Ka Ulu Hoi 9.3

Ke loheia ka inoa o Kipu, manao koke na kamaaina e pili ana i ka wailele, ka ohana Rice, na kaahele, a i ole ka hanai pipi. Pili o Kipu me kela mau mea, aka oi aku ka hohonu o ka moolelo kahiko mamua o ka moolelo o keia la. Ma kekahi manawa, piha ke ola o ka aina i ka poe a hoohana mau ia na kumu o ka wai no na loko i'a ame na mea kanu. Aole nui ka loli ana mai ka wa kahiko mai a i keia manawa mamuli o kahi aelike i hookumuia i ka wa i ili ai ka aina i kahi luna hou. Hoomaka ke kuapo ana o na luna aina me ka Mo-i Kaumualii a pau mai la i ka ohana Rice.

I ka noho alii ana o Kaumualii, ua malamaia na makaainana me ka hauoli a no Kaumualii ka aina. Piha i ka lepo maikai, momona ka aina me na mea kanu. Mamuli o ka momona o ka aina, ane pau na ohana i ka malama loi. Kaulana loa ia apana o Puna i ka lakou mahiai ana.

Ikaika loa ko lakou kahua o ka mea ai. He mau mahi ai akamai loa lakou a mamuli o ke noi o elua alii i ola mamua o Kaumualii, loaa hoi ka i'a me ka maalahi i ka poe. O ia noi ka mea i hoomaka ai na Menehune i ke kukulu ana i ka loko i'a kaulana o Alekoko.

Hoomaka na Menehune i kekahi po mahina ole, aka pau ole ka loko i'a i ke kukuluia no ka mea aole i malama ke alii i ka olelo kauoha a na Menehune. Maalahi loa ke noi o na Menehune: mai nana a mai hanakuli. Eia nae, pii ka niele o kekahi alii a kiei aku la i na Menehune, nolaila o ko lakou hoopau aku la no ia i ka hana. Hoopauia ka papahana e na makaainana aka, ua pono koho lakou i na pohaku like ole nolaila okiia a kokoko mai la ko lakou mau lima. Mamuli o ke koko e kahe ana ma ka lima, holoi lima lakou i ka wai a oia nohoi ke kumu no ke kapa ana i ka inoa o Alekoko.

Ua maikai loa ka nohona a no Kaumualii ame kekahi mau makaainana o Kauai na aina o Kauai a ka hala ana o Kaumualii. Mamuli o ka aelike i hoomoeia mawaena o Kamehameha I ame Kaumualii, haawiia aku na aina i na alii o Maui ame Oahu, haawiia nohoi he apana i ka pulapula a Kamehameha, ia Kauikeaouli. Eia ka aelike, aia a hala o Kaumualii, e haawiia aku ka aina a Kaumualii, he hapa nui ia o Kauai, ia Kamehameha. Hana kipi mai la na alii o Kauai, aka aohe o lakou lanakila.

Ma o ia aelike, loli pinepine na luna o ka apana aina o Puna, Kauai. Haawiia aku ia apana ia Victoria Kamamalu e Kauikeaouli, alaila hoomahelehele o Victoria me kona makuakane, me Kekuanaoa. Mai ka wa ia Kekuanaoa mai, ili aku ka aina ia Lot Kupaiwa a nana i hoili i ka aina i ke kamaliiwahine o Ruth Keelikolani. O Ruth Keelikolani ke alii hope loa nona ua aina haahaa nei.

Elua mana o ka moolelo no ka loli ana o na mea aina. I ka moolelo mua, haawiia aku ka aina ia William Hyde Rice aka i kekahi moolelo – a oi aku ka maamau o keia moolelo mamua o ka moolelo mua – kuai mai o William i ka aina maia Keelikolani mai no ekolu kaukani kala. Eia nae o ka mea nui o ia mau moolelo ke noi a Keelikolani i hapai aku ai mamua o ka loli ana o ke kuleana.

Eia ka Keelikolani i na mea aina: aole e kukuluia na hale nunui maluna o ka aina a e hoiliia ka aina maloko o ka ohana. A i keia la, malamaia ke noi a ke kamaliiwahine e na pulapula a Rice kane. Mamuli no o ia noi aole nui ka loli ana o ka aina mai ka wa kahiko mai. Noho no me ka malie, a kukulu ole ia na hale i ka aina. He wahi hanai pipi ia i keia la. Hoihoi nohoi ka nohona i ia aina no ka mea e like me ka mea i maopopo i na kamaaina o Kauai, aia ia aina mawaena o elua wahi paapu o Kauai: o Lihue a o Koloa.

Aka nae, ua hookapu ka ohana Rice i ka aina o Kipu i mea e malama ai i ke noi. He mea maikai keia a maikai ole paha no ka mea hoopaleia aku ka poe kukulu a aole e kukuluia o laila, aka ike ole ia hoi o Kipu e na kamaaina. Aka wahi a ka lohe, i kekahi manawa, kono ka ohana Rice i ke kaiaulu e komo i ko lakou aina no ka hahai holoholona.

I keia mau la, o na malihini ame na kaahele wale no ke nana i ia aina ui. Hoolimalima ka ohana Rice i kekahi mau aina i elua hui kaahale i mea e uku ai i ko lakou auhau aina. I ko na hui kaahele ana i ka aina, pono hoi lakou e malama i ke kauoha a Keelikolani. Maikai nohoi!

Me he uhane la ka aina o Kipu. Ikeia, aka liilii ka poe e ike maka a lohe pepeiao i kona ano. Oiai he wahi kapu ia i keia mau la, aole kakou e hoopoina i ia ano wahi. Ua pio ke kukui no Haupu, aka waiho kahea i ka lai a ahiahi ehuehu mai.