Ka Ulu Hoi 9.3

Auhea oe e ka i'a pipili i ka lima? Auhea oe e ka i'a mana nui? Auhea oe e ka i'a wale nui o ke Koolau? E ala e!

Ke aiia nei ka muhee kauluwela e ka poe like ole. Haiia ka moolelo o ka hee kupaianaha ma o a maanei e ka poe like ole o ka ike. O Scylla ka inoa o ka pilikua nui (he pilikua nui nona ka lima o ka hee) i ka moolelo Helene, o Kraken ka inoa o ka hee nui o ka moolelo Norse, o Ika Musume ka inoa o ke kaikamahine (he kaikamahine lauoho muhee) o ka moolelo Kepani, ame ka muhee nui poipu ana o ka moolelo o Kapena Nimo. Nui na moolelo o na ike like ole e hai mai ana i ka poipu o na muhee nunui i na moku. Aka nae, ma Hawaii nei, okoa paha na moolelo. Aia na moolelo o na kanaka loea i ka hopu muhee ana. Akamai lakou i ka hopu ana i ka muhee, aka no nae, kolohe a hookano lakou.

I ka wa kahiko, aia he lawaia, o Punihee kona inoa. Makemake no o Punihee i ka ai ana i ka muhee, a mamuli o ia puni, ame ka makaukau ona i ka lawaia, hele a hookano oia i ka hopu ana i ka muhee. No kona hookiekie, hoopoina aku la oia i ka mahalo i ke kokua ana mai o na akua.

I kekahi la, mahope o ka loaa ana mai o ka muhee ia Punihee, o ke ao mai la no ia o kona hoa noho iaia e mahalo i na akua, aka nae, nana ole o Punihee e mahalo i na akua. (Aloha no.)

Lawe aku la oia i kana mau muhee i hopu ai i ka hale, okioki a hoomakaukauia ae la ka muhee ma na ano like ole; o ka pokepoke oe, o ka miko oe, o ka pulehu oe, o ke kaulai oe, a pela aku. Mahope o kona hoomakaukau ana i ka muhee, o kona hele aku la no ia i kana mahina ai. Iaia i hele ai a pololi, hoi mai la oia i ka hale, o ka ike aku la no ia ona i ka hoohui hou ana o ke kino o ka muhee, me he la aole i make. Hoholo aku la oia i ka hale o kona hoa noho me ka wikiwiki, o ka hai aku la no ia ona i ka hoohui hou ana o ka muhee. Hoi pu mai la laua i ka hale, o ka ike aku la no ia o laua i ka muhee holookoa e kolo ana maluna pono o ka hale. E nana mai ana ka muhee kupaianaha ia Punihee. Ua hele no a makau oia nei, a aole oia e lawaia hou.

Eia kekahi moolelo, no Paumalu. Aia he wahine lawaia ma Oahu nei. Akamai oia i ka hopu ana i ka muhee. Kaulana aku la kona akamai i na alii.

I kekahi la, kauoha kekahi alii nui i ka wahine lawaia e hopu aku i na muhee no ka ahaaina. Ae aku la oia i ke noi o ua alii nui nei. Iho aku la ka wahine lawaia i kahakai me kana kaikamahine, o ka olelo mai la no ia o kekahi kupa iaia i ka loina o ua wahi nei: e hooki i ka lawaia ke lawa kupono ka mea i loaa. Ina aole oia e hana penei, e loaa ana oia i ka pilikia. Nolaila, hoomaka aku la ua wahine lawaia nei i ka hopu ana i na muhee, aole i liuluu, hopu mai la no ia i ka muhee a lawa kupono. Aka nae, aole oia i hoopau i ka hopu ana, hoomau aku la nohoi oia i kana hana. Haawi aku la oia i kana kaikamahine i kekahi mau muhee, o ka hoi aku la no ia o ke kaikamahine i aekai a hoi i ka hale.

I ia wa, ike aku la ka wahine lawaia i kekahi muhee nunui e holo ana a makee no oia i ka hopu ana i kela muhee. I ia manawa no, ua nahuia ae la kona mau wawae e kekahi mano, kahe ke koko, a make ka wahine.

Me he mea la, na ka hee kupua e hoopai i ka hana kolohe a kanaka. (Nolaila, e na mea kolohe, e hoolohe i kou mau makua o lilo auanei oe i ka hee kupaianaha.)

I ka wa kahiko, ina ma'i mai la ke kanaka i ka anaana, ola aku la nohoi o ia i ka hee mahola e kipaku i ka mai. Aka, ina hoohalikelikeia oe me ka hee a i ole ka muhee, me he kolohe la no oe. O ka olelo noeau: "He waha kou o ka hee" (ON #969), pili paha keia olelo noeau i na hua olelo elua: "waha" ame "hee". Hoohuiia a loaa ka manao, he wahahee oe. Eia kekahi olelo noeau: "He uli na ka hee puloa" (ON #958). Kio aku ka hee i ke kukaeuli i pakele ai i ka enemi, oia no oe, he kolohe e pakele me ka maalahi.

I keia au, ke ulu mai nei ka lahui muhee (o Humboldt ke ano) ma kai o Kaleponi ame Mekiko. Ke ai nei keia lahui muhee i na i'a nui o kela wahi. He pilikia no paha keia. I ka wa o ka lawaia ana o na kanaka no ka i'a kamano makai o Kaleponi, o ka hopu mai la no ia o lakou i ka muhee ma kahi o ke kamano, a aole lakou e makaukau no ka hoolilo ana i na makeke a i ole i na hale aina. I ko'u wahi manao, he mea maikai no paha keia. E hopu no kakou i ka poe muhee, o ka paina iho la no ia o kakou. Pau ka muhee i ka hoomakaukauia i na kaila like ole; o ka luau muhee oe, o ka muhee poke oe, o ka muhee maka oe, o ka muhee palaiia oe, o ka muhee hoomalooia a pela aku. E paina no kakou. I luau muhee na'u!