Ka Ulu Hoi 9.2

Hui! Auhea oukou e na mea hula? E ku mai oukou, e waiho i kou hilahila, a e aa mai i ka hula. E nee mai, e oni mai, e hula mai kakou! Aloha pumehana!

Ua malamaia kekahi aha hula i ka la 31 o Ianuali ma Kamakakuokalani, ma ke kula nei o Manoa. Ua pomaikai maoli na mea i hele, oiai, o ka la no ia e hoohanohano ai i kahi mo-i o Hawaii, ia Lunalilo. Na Kimo Alama Keaulana i alakai mai i na mea hula.

Hoomakaia ka aha hula me kana wehewehe ana no ke koho ana ia Lunalilo. Nolaila, i maopopo ai kela wa i na kanaka apau ma ka aha hula, huli aku la o Anakala Kimo i na palapala nupepa kahiko olelo haole i paiia i ka manawa a Lunalilo i lilo ai i mo-i, oia hoi ka nupepa o The Friend ame ka nupepa o The Pacific Commercial Advertiser. Ma ia mau nupepa i loaa iki ai kekahi mea no ka mo-i Lunalilo. O ka mea wale no nae i ike mai ai nona, he poema wale no, a ua hoopukaia mai i ka nupepa o The Friend. Eia nae, ua nui no na mea i na nupepa olelo Hawaii. Mamuli o ka nele o na mea i paiia i na nupepa olelo haole, ikeia, o ka Hawaii hoi ka i koho aku ia Lunalilo, a he haaheo no. Kapaia o Lunalilo ma kekahi inoa kapakapa, o "the people's king," oiai, oia ka mo-i mua loa i koho balota ia ma Hawaii nei. Ua piha hauoli ka naau o na Hawaii, mai Hawaii a Kauai, a ua ku no na moku i ka olioli. A, he mea maamau no ka hopena o ia hauoli, o ka haku ana i mele i ola mau ai ka hauoli o ka Hawaii; nolaila i hakuia ai o "Ku ka Olioli na Moku."

Ua aoia ua mele la ma ke ano he hula puniu ia Anakala Kimo e Hattie Au, he kupa no ia no Kahana, Oahu. O Mrs. Au ke keiki hanauna ame ka hoa noho o kekahi Kumu Hula kaulana loa, o Sam Pua Haaheo. Ina, he kamaaina ole ia Pua Haaheo a i ole ia Hattie Au, eia paha kekahi mea e kamaaina ai. O Pua Haaheo ke kumu hula a Kaui Zuttermeister. He inoa kaulana no ia i na mea hula o ke au nei, a mau no ka kona ohana ao ana i ka hula maia Pua Haaheo mai.

O keia hula puniu, o "Ku ka Olioli na Moku," na Pua Haaheo i haku. O ka mea nae i puiwa mai ai keia, o ka wehewehe ana mai a Anakala Kimo, "o keia wale no ka hula puniu i hulaia i ka wa a Pua Haaheo ma. Na Pua Haaheo i hookumu i ia mea he hula puniu, a o keia mele wale no kana i hula ai ma ke ano he hula puniu." O Kamaka Kukona ka'u kumu hula mamua, a he pulapula no oia na Maiki Aiu Lake. Nana i wehewehe mai iau i ka hula puniu a Anake Maiki, o "Eia Hawaii, He Moku, He Kanaka." A ikeia no kekahi hula puniu ma ka Mele Monaka, na Halau Hula Olana i hula mai. Ua laha hoi ia mau hoike hula i ke ao. Pehea la, ua haku wale ia mau kumu e like me ko lakou makemake? Pela paha? Aole paha?

Eia nae, o ka mea nui a Anakala Kimo i kalele mai ai, aole pili ka hula puniu ame ka hula pahu, aka he okoa no. O ka hula puniu, he ano hula olapa no ia, a he hula noho hoi. I keia mau la, nui na halau e hula nei i ka hula puniu. Ke hula nei lakou, ke kani nei no ka leo o ka pahu hula. Wehewehe mai la o Anakala Kimo, aole pela ka hana a na loea hula o mua, a he ike i like ai ka manao o kekahi mau kumu hula e ae. Ano like ka hula puniu me na hula noho e ae. He kakaikahi ka lohe ana i ka ipu e kani ana i ka manawa a ka olapa e hula ana i ka hula noho; o ka hula kalaau oe, ka hula iliili oe, ka hula uliuli oe, ka hula kuolo oe, a pela wale aku. I ka manawa e hula ai i ka hula puniu, o ke kani a ka puniu a me ka leo o ka mea hula wale no ka i loheia.

O kekahi mea, aole like ke kani ana, ke pai ana i ka puniu i ka hula puniu, me ke kani ana, ke pai ana i ka puniu i ka hula pahu, he okoa no. No ka hula pahu, kamaaina no na mea hula i kekahi kani, u te te te u te u. Aka, no ka hula puniu, ua okoa. Ua like ke kani o na pila hula i na hula noho apau, a penei no: "u, u, te te te." Pela ke kani ana o ka puniu, ke kalaau, ka uliuli, a pela aku. He ano kaila no ia na Pua Haaheo.

O ke mele o "Ku ka Olioli ma Moku," he mele ia e hoolaulea ai i ka lilo ana o Lunalilo i mo-i no Hawaii. Ua hauoli no na kanaka, a he hoohanohano no ia nona. Weheweheia no ke koho ana o ka lahui iaia, penei: "Ke alii i manao nuiia / E na lehulehu apau." I keia mau la, ke ike aku i ka hula noho, nui no ka holuholu ana o ke kino. He okoa ka Pua Haaheo. O ka holu kino ana, he liilii wale no. Aole ia he ano hula kii, aka, he malie hoi ka holu kino ana o ia hula puniu. Wahi a Anakala Kimo, "e hana e like me ko ke kino makemake, mai hooholu i ke kino. He holu maamau ko ke kino, e malie a e hanaia ana no." He hula maikai no ia e hoohanohano ai i ka mo-i Lunalilo. He mo-i maikai no oia. Aka nae, he minamina hoi ka pokole o kona noho alii ana, he umikumamakolu wale no mahina. Auwe!

Eia ka, ke auamo nei no na Hawaii i ka hooilina o na kupuna, o na alii i hoomakaukau mua i ka lahui. O ka mo-i Lunalilo, he mo-i i alohaia e ka lehulehu, mai kahi e kupu mai la ke ao wena ula o Kumukahi, a i ka iho ana o ka la i ka olu o Lehua, kahi i luu iho la ka lena i ke kai uli. Kohu ole me na lahui e ae apau a puni ke ao, hoohanohanoia no o Lunalilo e kona poe kanaka i keia mele. He wehi hooheno no ia. E ku kakou me ka olioli, mai Hawaii a Kauai. E ku like kakou. Ua kau ae nei o Lunalilo i ke kini, aia oia ma ka lani kiekie.