Ka Ulu Hoi

Kānalua kuʻu nui kino i ka hoʻomeamea. Hopohopo au i ka lilo ʻana o ko Hawaiʻi nei Lāhui Ponoʻī i Lāhui hoʻomeamea. He aha ia mea ʻo ka hoʻomeamea? I mea aha ka hoʻomeamea? ʻO ka hoʻomeamea ka hana a ka mea hoʻopuni i paʻa ʻole hoʻi akula i ka ʻike kupuna. Kū naʻe ʻo ia i mua o ka lehulehu, aʻo kekahi i ka hula, aʻo kekahi i ka “haʻakoa,” ka hana lei, ka hoʻomākaukau ʻai, me he loea lā. Akā, he ʻike mālani ko ka hoʻomeamea i ka ʻike kupuna.

ʻO ka hoʻomeamea ke hoʻopuni mau i nā Kānaka puni wale i mea e loaʻa mai ai ke kālā, ke aloha, ka hoʻomalimali, ka haʻanui, ia mea hoʻi e hoʻonanā ai ka hoʻomeamea, kohu loea ala. Hana ka hoʻomeamea me he ʻōpū aliʻi lā, eia naʻe, noʻonoʻo ka hoʻomeamea iā ia wale iho nō. He hoʻololoiāhili wale nō kā ka hoʻomeamea, he hoʻohala manawa wale nō ia. ʻOiai mai pau mai ka moʻolelo Hawaiʻi i ka hoʻohilahila ʻia iho o nā kūpuna, ua kokoke nō e kū hoʻokahi ka Hawaiʻi me ka haole. Eia hoʻi ke kumu i ʻeu maila ʻo ka hoʻomeamea i ka hana. ʻUʻuku wale nō ka ʻike kupuna i paʻa iā kākou. ʻUʻuku nō hoʻi ka poʻe akamai e aʻo ana i ia ʻike kupuna. Hoʻokamani ʻo ka hoʻomeamea i ke aʻo ʻana, me he mea lā he pae hoʻokahi ko ka hoʻomeamea me nā Kānaka ʻailolo. ʻAʻole. Me he ʻelelū lā hoʻi ka hoʻomeamea i komo hewa maila i ka hale o ka ʻimi naʻauao. E kīpaku, e kīpeku aku i ka hoʻomeamea nāna e hoʻowaʻawaʻa.

Eia hoʻi kaʻu e haʻanoʻu nei iā ʻoe e kuʻu makamaka akeakamai, e akahele ʻoe, e noʻonoʻo ʻoe me ke akahele iā ʻoe e pili hou ana i ka ʻike kupuna. ʻAʻole he hoʻokahi wale nō ʻano ko ka hoʻomeamea. Ahuwale ko kekahi hoʻomeamea, pohihihi ko kekahi. E ʻike leʻa ʻoe i ke kumu o ko kekahi aʻo ʻana aku i ka ʻike kupuna. E ʻike i ka hua e loaʻa mai ana i ko kēlā wahi aʻo ʻana iā ʻoe. He makehewa paha kā kekahi, hūhewa wale ana nō ka hopena. He pōmaikaʻi paha kā kekahi e waiwai ai ka ʻikena. ʻAʻole ʻoe hilinaʻi wale aku i ia mea lā. E hana ʻoe i ka hana ʻiʻo e pono ai kou ʻike. E ʻike i koʻu leo aʻoaʻo, e ʻike i kaʻu e koʻikoʻi nei, ʻo ia hoʻi ko kākou hōʻalo ʻana aku i ka hoʻowalewale ʻana mai o ka hoʻomeamea. E hanu aku, e hanu mai, e hoʻomaopopo: ʻAʻole ʻoe nānā i ka hoʻomeamea!

Eia nō ke kumu i ulu aʻela ka hoi o loko oʻu e hoʻohalahala aku ai i ka hoʻomeamea: iaʻu e nānā ana i ke kelepona, ʻōʻili maila kā Matt James e aʻo ai no ka papahana ʻo “Huna.” Wahi a kēia Matt James, he “loea” ʻo ia ma lalo o Huna (1982–). ʻĪ maila kēlā, hoʻokahi wale nō ʻo Huna me ka hoʻomana kahiko. Kaī–– hoʻopunipuni wale nō! ʻO kaʻu i ʻike maka ai i pili iā Huna, hōʻike ʻia ʻo Uli ma ke ʻano he wahine maʻemaʻe loa ʻo Uli i moe pū me Kāne ma ka Lani. Kapa ʻia ʻo Uli, “our Heavenly Mother.” Helu ʻia nā inoa kapakapa like ʻole o Uli (Kea Kea Lani Wahine, Ka Wahine Ke La, a pēlā aku). ʻO ka pololei, he akua ʻo Uli no ka ʻanāʻanā, ʻaʻohe ona papa hoʻokahi me Kāne i ka hoʻomana Hawaiʻi. Na James i hōʻano hou iā Uli i mea e hoʻopuni ai i nā Kānaka puni wale. Nui ʻino ka hōʻano hou ʻia o ka ʻike kupuna i ke au nei. ʻO ka ʻike laha ʻole i hōʻano hou ʻia (e.l. Huna, hoʻoponopono, aiwahine, hōʻao/hoʻāo, apa.) kekahi mea e pilikia ai kākou a pau. I mea aha ka “hōʻao” ʻia e Kalā? I mea aha ke aiwahine? He hoʻolauwili nō ia e hūhewa ai kākou. He hoʻololoiāhili ko kekahi hoʻolauwili ʻana i ka ʻike laha ʻole, he hoʻololoiāhili wale nō ka hoʻokomo ʻia ʻana o nā manaʻo mai waho mai i mea e ulu ai ka hoi o loko o ke Kanaka puni wale, ke Kanaka i kamaʻāina ʻole i ka ʻike kupuna o Hawaiʻi. ʻO ia hoʻomeamea ke kumu e akahele ai i ka hilinaʻi wale ʻana aku iā haʻi.

Piʻi mai koʻu kai i kā ka hoʻomeamea hana. ʻAʻohe waiwai, ʻaʻohe maʻemaʻe, ʻaʻohe ʻoiaʻiʻo, ʻaʻole mahalo ʻia ia hoʻomeamea ʻoiai he ʻōpalapala unu wale nō, ʻaʻohe āna ʻike kupuna e aʻo ai ʻoiai ʻaʻole ia mai nā kūpuna mai! Nui ka manawa, ʻaʻohe moʻokūʻauhau, ʻaʻohe kumu e nānā ai. Hoʻolauwili wale nō ia. ʻAʻole i hiki ke ʻalo aʻe i ka hoʻomeamea i ka hoʻōla hou ʻia ʻana o ka ʻike kupuna i ke au nei. Eia naʻe, e ʻike i kaʻu e kālele nei, ʻaʻole kōkua ka hoʻomeamea i kekahi e pili hou ana i ka ʻike kupuna. Hoʻomeamea ʻo ka hoʻomeamea i nā Kānaka puni wale a pau ka noʻonoʻo o ka Hawaiʻi i ka hūhewa!

Eia hoʻi kou mea kākau ke hea aku nei iā ʻoe koʻu hoaaloha o ka hale ʻimi naʻauao. E ʻike i ka makehewa a ka hoʻomeamea. E hōʻalo i ko ka hoʻomeamea hoʻohala manawa. E akahele i ka hoʻomeamea ma kona hoʻowalewale ʻana mai. E noʻonoʻo ʻoe me ke akahele i ke Kanaka nāna e kaena i ka ʻike kupuna. Kūlia e loaʻa ka naʻauao ʻoiaʻiʻo iā kākou. E hoʻomalu kākou i ka hale ʻimi naʻauao i kūkulu ʻia e nā kūpuna, ʻo ia hoʻi ka waihona o ka ʻike kupuna i hōʻiliʻili maila a hiki i kēia wā ʻānō. ʻAʻole kākou ʻanoʻai i ka hoa kipa ʻo ka hoʻomeamea, ʻaʻole kākou ʻae i ka hoʻomeamea e komo i loko o ka hale ʻimi naʻauao o haumia ia hale ʻimi naʻauao i ka hoʻomeamea. ʻO ka hoʻomeamea ka mea e wahaheʻe, hoʻokamani, hoʻolauwili, hoʻopuni, me he ʻoiaʻiʻo lā. ʻAʻole kā he pololei. Hūhewa ana kākou i ka nānā ʻana i ka hoʻomeamea, hūhewa ana ka Lāhui a lilo ko Hawaiʻi Lāhui Ponoʻī i Lāhui hoʻomeamea. Eia hoʻi koʻu manaʻo wale iho nō i ia mea he hoʻomeamea. Inā ʻoe kūʻēʻē, ke hea aku nei au iā ʻoe e ō mai, e kākau i kāu moʻolelo, e hōʻike mai i kou manaʻo. Noʻu, he ʻōpalapala unu wale nō ʻo ka hoʻomeamea. Hele pēlā!

© Kalāhiki Aiwohi