Ka Ulu Hoi

Auē! Lohe aku nei au i kekahi mau manu, he ipu pala ʻole e namu aku nei i nā pua ʻimi kekelē ʻŌlelo Hawaiʻi, ʻo ka lilo ʻana i kumu ke ala hoʻokahi ma hope o ka puka kula ʻana. ʻO ua mau manu kakani nei, no ko kāua lāhui like nō, akā ʻo kai heʻe nō kahi e noho ai. Me he mea lā, i ko lākou manaʻo ʻo ke aʻo ʻana aku ka hana hoʻokahi e pono ai ka ʻōlelo makuahine, a ma ka lumi papa nō e ola ai. E nā hoa o ka iwi hoʻokahi, e hoʻomōhala aʻe i ko kākou manaʻo! ʻAʻole noho hoʻokahi kā kākou ʻōlelo kupuna ma nā lumi papa!

I ko kekahi ʻimi ʻana aku i kekelē ʻōlelo Pelekania, ʻaʻole namu aku nā manu ia, ʻo kona ala hoʻokahi ka lilo ʻana i kumu. Inā penei, no ke aha lā hoʻi e namunamu mau nei nā manu i ia manaʻo hoʻokahi i nā pua ʻōlelo Hawaiʻi? He manaʻo hoʻopaumanawa ia. Pehea kākou e hoʻōla ai i kā kākou ʻōlelo inā noho hoʻokahi ua ʻōlelo kanaka nei ma nā lumi papa? E aho kona komo ʻana i nā wahi a pau e komo ai ka poʻe Hawaiʻi. No laila, e aho kākou e paipai i nā ala like ʻole e hana ai nā pua ʻōlelo Hawaiʻi i mea e hoʻōla ai i kā kākou ʻōlelo ma nā wahi like ʻole o Hawaiʻi nei.

Mai kuhihewa ʻoukou e nā makamaka heluhelu, mahalo nui aku kēia wahi mea kākau i ka poʻe nona ka ʻiʻini e aʻo aku i kā kākou ʻōlelo makuahine. Mau nō ka nele ʻana i nā kumu ʻōlelo Hawaiʻi, ʻo ia paha ke kumu e paipai mau nei ia mau manu i nā pua ʻōlelo Hawaiʻi e lilo i kumu. Eia naʻe, e aho kākou e paipai i ia mau pua ʻōlelo Hawaiʻi e komo i mau ʻoihana: ʻo ka loio ʻoe, ʻo ka mea paʻi wikiō ʻoe, ʻo ke kauka ʻoe, a pēlā wale aku. A komo ka pua ʻōlelo Hawaiʻi i ia ʻoihana, komo pū ka ʻōlelo. He ʻiʻini koʻu e huakaʻi i mau wahi o ka pae ʻāina a lohe i ka ʻōlelo makuahine, makemake wau e hele i ke kauka a hoʻopuka i ka ʻōlelo makuahine. Pehea e lohe ʻia ai i ka ʻōlelo makuahine ma kēlā me kēia wahi inā noho ka ʻōlelo makuahine ma nā lumi papa? Aia ka pono ʻo kona puka ʻana i waho.

ʻAʻole i uhi ʻia ka ʻōlelo Hawaiʻi ma luna o kākou a pau e ko kākou mau kūpuna. No laila, na kākou nō e hana. E ʻimi kākou i kēkelē ʻŌlelo Hawaiʻi a e hoʻōla hou kākou i ka ʻōlelo: ma ka ʻohana, ma ke kaiāulu, a ma nā wahi a pau e loaʻa ai ka poʻe Hawaiʻi. ʻAʻole ka pahuhopu ʻo ka lilo ʻana i kumu. ʻO ka hoʻoulu ʻana i ka ʻōlelo makuahine ma nā wahi like ʻole ka pahuhopu.

© Hoʻoleia Kapaku

ʻAʻole i ʻae ʻia ka paʻi hou ʻana o kēia ʻatikala me ka ʻole o ka ʻae mai o ka mea kākau