Ka Ulu Hoi 9.2

I ka puuwai o ka hiku o na lani, ka lani kaapuni honua, ka mo-i o Kalakaua i mohala ae ai ka iini i ka ike ame ka naauao i pili i na lahui lehulehu i mea e mahuahua ai ka lahui Hawaii. Mahope iho o ke kaapuni honua a ka mo-i Kalakaua, ua hoounaia elua manu o ko iala lahui i Iapana i mea e hoonaauaoia'i. Eia au ke kaena nei i ka aapo ana o ua mau manu nei a hiaai ka manao ke maliu aku i ka pilina mawaena o Hawaii ame Iapana e mau nei mai ka wa kahiko mai a hiki i ke au nei.

Eia kauwahi moolelo no elua opio Hawaii i hele aku i Iapana no ke ao ana mai i ka loina Kepani he hookahi a oi haneli makahiki i hala aku nei. I ke au ia Kalakaua i hoolala ai ko iala aupuni i ka hoouna ana aku i na opio Hawaii he 18 i na lahui like ole e laa, o Iapana, o Kina, o Pelekania, o Kekokia, a pela aku. O ke kumu i manao ai ka mo-i o Kalakaua pela, oia ka hoonaauao ana i na opio Hawaii i ka ike like ole o na lahui e ae i mea e hooikaikaia'i ke aupuni Hawaii. Ua manao ka mo-i o Kalakaua, he mea nui ka hoomaopopo ana i na loina ame na olelo o na lahui like ole i mea e holomua ai ke kuikahi me ua mau lahui. Ua kohoia a hoounaia aku elua opio Hawaii i Iapana, oia hoi, o Isaac Harbottle laua o James Hakuole. O laua, he kaikuaana a he kaikaina. He 11 makahiki o Isaac a he 10 makahiki o James i ia manawa. No Kipahulu, Maui mai laua. O Naha ko laua makuahine, ka moopuna hoi a John Harbottle ame kana wahine alii o Papapaupu. O Hakuole ko laua makua kane. Na ko laua kupuna kane i hanai ia Isaac. No ia kumu i okoa ai ka inoa hope o ua mau opio nei. O Isaac, oia ke kupuna kuakahi o Nainoa Thompson, ka hookele waa o ka Hokulea.

I ka makahiki 1882, ua pae aku o Isaac laua o James ma Iapana. Ua hele pu o R.W. Lewin i kahu no laua. Ua kakau o Lewin i kekahi palapala hoike ma ka olelo Pelekania e pili ana i ka noho ana o Isaac laua o James ma Iapana. Ua hoounaia ua palapala hoike nei ia Walter Murray Gibson ka mea nana i hookumu i ka nupepa o Nuhou i kakauia ma ka olelo Hawaii ame ka olelo Pelekania ma Honolulu. He mea kokua paha ua palapala hoike nei no ka hoolaha ana i ka ike o ka aina e ma ka nupepa. Eia malalo iho nei kahi unuhi no ua palapala hoike nei a Lewin i kakau ai.

"Ua hoolimalima au i ka hale Kepani liilii no Isaac laua o James a haawi ia laua i ka lole Kepani. I keia manawa, ai laua i ka meaai Kepani. Ke aapo nei laua i ka heluhelu ana ame ke kakau ana i ka olelo Kepani. E hookomo ana au ia laua i ke kula aupuni. Akamai loa laua ke nana aku, a iloko o ekolu makahiki laua e lilo ai i loea ma ka ike Kepani."

I ka makahiki 1883, ua hoike hou mai o Lewin i ka holomua ana o Isaac laua o James.
"Aia o Isaac laua o James ma ke kula alii o Kumazoku Gakko i keia manawa. Makaukau laua i ka olelo Kepani ame ka loina Kepani. Noho paa laua ma ke kula i ka la holookoa, a kamailio, paani, a hakaka hookamani nohoi laua me na haumana Kepani. E holomua kakou a loaa ke kuikahi no ka poe pae mai Iapana mai. E kakoo nui ana ka ike i loaa i keia mau opio i ke aupuni Hawaii."

Ma kahi o elua makahiki a oi i hala, ua kakau o Lewin penei:
"Ua hemolele wale no ka laua olelo ana me ka puana pololei. I keia manawa, olelo laua kekahi i kekahi ma ka olelo Kepani,a kakaikahi ka laua olelo ma ka olelo makuahine."
Kamahao maoli no ko laua holomua ana.

Mai ka makahiki 1887 a hiki i ka makahiki 1888, ua imi naauao o Isaac laua o James ma ke kula me ke keiki alii o Yoshihito, ka mea i lilo oia ka Emepela o Taisho no Iapana ma hope aku. Ua oleloia, waiwai loa keia ao pu ana mai me na opio o ka aina e no ka noho alii ana o ua Emepela Kepani nei. Oiai oia e ao mai ana ma ke kula, ua ulu kona hoihoi i ka ike ame ka olelo o na aina e. Mahope o ke ao ana mai ma ke kula, ua hoomaka ua Emepela Kepani nei i ke ao ana mai i ka olelo Pake ame ka olelo Palani. I ka makahiki 1898, ua lilo oia ka Emepela Kepani mua nana i hookipa i na kuhina mai na aina e mai me ka lulu lima ana ame ke kukakuka oluolu ana me lakou. Kupaianaha keia pilina i ikeia ma ka iini no ka imi naauao ana o Isaac laua o James ame ua Emepela Kepani nei ea?

Ua makemake o Lewin e komo o Isaac laua o James i ke kula nui ma Iapana a hoomau i ko laua ao ana mai. Ua manao o Lewin, kamahao ka aapo ana o na opio Hawaii i ka olelo Kepani ame ka loina Kepani, a e lilo ana ko laua ike i loaa ma Iapana i mea alakai no ka lahui Hawaii. Aka nae, aole i hookoia ka makemake o Lewin mamuli o ka aha kuhina o ka makahiki 1887. Kaohi iho la ua aha kuhina nei i ka mana o ka mo-i o Kalakaua a kena aku la ia Isaac laua o James e hoi mai i Hawaii. Alaila, ua hoi mai laua i Hawaii i ka makahiki 1887. Minamina au i keia hopena. Aka, o ka mea nani, mau no ka pilina mawaena o Hawaii a me Iapana i ke au nei. Kipa aku a kipa mai a ao aku a ao mai kakou kekahi i kekahi. He waiwai nui ko kakou pilina, o ka'u no ia e pulama nei.