Ka Ulu Hoi

Ma ka lā 5 o Nowemapa o ka makahiki nei i piha ai ka makahiki mua ma hope mai o ko Donald Trump lanakila ʻana i ke koho pāloka ʻana i ka pelekikena hou o ʻAmelika. No kekahi mau kānaka, he pōmaikaʻi nō kēia. Eia naʻe, he ʻino nō hoʻi kāna i hana ai.

ʻO Trump ka pelekikena o ʻAmelika i kēia wā ʻānō a i loko nō o ka makahiki hoʻokahi o ko Trump noho pelekikena ʻana, ua ulu nō nā pilikia like ʻole. Mai kēla makahiki aku nei a i kēia manawa, eia nā pilikia nui loa i ʻike ʻia: ʻo ka hopu hewa ʻia ʻana o nā kupa o ʻAmelika a me ka hoʻopupū ʻana o ke aupuni pekelala.

Hoʻonui ʻia ka hopu ʻana o ICE i ka poʻe i komo hewa i ʻAmelika ma muli wale nō o ko Trump makemake. ʻO ka mea ʻāpiki, ke hopu nei nā mākaʻi ICE i nā kānaka like ʻole, ʻaʻole wale nō nā mea i komo hewa. Ke hopu nei nō lākou i mau kānaka i komo pololei i loko o ʻAmelika a lilo i hoa makaʻāinana. Ke hoʻokuʻu ʻia kēia mau kānaka, ʻaʻole lākou i haʻi ʻia i ke kumu no ko lākou hopu ʻia ʻana me he mea ala, he mauʻu Hilo ia no ka poʻe nāna i hopu aku. Akā no ka poʻe i hopu ʻia, he puʻu nui ia i ke alo. 

I ka hopena o ka makahiki 2025, ʻike ʻia ka pupū ʻana o ka hana a ke aupuni ma muli o ka hiki ʻole i nā Kemokalaka a me nā Lepupalika ke ʻaelike. Eia ka mea nui. I ke kumukānāwai o ‘Amelika ua haku ʻia ke kānāwai no ka hoʻokele ʻana i ka waihona kālā o ka makahiki. Aia a ʻaelike nā Kemokalaka a me nā Lepupalika i ke ʻano pololei e hoʻokaʻa ai i ka waihona kālā, a laila holo. I ka makahiki nei, ua hāpai ʻia ke kumuhana ʻo ke kumu kūʻai o ka ʻinikua olakino e like me Medicaid. Makemake nā Kemokalaka e hoʻēmi i ke kumu kūʻai o ua ʻinikua nei. ʻO ka mea ʻāpiki, ʻaʻole kēia ʻo ko nā Lepupalika makemake. ʻAʻole ʻike ʻia kekahi hopena e kēia mau hui ʻelua a ʻo ka hoʻomaha ihola nō ia o ke aupuni, ʻoiai ʻimi lākou i ala maikaʻi no ka ʻaelike pū ʻana. No Trump ka hewa ma muli o kona alakaʻi ʻana i ke aupuni ma o ka hoʻohaunaele. He māʻukaʻuka hoe hewa maoli nō!

Pehea lā hoʻi?! ʻIke ʻia paha kēia ʻano o ke poʻo nui ma mua i Hawaiʻi. ʻOiai e noho aliʻi ana ʻo Liholiho ma hope o ko Paiʻea moe ʻana i ka maluhia, na lāua ʻo Kaʻahumanu i hoʻohuli i kekahi mea nui i Hawaiʻi, ʻo ia hoʻi ka ʻai kapu. He mea maopopo loa ko lāua ʻai pū ʻana ma ke ʻano he hoʻonoa kapu a, ʻo ia ka mea nui i hulihia ai ke aupuni Hawaiʻi. ʻO Kaʻahumanu kai makemake i kēia hoʻohuli iā Hawaiʻi. ʻO ke kaua akula nō ia o Liholiho iā Kekuaokalani, he kanaka i kūʻē i kā lāua hana.

ʻO Kaʻahumanu, he meʻe ʻo ia no kekahi mau kānaka akā naʻe ʻo ia ke kumu nui o ka pau ʻana o ka ʻai kapu. ʻAe, he pōmaikaʻi nō ia akā naʻe ʻo kāna makemake wale nō ke kumu o kāna hana i mea e hoʻopau ai i ka ʻai kapu. Me Keōpūolani ʻo ia i ʻai ai me Liholiho; na wai e ʻole ka mana o Kaʻahumanu a me Keōpūolani? ʻAʻole na Liholiho. ʻO kekahi loina o ka ʻai kapu, e make nō ka mea ʻaʻe kānāwai, akā ʻo Keōpūolani ko Liholiho makuahine a na wai e pepehi iā ia?ʻO ka ʻai noa ka hopena akā i ko Kekuaokalani ʻike ʻana i ka ʻai noa, ua hōʻole nō ʻo ia i ka pau ʻana o ka ʻai kapu. ‘O kēia ke keiki hanauna a Paiʻea a ma hope o kona hala ʻana, na Kekuaokalani i mālama i kona akua ʻo Kūkāʻilimoku. Iā ia e hoʻoulu ana i ka lehulehu e hōʻole i ka ʻai noa, makemake nō hoʻi ua lehulehu nei e lilo ʻo Kekuaokalani, ʻo ia ka mōʻī. No laila,  hele akula ʻo ia me kona poʻe koa i Kailua akā hoʻokū ʻia lākou e Kalanimoku a me kona mau koa; ʻo Kalanimoku ko Liholiho kuhina. Ma laila nō lākou i kaua ai i ke Kaua ʻo Kuamoʻo. ʻO ka hopena ka pepehi ʻana ā make ʻo Kekuaokalani me kona mau koa. 

No laila e ka mea heluhelu, makemake ʻo Trump e hoʻohuli iā ʻAmelika e like me ko Kaʻahumanu makemake i ka hoʻohuli ʻana iā Hawaiʻi.ʻAʻohe a lāua kumu maikaʻi no kā lāua hana. Hoʻokae ʻo Trump i nā eʻe moku like ʻole, ʻo ke kauoha akula nō ia ona i nā mākaʻi ICE no ka hopu ʻana iā lākou a me ka hoʻihoʻi ʻana i “kahi a lākou i hānau ʻia ai”. Hōʻole ʻo Kaʻahumanu a me Liholiho i nā kānaka i kūpaʻa i ka ʻai kapu. Penei ka hana a Kekuaokalani a ua pepehi ʻia ʻo ia ā make me kona poʻe koa.

E like me kaʻu i kākau ai e pili ana iā Kekuaokalani, ua hōʻole ʻo ia i ka hoʻopau ʻia ʻana o ka ʻai kapu a laila, ua kaua ʻo ia iā Kaʻahumanu mā i mea e hoʻōla hou ai i ka ʻai kapu. Penei ka hana a nā Kemokalaka a me nā Lepupalika i ʻAmelika—ma o ka ʻōlelo naʻe e paio ai. ʻAʻole wale nō ma ka hale aupuni e ʻike ʻia ai kēia ʻano o ke kaua ʻōlelo, akā ma ka pūnaewele nō hoʻi e ʻike ʻia ai ka hoʻopaʻapaʻa ʻana. ʻAʻole e kaua nei ka poʻe me nā ihe a me nā pololū akā e kupu mai ana auaneʻi ke kaua ma muli o ka huhū nui o nā hui ʻelua: huhū nā Kemokalaka i nā Lepupalika, huhū nā Lepupalika i nā Kemokalaka. 

No Hawaiʻi i ka wā i hala, ʻo ka hope aku, he make. Pēlā nō paha no ka poʻe ʻAmelika i kēia wā ʻānō. 

© Kamāmalamalama Ishii