha nā maka. E makaʻala, a e mahalo i ka ikaika o ka lāʻau kahiko, he waiwai ʻiʻo ko ka ʻawa, ke karatoma, a me ka paka. ʻŌʻili mai ka ʻino o lākou ma o ke kūʻai poholalo a me nā māpuna ʻōlelo wai meli o ka hoʻopahele. © Kaleikaumaka Fisher ko mua ko hope

Leikuluwaimaka Meleiseā < hoʻi hope Ke Aloha ʻĀina e Hoʻolulu Nei Leikuluwaimaka Meleiseā Mai ka moku ʻana o ka pawa o ke alaula iō Kumukahi, e nā Hawaiʻi moku o Keawe inu i ka wai kapukapu o Waiau, a i Maui o Kamalalawalu i nā wai ʻehā ʻo Waikapū, ʻo Wailuku, ʻo Waiʻehu, ʻo Waiheʻe, e nā poʻe o ke one ʻai aliʻi o Kakuhihewa, inu i ka wai o Kaʻala hemolele i ka mālie, e nā kama o Kamawaelualani moku, e inu i ka wai ʻula ʻiliahi, a hiki loa aku i ke one kaulana o Niʻihau o Kahelelani me ona hoapili ka wai huna o ka pāoʻo, a i Lehua ka moku kāʻili lā, a me ka wai ʻeleʻele a ka poʻe ʻike, ka wai e hoʻokahi ai kākou a pau ka Lāhui Hawaiʻi, aloha ʻāina kākou. Ma ka puke ʻo Moʻolelo Hawaiʻi i kākau ʻia e Davida Malo, ma ka mokuna ʻehiku i wehewehe ʻia aku ai nā hiʻohiʻona o ka ʻāina. Wahi āna, kapa ʻia ka ‘āina he ʻāina no ka nohona o nā kānaka. Ma mua o ka nohona o nā kānaka i ka ʻāina, kapa ʻia he moku ia. ʻO ka ʻāina me ke kanaka ʻole, he moku nō ia. Inā pēlā ka ʻoiaʻiʻo, hiki paha iā kākou ke kuhi ʻo ke kanaka ka mea e ʻāina ai ka ʻāina, ʻoiai lilo ka moku i ʻāina i ka nohona o ke kanaka. Mai kahiko a i kēia lā, ua ʻike kākou i ke aloha ʻāina e hoʻolulu nei. No kākou ke aloha ʻāina, a ʻo ke aloha kai ʻoi aʻe, ʻo ke aloha ka mea ʻoi aku o nā mea a pau. Wahi a ka mea i paʻi ʻia e Iosepa Hoʻoluhi Nāwahīokalaniʻōpuʻu i ka nūpepa Ke Aloha Aina i ka makahiki 1895, “ʻO ke aloha ʻāina, ʻo ia ka ʻUme Mageneti i loko o ka puʻuwai o ka Lāhui, e kaohi ana i ka noho Kūʻokoʻa Lanakila ʻana o kona one hānau ponoʻī. A ʻo ia nō ka ikaika nāna i kaohi i ke kui mageneti o ke Pānānā, e hoʻopololei ana i kona kuhikuhi i ka welelau ʻĀkau o ka Honua nei, a i ka hōkū ʻākau hoʻi.” A wehewehe ʻia maila ke aloha ʻāina ma kāna nūpepa i puka ma 8 Iune 1895 me ka ʻōlelo kaulana “ʻO wai kou makuahine? ʻO ka ʻāina nō! ʻO wai kou kupunahine? ʻO ka ʻāina nō!” No ia mau manaʻo i ulu ai ka hoi i loko oʻu no ka pilina o ka ʻāina me ke kanaka, a lana aʻe kuʻu manaʻo i ko mākou huaʻōlelo ʻo ʻāiga ma ka ʻōlelo Sāmoa. ʻO ka ʻāiga ka ʻohana. Hoʻohana ʻia aku kēia huaʻōlelo nei no ka pilina ʻohana, a ʻike ʻia ka pilina ma nā loina o ka faʻa Sāmoa. ʻO nā inoa kanaka a pau ma Sāmoa, he kuhi ia i kona kauhale a kaiāulu ponoʻī. Ke hoʻopuka aku ʻoe i kou inoa i mua o kekahi kanaka, ʻaʻole i ʻemo, maopopo iā ia kou ʻāina hānau i ia manawa ʻānō. ʻO wau ʻo Vaevainaotaua a maopopo ihola i ka poʻe Sāmoa, no Vaevainaotaua, Fagafau, Savaiʻi koʻu inoa. Hāpai aʻela kākou i ko kākou mau inoa ma ke ʻano he lei e hoʻonaninani ai i ke kino a me ke ola. E like me nā inoa, he ʻaʻahu ke aloha ʻāina no kākou. Ua lilo ʻo ia i lei no kākou e lei ai, i mea e wehi a kāhiko iho ai kākou. Lei ʻia ka ʻāina i ka ʻohu, ka ʻōpua, a ma Koʻolau i ʻike aku ai, lei ʻia i nā pali hāuliuli. A ʻo nā pulapula a nā kūpuna i alahula aku i ke au o Moananuiākea, lei ʻia ko kākou ʻāina hānau ponoʻī i nā hohonu kai o Kanaloa. Ma ke mele i haku ʻia he lei e ko kākou poʻe kūpuna. Ma ka makahiki 1895 i paʻi ʻia aku ai ka Buke Mele Lāhui. Ua hōʻiliʻili ʻia nā mele mai kēlā nūpepa kēia nūpepa a paʻi ʻia aku a kui ʻia kēia mau pua i lei hoʻokahi ma ua Buke nei. Haku ʻia nā mele e ka poʻe heluhelu nūpepa, a hoʻouna aku lākou i kā lākou mau mele ponoʻī. Ua nui aʻe nā mele aloha ʻāina, a ua haku ʻia nā mele me he mea lā he kiamanaʻo ʻo ia no kekahi hanana. Eia kākou ke holomua nei i ka makahiki 2020 a ʻo ia like ana nō kā kākou haku mele ʻana. I kēlā makahiki aku nei, hoʻopuka ʻia kekahi pā leo i kapa ʻia ʻo Kūhaʻo Maunakea e nā haku mele Hawaiʻi. ʻIke akula kākou, mau nō ke aloha ʻāina e hoʻolulu nei. A mau nō ka ʻume mageneti i loko o ka puʻuwai o ka lāhui, aia lā ʻo ia ke kuhikuhi a ke hoʻopololei nei iā kākou iho i ko kākou ʻāina hānau a hiki i kēia lā. He nani ia, ma ka haku mele e hōʻike aku ai i ke aloha ʻāina, ua haku wau i mele i hahai akula i nā mele a ko kākou poʻe kūpuna. Ua huli aʻela i ka Buke Mele Lāhui a ma laila nō i ʻike aku ai i mau mele aʻu i nānā ai ma ke ʻano he anakuhi mele. No ka paukū mua, ua like ka pilina ʻōlelo me ke mele ʻo Aole Hopo Iho Na Hawaii, na S. Pinao, i paʻi ʻia ma ua Buke nei i ka ʻaoʻao 34-35. He wahi leo mahalo kēia iā Kauka R. Keawe Lopes Jr., ka mea nāna i haku a hoʻohana i kēia lālani mele, “makeʻe no ka pono o Mauna Kea” ma kāna papa i aʻo aku ai. A no ka paukū ʻekolu, ua hahai ka pilina ʻōlelo iā Hua Kau I Ka Umauma, na J. Heleluhe lāua ʻo D. K. Koa, i paʻi ʻia ma ka Buke Mele Lāhui i ka ʻaoʻao 7-8. Na D. K. Kaumiumi i haku i ke mele ʻo Hoolulu Ke Aloha Aina i paʻi ia ma ua Buke nei ma ka ʻaoʻao 14, a mai kēia mele koʻu hoʻoulu ʻana i ke mele holoʻokoʻa. Eia aʻe kuʻu leo aloha i nā Puʻuwai Hao Kila i moe i ke ala, nā kui e ʻume ʻia nei e ka mageneti, ʻo ke aloha ʻāina nō ia. Nani Wale Puʻuhuluhulu Na. S. Leikuluwaimaka Meleiseā Nani wale ka ʻikena iā Puʻuhuluhulu A nā manu o Kaʻohe e haiamū aʻe nei Nā puʻuwai hao kila moe i ke ala Lāhui makeʻe no ka pono o Mauna Kea He aloha ʻāina kau i ka hano Hanohano Hawaiʻi a mau loa E mau ana ke aloha e hoʻolulu nei I nei ʻume mageneti hoʻolale puʻuwai © Leikuluwaimaka Meleiseā 2020 na Leikuluwaimaka Meleiseā 1 ʻOkakopa 2020 ko mua ko hope

Kailana Keen < hoʻi hope E Hui nā Maka ma NHSS Kailana Keen 4 Kēkēmapa 2023 ʻAuhea ʻoukou e nā ʻōpuʻu e mōhala aʻe nei i ka ua Kuahine o Mānoa. E nā ʻōpuʻu e nehe mālie mai nei i ka makani Kākea e pā mai ana ma Puahia, Kānewai, Piliamoʻo, Paʻakea, Pilipili, Wailele, a me Kauwalaʻa, ʻanoʻai me ke aloha. Maopopo anei nā ʻano kumuwaiwai like ʻole i hoʻolako ʻia no ʻoukou? Ua lohe anei ʻoukou i nā ʻano hana like ʻole a NHSS e alakaʻi ana? E ka mea heluhelu, e maliu mai i ka leo huliāmahi a ka Native Hawaiian Student Services. ʻO NHSS, he hui ia no Hawaiʻinuiākea i hoʻokumu ʻia no ke kākoʻo ʻana i nā haumāna Hawaiʻi ma nā māhele like ʻole o ke kula nui o Hawaiʻi ma Mānoa. ʻO kā lākou pahuhopu, ʻo ia nō ka lawelawe ʻana aku i nā haumāna ma o ka mālama ʻana i nā ʻano hālāwai hoʻonaʻauao like ʻole, ke kōkua i ka ʻimi noiʻi ʻana, ka hoʻolako ʻana i nā kūlana huʻeaʻo, ka huakaʻi ʻana, a pēlā wale aku. E like me Ka Papa Loʻi ʻo Kānewai, me he puʻuhonua lā ʻo NHSS no nā haumāna Hawaiʻi a pau. No ka haumāna ʻike nāwele. No ka haumāna e nāpelepele ana paha ma nā pali o Kalalau i ka wili a ka makani. No ka haumāna hoʻi e ʻauana ana ma Kalalau. No lākou a pau ka malu a me ka ʻolu o ua hui nei, aia ma QLCSS 113. ʻO ka hana ʻohe kāpala kekahi mea hoihoi a nei hui i hoʻolālā ai. ʻO Nalu Andrade kona alakaʻi kamahaʻo, he waihona maoli no ka noʻeau ʻohe kāpala. He aha ia mea ʻo ka ʻohe kāpala? Kālai ʻia kekahi lāʻau ʻohe a loaʻa ka lau ma luna ona. Kāpala ʻia i luna o ke kapa, ka lole, a pēlā aku, a ili aku ka lau ma luna o ia mea. ʻO ka maʻamau, he moʻolelo ko ka lau i kāpala ʻia, a he hoʻoilina ʻohana paha. I ka wā kahiko, ua hana ʻia kēia ʻana hoʻonaninani ʻana e nā wāhine i loko o ka hale kua, ma hope pono o ke kuku ʻana i ke kapa. He waiwai nō ka mālama mau ʻia ʻana o kēia ʻano hana noʻeau i ola mai ai ka ʻike o ko kākou mau kūpuna. No laila, e alu mai kākou a aʻo i ka hoʻonaninani ʻana i hana maiau ʻia e ko kākou poʻe kūpuna. E ka mea heluhelu, maopopo iā ʻoe nā ʻano mea kanu like ʻole e hoʻonaninani aʻe nei i kou kula? I kēlā me kēia lā, māʻalo ʻia nō nā mea kanu o ke kula e kākou me ka ʻike ʻole ʻia paha. Akā, he mau moʻolelo a he mau kumu ko nā mea kanu a pau o ke kula nei. I ke kenekulia ʻumikumamāwalu, ua hoʻolālā ʻia ke kula ʻo Hawaiʻi ma Mānoa e kū ma ke ʻano he arboretum , ʻo ia hoʻi kahi e kanu ʻia ai nā ʻano kumulāʻau like ʻole o ka honua. Inā ua ulu kō hoi no ka ʻike ʻana i kēia mau moʻolelo, aia nō ka ʻike i ka hālāwai hoʻonaʻauao a ka NHSS i hoʻolako mai ai. Ua ʻike ko kākou mau kūpuna, he waiwai nō nā mea kanu i ka hoʻohana ʻia. Na wai lā ke kuleana ʻo ka hāpai ʻana i kēia ʻike? Na nā haumāna a me nā limahana nō o ke kula o Hawaiʻi ma Mānoa. No laila, e makaʻala kākou i ke kāhea manu a e naue aku i kēia hālāwai. E like me nā makahiki i hala, mālama ʻia nā hanana like ʻole e NHSS no nā lā nui o ka Lāhui Hawaiʻi. ʻO ka mea nui o ka mahina ʻo Nowemapa, ʻo ia nō ʻo ka Lā Kūʻokoʻa. I kēia makahiki, e mālama ʻia ana kekahi mākeke ma ke kula nui o Mānoa, kahi e hui ai nā kālepa kamaʻāina no ke kūʻai ʻana i nā mea hoihoi. Ma ka lā iwakāluakūmāwalu, aia kekahi ʻaha mele ma Hemenway - na ka hui mele ʻo The Vitals e hīmeni mai; e hoʻolauleʻa pū kākou. Ma kēlā lā like nō, e mālama pū ʻia ana kekahi mau pānela i hiki iā kākou ke hoʻonui aʻe i ka ʻike no ke kūʻokoʻa a me kēia lā nui o ka Lāhui Hawaiʻi. Inā ua hala kēia mau hanana iā ʻoe, e ka mea heluhelu, e kau ka maka ma @nhssuhm ma ke Kiʻiwawe a ʻike ʻia ka hua. E lawe kākou i ke aʻo a mālama, a e ʻoi mau ka naʻauao. A e makaʻala hou kākou i ke kāhea ʻana mai o NHSS e kaheāwai kākou a hui pū nō i kēia kau aʻe. © Kailana Keen 2023 #kulanui ko mua ko hope

Ululani Siangco < hoʻi hope E ʻai ʻia nā ʻaweʻawe a koe nō ka pū! Ululani Siangco 1 ʻOkakopa 2020 Welina mai e ka mea heluhelu! He leo hoʻomanaʻo kēia iā ʻoukou, e nā mea hoʻoulu i ka hoi, e noʻonoʻo e pili ana i nā mea a puni ou. Ma mua o ka laha ʻana mai o kēia maʻi Covid, ua ʻike ʻia ka waiho wale ʻana o ka ʻōpala ma nā kahakai, nā pāka, nā alanui, nā kahawai, a pēlā wale aku, a ma muli ia o ke kāpulu o kānaka. Ma ka lā 13 o Iune, ua hele au i kahakai ma Waimānalo me koʻu hoa pili no kona lā hānau. I koʻu nānā ʻana i ke kai, ua pūʻiwa kā hoʻi koʻu mau maka i ka ʻike ʻana i ke kai uli e ʻālohilohi mai ana i ka lā. Kāhāhā! Ua kaumaha nō hoʻi au i koʻu ʻike maka ʻana ʻo kākou ka pilikia. Ma muli o kēia maʻi Covid, paipai ʻia kākou e noho ma ka hale, no laila ua emi iho mai ka poʻe o waho ala e mākaʻikaʻi ana i kēia mau lā, a ke maikaʻi aʻe nei ka ʻāina. ʻAʻole ma Hawaiʻi wale nō e ʻike ʻia ai kēia, akā ma nā wahi ʻē aʻe o ka honua nei kekahi. I loko o kēia wā hoʻomalolo i ka mākaʻikaʻi, ua emi mai ka haumia o ke ea, ua emi ka hoʻokuʻu ʻia ʻana o ke kalepona ma ke ea, ua hoʻi kekahi o nā holoholona i ko lākou mau wahi kūpono, ua ʻoi aku ka maikaʻi o ke kūlana o ka wai, a he mau mea hou aku. No laila, ʻo ko kākou kuleana kēia, e mālama i ka honua ʻoiai ʻo ia ko kākou wahi noho e hānai ana iā kākou i nā mea e pono ai ke ola. Iaʻu e hoʻolalelale ana iā ʻoukou e ʻoluʻolu e mālama i nā kumuwaiwai o ka ʻāina, ua ʻupu maila kekahi moʻolelo pili i ka mālama ʻana i nā kumuwaiwai. He moʻolelo kahiko ʻo Pekekue. Ma ia moʻolelo, aʻo ʻo Mānoanoa i kekahi manaʻo nui mai kekahi heʻe inoa ʻole. Ua paipai nui ka heʻe iā Mānoanoa e hoʻihoʻi i ka pū o ka heʻe, i hiki i nā ʻaweʻawe ke ulu hou a lawa ka heʻe no nā kānaka ʻē aʻe. He moʻolelo hoihoi kēia ʻoiai he mana ko ka heʻe e ʻōlelo me he kanaka lā. No laila, eia ka moʻolelo: No Molokaʻi mai ʻo Mānoanoa, a ua puni loa ʻo ia i ka ʻai heʻe. I nā lā a pau i huakaʻi ai ʻo Mānoanoa i kai e huli ai i heʻe i lawe ʻia mai e nā waʻa lawaiʻa. I kekahi manawa, ʻaʻole i nui ka heʻe i loaʻa i nā waʻa lawaiʻa, akā, inā loaʻa iā Mānoanoa he ʻaweʻawe hoʻokahi, piha ʻo ia i ka hauʻoli. I kekahi lā, ua loaʻa maila ka heʻe nui iā Mānoanoa, a ua lawe ʻo ia i ua heʻe nei i kona hale. Ua pokepoke ʻo Mānoanoa i nā ʻaweʻawe o ia heʻe a kaulaʻi ihola ʻo ia ma kahi kumulāʻau kokoke i kona hale i mea e hoʻomaloʻo ai i nā ʻaweʻawe, a ʻo ka haʻalele akula nō ia me ka manaʻo e hoʻi ʻo ia a ʻai i ka heʻe holoʻokoʻa. Iā Mānoanoa e kakali ana i ka maloʻo mai o nā ʻaweʻawe, ua nanea hoʻi ʻo ia i ka hale. I kona hana nanea, ua lohe akula ʻo ia i kekahi leo kāhea, “E Pekekue!” ʻO ka ʻalawa akula nō ia o Mānoanoa i ʻō a i aneʻi me ka uluāoʻa. Lohe hou ʻia ka leo kāhea, “E Pekekue!” a i ka nānā ʻana o Mānoanoa i ke kaupoku o ka hale, ʻike ʻia ka heʻe e ō mai ana me nā ʻaweʻawe i hoʻi mai i ka pū. Ua piha ʻo Mānoanoa i ka makaʻu i ka ʻike ʻana i kēia wahi heʻe e kokoke mai ana iā ia me ka ʻī ʻana aku, “E ʻai ʻia nā ʻaweʻawe a koe nō ka pū.” Ma hope pono, ua lele aku nō ka heʻe a pakī ihola ka wai i ka pūnāwai i kahi e noho ana ʻo Mānoanoa. Mai ia lā aku, ua pau ka puni heʻe o Mānoanoa ʻoiai ua kau kona weli. Ua pau kāna mau huakaʻi i kahakai e ʻimi ai i heʻe nāna. I ka hānau ʻia ʻana o ka moʻopuna a Mānoanoa, ua kapa ʻia ka moʻopuna i ka inoa ʻo “Pekekue,” ka inoa i hea ʻia ai ʻo Mānoanoa e ka heʻe. A ma laila kahi i kū ai ka moʻolelo. A ua ʻike ʻia paha ka manaʻo nui o ka moʻolelo ma kekahi ʻano. Ma kēia moʻolelo ʻo Pekekue, aia ka manaʻo nui ma ka ʻōlelo ʻana a ka heʻe penei, “E ʻai ʻia nā ʻaweʻawe a koe nō ka pū.” Ua lohe paha kākou i kēlā ʻōlelo kaulana, “E ʻai i kekahi, e kāpī i kekahi.” Pili kēlā ʻōlelo i ka hoʻopau ʻole ʻana i ka ʻai i mea e lawa ai nā kumuwaiwai no kākou a pau a me ka hanauna e hiki mai ana. Hoʻokō ʻia kēia ʻōlelo e ka poʻe lawaiʻa i ko lākou hoʻihoʻi ʻana i nā pua (nā iʻa ʻōpio) i ke kai, akā hiki ke hoʻopili pū i kēia ma nā ʻano like ʻole. No ka poʻe lawaiʻa ʻole, hiki ke hoʻopili i kēia ʻōlelo i ka maʻi Covid aʻu i hāpai ai ma kinohi o kēia moʻolelo. I ka lohe mua ʻana o ka poʻe e pili ana i kēia maʻi, ua hele a pupule kekahi o nā kānaka me ke kūʻai pau ʻana i ka pepa hāleu a me nā ʻope wai. Ma ka hale kūʻai i ʻike ʻia ai ka nui o nā haka i lako ʻole, me he mea lā ua hele mai ka ʻaihue a ua lawe ʻia nā mea a pau. ʻAʻole i noʻonoʻo kēia mau kānaka pupule i nā hoa kānaka ʻē aʻe. He hana pī kēia. Maopopo iaʻu he wā wī paha kēia, akā pono kākou e mālama kekahi i kekahi. Pēlā kākou e ola ai. No laila, he leo hoʻomanaʻo a paipai kēia iā ʻoukou e noʻonoʻo mua, a laila e holomua i ka hana. E ʻoluʻolu, e mālama kākou i ka wai, ka ʻāina, ka meaʻai, a e mālama kākou kekahi i kekahi. A mai poina, “He aliʻi ka ʻāina, he kauā ke kanaka.” © Ululani Siangco 2020 ko mua ko hope

Kamāhie Baricuatro < hoʻi hope Hū! Keu a ka Wela! E Hele Kākou i Waikomo! Kamāhie Baricuatro 1 Nowemapa 2022 I Hawaiʻi nei, nui nā mea leʻaleʻa ā kākou e hana ai i nā lā wela loa. Hele paha kākou i ka ʻauʻau wai a me ka ʻaukai, a i ʻole, kiʻi paha kākou i kekahi mea ʻono huʻihuʻi. No Lahaina mai au, a ʻaʻole nui nā kahawai i ia wahi no ka mea i ka wā mahi kō ua ʻoki ʻia nā kahawai no ka hānai kō. No laila, inā makemake au e ʻauʻau i ka wai, e kalaiwa aku au a hiki i Wailuku no ke komo ʻana i ke kahawai ʻo Kepaniwai ā ʻo ʻĪao. ‘Olu‘olu ka wai hu‘ihu‘i i ka la wela loa. I ka manawa oʻu i ʻauʻau ʻole ai, e kiʻi ana au i ka haukōhi! Nui nā hale kūʻai e kūʻai aku i ka haukōhi, akā i kēia mau lā e hele ana au i Waikomo! ʻO Waikomo ka inoa o ʻelua mau mea, ʻo ia hoʻi kekahi kahawai i Kauaʻi, a me kekahi kalaka kūʻai haukōhi ma Maui. He aha ka pilina o ia mau mea? Eia, ʻo Jonathan ke kāne nāna i wehe i ke kalaka haukōhi ʻo Waikomo. No Kauaʻi mai ʻo ia, a ʻo Waikomo kahi i hānai ʻia ai ʻo ia ma kona wā kamaliʻi. Nani ka pilina o ka inoa ʻo Waikomo i ka manaʻo o ke komo ʻana i ka wai, ʻoiai he mea ia a kākou e hana ai i nā lā wela loa. Nolaila, maikaʻi ka hāʻawi ʻana i kēia inoa i ke kalaka haukōhi. Ua wehe ʻia ʻekolu mau kalaka haukōhi e Jonathan. ʻO LocoCoco ke kalaka mua āna i wehe mua ai i Kauaʻi, aia ka lua o ke kalaka ma Las Vegas, akā ua kūʻai ʻia aku kēia kalaka i kekahi mau kānaka ʻē aʻe na lākou e mālama. A ʻo Waikomo ke kolu o ke kalaka, aiama Maui. Akamai loa ua kanaka nei i ka wehe ʻana i nā kalaka kūʻai haukōhi i nā wahi wela loa. ʻOi aku nō ke emi o kēia ʻano o kahi kūʻai mea ʻai ma mua o ka wehe ʻana i hale paʻa.. Aia ke kalaka haukōhi ʻo Waikomo i Honokawai, ma Maui. ʻAno ʻokoʻa ko Waikomo haukōhi, ʻokoʻa ka haukōhi maʻamau. Hana ʻo ia i ka waihua ʻoiaʻiʻo, ʻaʻole ka malakeke, a ma luna o ka puʻu haukōhi, ninini ʻo ia i ka hone, ka waiū niu, a me ka hua poke liʻiliʻi. ʻOno loa kēia ʻano o ka haukōhi! Ua koho ‘o ia e hana i ka waihua ‘oia‘i‘o i kāna haukōhi no ka mea, makemake ‘o ia e kāko‘o i ka nohona ola maika‘i o ka lāhui kanaka. I ka ‘ai ‘ana i ka haukōhi a Waikomo, ho‘ānu a ho‘onanea ʻia ke kino, ‘a‘ole kēia haukōhi he keu a ka momona. He he‘e nalu ‘o Jonathan, no laila, i nā lā wela loa a hūia ke kai, e kalaiwa ana ‘o ia i kona kalaka haukōhi ʻo Waikomo i kahakai no ka poʻe heʻe nalu! Nui wale kona hauʻoli i ka ‘ike ʻana i nā minoʻaka o ka poʻe e ‘ai ana i kāna haukōhi! I kona hāʻawi ‘ana i ka haukōhi i kekahi kanaka, paʻi wikiō na ‘o ia i kona ho‘ā‘o ‘ana i ka haukōhi a hoʻouka ‘ia ka wikiō ma ka ʻaoʻao Kiʻiwawe ‘o Waikomo. Ma ia ʻaoʻao Kiʻiwawe, hāʻawi makana ʻo Jonathan i nā mea e hahai ana iā ia. Puni ʻo Jonathan i ka minoʻaka ʻana o kona mau hoa, a i kāna hana i Waikomo, hāʻawi nō ʻo ia i nā minoʻaka nui i ka lāhui Hawaiʻi. Ke hoʻoulu nei ʻo Jonathan i ka hauʻoli a me ka ʻoluʻolu o kona home ʻo Waikomo i Kauaʻi i loko o kāna hana. I ka lā wela loa, hiki iā kākou ke komo i ka wai ʻoluʻolu a kiʻi i ka haukōhi mai Waikomo mai, a laila, he minoʻaka ko kākou i ke kiʻi ʻana i ka haukōhi. I Waikomo kākou e ʻolu ai! © Kamāhie Baricuatro 2022 ko mua ko hope

Māhie Beck < hoʻi hope ʻŌʻili Pulelo ke Ahi o Kamaile Māhie Beck Mai ka wā mai i hōʻea mai ai nā malihini i Hawaiʻi nei, a hiki i kēia wā, ua mākaʻikaʻi ʻia he wahi pana i kapa ʻia ʻo Hāʻena, e nā malihini i ʻike ʻole i ke ʻano o ia wahi. E hōʻea mai ana lākou me ke kuko nui iā ia me he paredaiso lā, no ia mea e hoʻomāunauna ana lākou i ia wahi. Hāiki ia kahakai a me ke alanui kīkeʻekeʻe ʻo Kūhio, a pihakuʻi i nā malihini. I loko o ka lā hoʻokahi, he ʻelua kaukani malihini e kipa ana iā Hāʻena. No ka poʻe Hawaiʻi e noho ana ma laila, hana nui ka hōʻea ʻana aku i ko lākou home a me ka haʻalele ʻana mai. ʻAʻole kēia he mea hou. ʻOiai he mea maʻamau i ka poʻe Hawaiʻi ka hoʻokipa malihini me ke aloha, ʻaʻohe o kākou makemake e hōʻino wale aku. Akā, ua ahuwale kā lākou hana ʻino ʻana mai iā kākou a me ko kākou ʻāina. No nā kau ā kau, ua kiaʻi nā kānaka Hawaiʻi i kēlā wahi pana, a pēlā ana nō ka poʻe ʻōiwi o ia ʻāina. I ke au ʻana mai o ka manawa, e ʻaʻaiawā ʻia ana ke alanui i Hāʻena ma muli o nā hana kohu ʻole a ka poʻe mākaʻikaʻi. I ʻApelila o ka makahiki 2018, ua hiki mai ka ua loku me ka wai hālana pōʻino. Ua uhi ʻia ke alanui i ka hāneʻe ʻana iho o ka mauna, a ua paʻa maila ke alanui. Ua hana pū ke kaiāulu e hoʻoponopono i ko lākou ʻāina. Ua emi maila ka nui o nā malihini i komo i Hāʻena, mai ka ʻelua kaukani a hiki i ka ʻole. Ua hele a maikaʻi Kauaʻi, hemolele i ka mālie. A no laila, ʻo kēia ka manawa kūpono hou, e hāpai ai i ka nīnau: Pehea kākou e noho ʻoluʻolu ai me nā malihini? I ka manawa i paʻa ai kēia alanui, ua hoʻopaʻa pū ka Department of Land and Natural Resources i ka pāka ʻo Hāʻena. Ua hana pū ka DLNR me nā ʻoihana manawaleʻa o Haleleʻa i kekahi palapala ʻaelike no ke kahu ʻana i ia pāka mokuʻāina. Ma o ka palapala ʻaelike me ka Hawaiʻi State Parks, ua hoʻomaka ʻia kēia ʻōnaehana no ka hoʻopōmaikaʻi ʻana i nā kupa o ia ʻāina. He ʻōnaehana lawe ʻōhua kēia i hoʻokumu ʻia e hoʻēmi ai i ka nui o nā kaʻa a me nā malihini ma Hāʻena. ʻElua ʻoihana manawaleʻa i ʻauamo i kēia kuleana, ʻo ia hoʻi, ka Hanalei Initiative, no ka ʻāina e hoʻohiwahiwa ai i ka ua loku, lāua ʻo ka Hui Makaʻāinana o Makana, no ka pali ʻō ahi o Makana. Hoʻokō ʻia kēia ʻōnaehana no kekahi kumu kikoʻī, ʻo ia hoʻi, no ka mālama ʻana i kēia wahi no nā hana maoli. He ʻekolu koho a ka poʻe malihini. 1) E hoʻokū i ko lākou kaʻa ma Waipā he ʻāina uluwehi, ʻeono mau mile ma mua o ka pāka o Hāʻena. E kūʻai i kekahi likiki lā no ke kaʻa ʻōhua. He kanakolu kūmālima kālā no ka makua, a he iwakālua kūmālima kālā no ka ʻōpiopio. Hōʻea ke kaʻa ʻōhua i kēlā me kēia iwakālua minuke. I ka hōʻea ʻana ma ka pāka ʻo Hāʻena, e uku ʻia ʻelima kālā no ka uku komo a ka mokuʻāina. 2) E hoʻopaʻa i kekahi wahi hoʻokū kaʻa ma o ka pūnaewele. ʻO kēia kahua hoʻokū kaʻa, aia ma ka pāka ʻo Hāʻena. He ʻumi kālā no kēlā me kēia ʻeono hola. A e uku ʻia ʻelima kālā no ka uku komo a ka mokuʻāina. 3) E komo me ka ʻole o ke kaʻa e hoʻokū ai, a uku ʻia ʻelima kālā no ka uku komo o ka mokuʻāina. A pehea nā kamaʻāina? Ma hea lākou e hoʻokū ai i ke kaʻa? Ma nā wahi hoʻokū kaʻa ma ka pāka ʻo Hāʻena, aia ke komo ʻana a hōʻike ʻia aku ka laikini kalaiwa kaʻa ma ka ʻīpuka a manuahi ke komo ʻana. Ua kau palena ʻia ka nui o nā wahi hoʻokū kaʻa e kūʻai ʻia ana i nā malihini, i mea e lawa ai nā wahi hoʻokuʻu kaʻa o nā kamaʻāina. He akamai hoʻi kau! ʻO ka uku komo wale nō ke kālā e lilo ana i ka mokuʻāina. No laila, iā wai e lilo ai ke kālā keu? E hoʻolilo ʻia kēia kālā i ka Waipā Foundation no nā polokalamu pili ʻāina. E hoʻolilo ʻia kēia kālā i ka Hanalei Initiative no ke kaiāulu ʻo Hanalei, no ke kūkulu ʻana i kekahi kahua pāʻani, i kekahi kahua kinipōpō hīnaʻi, a pēlā aku. E hoʻokomo ʻia kēia kālā e ka Hui Makaʻāinana o Hāʻena i nā hana mālama ʻāina, e like me ka mahiʻai kalo a me nā polokalamu ʻōpio. Me kēia ʻōnaehana hou, piha ka pāka ʻo Hāʻena ke hiki mai nā malihini he 900, ʻaʻole e like me nā malihini 2,000 i hōʻike ʻia ma mua. Emi loa ka heluna o nā kaʻa, a ua hoʻokuʻu ʻia ke amo mai ka pāka aku. Eia kekahi, hoʻonui ʻia ka uku kaʻa he 200 kālā no ke kū kaʻa ʻana ma haʻi o ke alanui. A no laila, hiki i ka poʻe Hawaiʻi ke hele lanakila ma ko lākou ʻāina me ka pilikia ʻole. E paipai ʻia ke komo ʻana o ka poʻe Hawaiʻi i kēia wahi. Mai poina kākou, e hoʻomau i ke ola o kēia ʻāina. Kau mai ʻo Haleleʻa i ka mālie, Ke one pua rose aʻo Mahamoku, Nani wale Hīhīmanu kū kilakila, Kilakila Nāmolokama kau i ka ʻohu, He lei ʻohuʻohu ke kēhau o Māmalahoa, Pā mai ka ʻŌmaʻokaulehua, Heleleʻi nā wai maka o Lūpua, Pakika i ka limu o Manuʻakepa, Kūpaʻa kākou ma hope o Kilioe Pōhaku, I ola mau nā iwi o ka ʻāina. Ola nā iwi! E hoʻāʻo ʻia kēia ʻōnaehana i nā wahi ʻē aʻe mai ka piʻi ʻana o ka lā i Haʻehaʻe a i ka mole o Lehua! Koe aku ia, e nānā ana kākou. © Māhie Beck 2023 #alohaaina #aina #keaopolitika Mahalo a nui no ka noʻonoʻo a me nā manaʻo o Mehana Blaich Vaughn lāua ʻo Kamealoha Forrest i kākau ʻia ma kēia mau lālani mele. 4 Kēkēmapa 2023 ko mua ko hope