Ka Ulu Hoi

E ko Hawaiʻi, mai Kaliʻu o Puna o ka ʻawa kau lāʻau ā hiki aku i Kaliʻu o Kilohana o Manokalanipō. Ke kaumaha nei ʻoukou? Me he mea lā ua pahele ʻia nō ʻoukou, a ʻaʻohe nō ala e alo aʻe? Ke ʻilihune ke kūlana, mai kupe wale a ʻaui i ke ala kūpono ʻole, akā e nānā pono i nā ʻiole e ʻono nei i ko ʻoukou mau dālā. E noʻonoʻo mai i kēia moʻolelo pōkole, i pale ai ka hana lapuwale a ka poʻe ʻālunu iā ʻoukou nei.

I kēia mau lā ma lalo o ka panalāʻau ʻAmelika, kohu aupuni hoʻomana Kākana lā, ua hāiki nō ka nohona, a pono nō kahi e pakele aku ai. Iaʻu e kūʻai ana i nā lako pono i Don Quijote, ʻo ka laisi me nā pāpapa hoʻi, pā nā maka ʻoleha i ka ʻikena ʻo kekahi ʻōmole uliuli liʻi e ʻōlino mai nei. I paʻi ʻia i kona lepili kona hoʻohikina, ʻo “FEEL FREE”. ʻUpu wale aʻe ka manaʻo i loko o ka naʻau, a kūʻai ʻia nō. I ka nānā pono ʻana i ka ʻōmole, ʻike ʻia akula nō he mea lapaʻau kēia a he ʻawa ko loko ona. He mau mea hou aʻe, akā he mea ʻole kēnā ʻo ka ʻawa ka mea e ʻono ai ka puʻu. A inu ihola nō, he ʻawaʻawa maoli ke inu ʻia, a huli nō ka ʻōpū. ʻAʻohe nō ʻawa Hawaiʻi e like aku ai me ia ʻano, a ʻaʻole paha pololei ka lepili. A laila aku kau mai ka ʻona, e like pū me ka pila a ke kauka e hāʻawi mai ai. ʻAʻole nō i “noa” e like me ka inoa o nei mea inu, akā ua mānoanoa mai ka ʻeha o ka nohona manakā o ke ola maʻamau.

Na wai nō e hoʻāhewa i ke kanaka e hoʻi aku ana i ka hale kūʻai i mea e ʻapo hou ai i kēlā ʻona? Ua maopopo leʻa ke kumu o kēia makemake, a i laila nō ka ʻino o nā kānaka e kūʻai aku i kēia inu. ʻAʻohe nō kānāwai i kau ma luna ona, a hiki nō ke kūʻai wale mai me ka ʻike ʻole i ka hopena. ʻO ia hoʻi ka pau ʻana o ke kālā me ka puni ʻana i ia inu hoʻopunihei. 

Me he ʻopiuma lā kona ʻano ʻona, a he aha lā ke kumu o laila? He karatoma, he lau lāʻau mai ʻĀsia Hikina-Hema, ua laha kēia i ko Tailani mau kānaka e like pū me ko Hawaiʻi mau lāʻau lapaʻau kaulana o ka wā kahiko. He mea ikaika hoʻi a maikaʻi nō ia no ka hoʻēmi ʻana i ka ʻeha o ke kino a me ka pilikia o ka noʻonoʻo. Manaʻo paha ʻoukou he ʻano like kēia me ko ka ʻawa ʻona. ʻAʻole kā. ʻO kona hoa e launa aku ai, ʻo ia nō ka ʻopiuma o ka pua papi. Ma o kēia ʻano, maikaʻi paha ia no nā kānaka i puni i nā lāʻau ma lalo o ke ʻano ʻopiuma, he lāʻau ʻē aʻe ia no ka hoʻonā ʻana i kēlā kuko ʻinoʻino e pilikia ai ke ola kino. No ka mea, emi mai kona ikaika, a ʻaʻole like ka maʻi o ke karatoma me ko ka opiuma maoli. Akā ʻo nā kānaka i puni ʻē ʻole, auē! He mea e hopu a hoʻopaʻa ai i ke kino a me ka naʻau i ka inu ʻia. A i kēia inu, ʻo ka “Feel Free” nui aʻe ka pilikia ma muli o ka hōʻekepue ʻana i ke ʻano o ka mea e inu ai, hūnā ʻia nā mea e kau ai ka weliweli i ke kikona ʻōlelo, he liʻiliʻi wale. 

E noʻonoʻo pono ʻoukou i ka hopena o kēia hoʻopaʻewa ʻana i ka lāʻau kahiko a me ka lawe wale ʻana aku o ka poʻe haole. Pehea ka paka o ka maʻi ʻaʻai? Ua lawe wale ʻia ka paka mai ka poʻe maoli o ʻAmelika, a laila aku, kūʻai ʻia nō ā laha. Hele a noa ka mea i kapu i ka loina kahiko, a laila kau nō ka ʻino ma luna o ke kanaka i nānā ʻole i ke kumu e kapu ai. A no ka poʻe e kūʻai aku a hoʻolaha wale, he makepono maoli ka pōʻino o ka lehulehu a lākou e kanaleʻo ai. Mai manaʻo ʻoukou he ʻiʻo ko loko o ka ʻōlelo hoʻomalimali a ke kālepa, he one wale ka ʻiʻo o ka ula hewa a ʻUmiamaka! ʻO ka mea nui e pilikia ai kēia mau lāʻau, ʻo ia ka huki wale ʻana i ke aʻa, i ka moʻokūʻauhau o lākou. I ka wā i hala, he hana nui ka hoʻomākaukau ʻana i ka ʻawa a me nā lāʻau hou aʻe me he mea lā he lekapī e paʻa ai. I kēia wā, kāpae ʻia nō ka lekapī a hoʻohikiwawe ʻia ka hōʻonaʻona ʻana, kūʻai ʻia ka lāʻau a noho ā kūnewanewa ke kino a ʻoleha nā maka. E makaʻala, a e mahalo i ka ikaika o ka lāʻau kahiko, he waiwai ʻiʻo ko ka ʻawa, ke karatoma, a me ka paka. ʻŌʻili mai ka ʻino o lākou ma o ke kūʻai poholalo a me nā māpuna ʻōlelo wai meli o ka hoʻopahele. 

© Kaleikaumaka Fisher