Ka Ulu Hoi

Ua lohe hou ʻia! Ua ola hou! Ua mau ke Kumulipo i ka puana hou ʻia! ʻO ke au kāhuli wela ka honua, ʻo ka lani ua lole ihola, ʻo ka lā e kūkaʻiaka ana, ua hoʻomālamalama mai nei nō, eia mai ka lipolipo a me ka lile o ke au hoʻokumu honua! Ua ʻikea!

I ka mahina i hala aku nei ʻo Kepakemapa hoʻi, i ka lā 14, i ka pō ʻo ʻOlepau, ma ka hola 5:30 o ke ahiahi, ua oli hou ʻia ke Kumulipo piha ma ke alapiʻi o ka hale aliʻi ʻo ʻIolani i mua o ka nui lehulehu. Lēʻī hoʻi ka pā mauʻu o ʻIolani i ka nuku nā kānaka i ʻākoakoa mai nei e ʻike a lohe hoʻi i ka puana hou ʻia o ia mele koʻihonua. He ʻoiaʻiʻo hoʻi ka hoʻopaʻanaʻau ʻia o nā wā 16 a pau loa, he 2,102 lālani, a me ke kahe lōkahi wale ʻana o ia mau wā i ke oli ʻia ma ka leo kepakepa, ma ka leo olioli, a ma ka leo nonolo kekahi. Ua ʻike ʻia ka paʻa o ke oli i nā mea oli i ko lākou kiʻina leo, ke ʻoni ʻana o ke kino, ke kuhikuhi ʻana o ka lima, ka leha ʻana o nā maka, a me ka hahai ʻana o nā kuʻekuʻe maka, ʻumeʻume ʻia akula ka lehulehu.

 ʻO ka poʻe oli, ua mahina hoʻi ke alo a kua kū kilakila nō ʻo Hilo Palikū. He poʻe ʻiwa kīkaha i nā pali, ua ʻaʻahu hiehie ʻia i ke kapa hiwahiwa a like aku nō me kahi kuahiwi ʻo Hualālai i uhi ʻia i ke ao ʻōpua e noho maila. ʻO ka wehi akula nō ia o nā kino i nā kinolau like ʻole o ka ʻāina, ʻo ka maile ʻoe, ke kukui ʻoe, ke kūpeʻe ʻoe, ka pūpū ʻoe, a ʻo kekahi ua pāpahi akula i ka lei hulu manu a me ka lei niho ʻīlio. ʻO nā mea e wehi ana i nā kino ua ʻike ʻia e ka maka a ua lohe pū ʻia nō e ka pepeiao mai loko mai o ke oli mai. 

I ka napoʻo ʻana o ka lā ua hoʻomālamalama mai nā kukui i nā mamo laʻa a Haumea me he walewale lā e lilelile nei i ka pō, a ʻo nā kūkui o ʻIolani Hale, ua like aku nō me nā hōkū lā e ʻimoʻimo ana i loko o ka lani. He pō uheʻe i ka wawa! I hope o ka poʻe oli kahi i waiho ai nā kiʻi akua i ahuwale ihola nā maka kīʻei e hālō aku ana i ke anaina a ʻo ko lākou noho maila nō paha. ʻO ke akua ke komo, ʻaʻoe komo kanaka! ʻO ka ʻike maka ʻana i ia mau mea, ʻo ka lalawe aku nō ia i ke anaina i ka wao lipolipo. 

ʻO nā kumu poʻokela kau i ka hano ʻo Kalei Nuʻuhiwa, ʻo Kamuela Chun, ʻo Mehanaokalā Hind, ʻo Kaponoʻai Molitau, a me Kalani Akana, ua ʻaʻa mai i ka hoʻolaha hou ʻana aku i ke Kumulipo. He 60 mau haumāna ma lalo o ko lākou malu i hoʻolaha aku i kēia oli nei i kā lākou hōʻikeʻike ʻana aku me ka hiluhilu loa. E ʻole ia mau kumu, lohe hou ʻia ai ke Kumulipo, ola ka moʻolelo hoʻokumu honua, a hoʻomaopopo ʻia ka moʻokūʻauhau o ka poʻe Hawaiʻi ma waena o kākou i kēia au nei. He hoʻoilina hoʻi kēia a lākou e hoʻomau nei i hoʻomaka mua ʻia e ka mōʻī kāne ʻo Kalākaua a me ka mōʻī wahine Liliʻuokalani i ko lāua palapala a unuhi ʻana i ke Kumulipo i lako no kākou nei. Aia nō paha i ka hana nui a nā mōʻī e palapala aku i kēia mele nei e ʻike ʻia ai hoʻi ka waiwai o kēia moʻolelo no kākou poʻe Hawaiʻi. I ka wā i hoʻopaʻahao ʻia ai ʻo Liliʻuokalani a i ia wā a ko waho aʻe e naʻi ana ma luna o Hawaiʻi ua mālama ʻia ka moʻokūʻauhau o Hawaiʻi i ko Liliʻuokalani palapala ʻana. I ke ala nō ka ʻulu ʻaʻole e hala, eia hoʻi he momi i hoʻoili ʻia no kāna poʻe Hawaiʻi a he kūpono nō hoʻi ka lawe ʻana aku i ke ō a mālama. 

Ma muli nō o kēia puana ʻana mai nei i ke mele koʻi honua ʻo ke Kumulipo hoʻi, ua hoʻomaopopo hou ʻia ka moʻolelo o ka poʻe Hawaiʻi a me nā kūpuna o kākou. Ua maopopo iā kākou ka mea nona hoʻi kēia oli koʻi honua i kona hānau ʻia ʻana a ʻo Kalaninuiʻīamamao kona inoa. I kūpono nō ia e puana mau ʻia aku ai nei kūʻauhau.

O I, Ia I ka moku, ka haina kanaka

Ke Kaulana aina i Pakini

Ka ohia ko, ke kuina o ka moku o Hawaii

Ia Ahu-ia-Ahu-a-I-ia Lono,

Ia Lonoikamakahiki-hoi

© Māhealani Figueroa-Lee