E ka mea heluhelu, eia iho la na mahele elua i koe no ka hana keaka olelo Hawaii. Ua pai e ia na mahele mua elua i ke kau kula nei; hiki ke apoia ma ka punaewele ma kauluhoi.org. E mahalo aku kakou i ka noeau o na kupuna e welo mau nei ma o na opio.
Mahele III:
[E ole ka mana o ka olelo Pelekane, aole o Keala ame na kanaka Hawaii e ae i olelo Hawaii. Aole hoi i olelo Hawaii ko Keala mau makua iaia, no ka mea, he olelo pono ole i ia manawa. Umi makahiki mahope o kona wa opio, ua lilo o Keala i makuawahine. Hala aku la kona kupunawahine, a ua hala e aku hoi kana olelo Hawaii. Aole oia e olelo Hawaii no ka manawa loihi, hoohua no kona koho mai e haalele i ka olelo Hawaii i kona wa opio. I kona wa makua, hoomanao liilii oia i ka olelo Hawaii.]
Hoa 1: Hui. Aloha e Keala!
Keala: E. Aloha mai e kuu hoa. Pehea oe?
Hoa 1: Maikai. O oe, pehea?
Keala: Maikai. Wow, long time no see, ea? What doing i kahakai?
Hoa 1: I am here with my ohana, nanea wale ana no.
Keala: Really, o wau pu. Ehia keiki you get?
Hoa 1: Three. O oe?
Keala: Eha. Elua keikikane, elua kaikamahine.
Hoa 1: E. Well, oluolu no e ike hou ana ia oe. Hope to see you later. Malama.
Keala: You too. A hui hou.
[Poina o Keala i ka olelo Hawaii pololei, a poina no oia i ka olelo waiwai a kona kupunawahine. Aole oia i ao i ka olelo Hawaii i kana mau keiki, a ua ulu ae lakou i ka olelo ole i ko lakou olelo makuahine. Ua lilo lakou i mau makua, a ua lilo o Keala i kupuna.]
Mahele IV:
[I kona wa kupuna, aole no oia i hoopuka i ka olelo Hawaii me ka maikai, aka hiki ke maopopo liilii iaia. I kona kamailio ana i kana moopuna keiki, hele oia a minamina, no ka mea, aole hiki iaia ke pane i kana moopuna ma ka olelo Hawaii.]
Ka moopuna: E Tutu. Aloha kaua. Aia wau i ka home.
Keala: Aloha mai. How was school?
Ka moopuna: Maikai. Ua ao makou i ka mahi ai kalo i keia la. Ua hana makou ma ka loi.
Keala: Ae. Maikai.
Ka moopuna: Tutu… olelo Hawaii oe i kou wa liilii? Ua hai o Mama iau, ua olelo Hawaii oe i kou wa kamalii. He oiaio keia?
Keala: Ae. (paakiki kana olelo ana) Ua olelo au i ka olelo… i ka olelo… (kani ka uhu) yes, I spoke the language of our aina… when I was your age. But, I got older and poina au, the teachings of my tutu. I wish I hadn’t forgot, then hiki au… (kani hou ka uhu) then I could speak with you in our olelo makuahine.
Ka moopuna: Mai hopohopo e kuu Tutu. E olelo au i ka olelo makuahine. E ao hou au ia oe!
Keala: E ia nei, "Mai haalele i ka olelo makuahine," I remember this now; this is what my tutu once told me. Now I am telling you.
Ka moopuna: Ae Tutu. E olelo Hawaii au a mau loa aku.
Keala: Mahalo nui my child.
[Ma hope o ka lohe ana i keia mau hua olelo hope mai kana moopuna, hoomaka o Keala i ka ue ana. O keia mau hua olelo like kana o ka hai ana aku i kona Tutu. Ina oia i malama i ka olelo waiwai a kona Tutu, ina ua hiki iaia ke kamailio ma ka olelo Hawaii i kana moopuna. Kaumaha no oia i kona haalele ana i kana olelo makuahine, aka nae, nani kona hauoli i kana moopuna i ka olelo ana aku i ka olelo o nei aina.
I keia mau la, na na kanaka olelo Hawaii e hoomau ana i ka olelo makuahine. Ua laha hou ka olelo Hawaii ma na waha o keia hanauna. Nui ka hauoli o na kupuna o keia au ame na kupuna i hala. E holomua kakou i ka olelo Hawaii. E ola mau ka Olelo Makuahine!]
© 2008 . Kehaulani Wong