Ka Ulu Hoi 8.8

Kolo na laau hihi iluna o na laau oiwi o keia aina, a o ka uumi iho la no ia a keia laau hihi a pau ke ola o ka oiwi. Kahe ka wai o na laau oiwi iluna o ka laau hihi a ikaika nohoi ia. E ka mea heluhelu, kamaaina anei keia laau hihi? Malia he aupuni ia laau hihi, he aupuni e hoemi nei i ka mana o na kanaka oiwi no ka hoikaika ana ia lakou iho. A ke kukui! He moolelo laha keia, oia ka hoomaewa ana o ke aupuni i na mea ihiihi a kakou. E nana i ka hoohuliia ana o ke aupuni ponoi o keia aina. E nana i ka hamauia ana o ka olelo Hawaii. E nana i ka hula, na oli, na mele, ame na moolelo i papaia'i kanaka, aole e hoomau, alaila, kuaiia aku i na malihini. Mau no keia hooluuluu ana a ia aupuni kolea ia kakou i mea e hoonuiia'i ko ua wahi aupuni mana ame ka waiwai. Hoohanaia la ko kakou moomeheu ma ke ano he mea e hoolaulea ai na malihini a hoemiia ka mana oloko o ka moomeheu Hawaii. Eia kekahi laana hou i hoike mai la i ka hoemi mau ia ana o ka mana o kakou.

Ma kahi o umi makahiki i hala aku nei, hoomaka ka aina e o Amelika i ke pai ana i kenikeni hou. Noi aku na lima hana o ka Waihona Kala i kii mai na mokuaina kanalima mai nana e hoike mai la i ke ano o kela mokuaina. Na na kupa o na mokuaina i koho i hookahi kii punahele loa, a oia ke kii e paiia maluna o na hapaha hou. Nolaila, ma ka la eha o Ianuali i ka makahiki 1999, puka mai la ka hapaha mua no ka mokuaina o Delawea, no ka mea, oia ka mokuaina mua i hookahuaia. A i ka la umi o Nowemapa i ka makahiki 2008, puka mai la ka hapaha hope loa no ka mokuaina hope loa i hookomoia, oia no keia wahi o Hawaii nei.

Ma na hapaha apau, kaha kiiia he manu no kela mokuaina a i ole kekahi huaai i hoouluia malaila. Paiia nohoi kekahi mau hua olelo i pili i kela mokuaina. Ma ka hapaha o Hawaii, ua kaha kiiia Ka Nai Aupuni. E kau ana kona lima maluna o ka pae aina o Hawaii a malalo iho paiia o "Ua mau ke ea o ka aina i ka pono." Ma luna ae, paiia ka olelo "HAWAII 1959."

Pehea kou manao, e ka mea heluhelu, no ka pela ana i na hua olelo Hawaii? He pono ka pela pololei ana? Oia no! Ina oe pela hewa i na hua olelo, hoemiia ka mana oloko olaila ea? Aole i pelaia ka inoa o ko kakou aina hanau me ka pololei, aka, pololei no ka pela ana o ka makia o Hawaii. Ua hana wale lakou me he la, aole pono e pelaia na hua olelo apau me ka maikai. Lawa nohoi ka pela kupono ana i kekahi manawa, pela paha ka noonoo ana o ko ka Waihona Kala. Ma ke kahua punaewele o ka Waihona Kala o Amelika, wehewehe lakou, ma ka olelo Hawaii wale no e pono ai ka okina, a he mea ole ia i ka olelo Pelekania. Nolaila, pai wale lakou i ka hapaha me ka lakou pela ana i ka inoa o keia pae moku. Iloko no o ke ku ana o ka olelo Hawaii he olelo kuhelu, hala keia mea koikoi ia lakou.

Aia nohoi ka makia o ka lahui Hawaii ma ia hapaha. Aole pili ia makia i ka mokuaina o Hawaii, aka, pili nae ka makia i ka lahui o Hawaii mamuli o ka hoopukaia ana e ka Moi Kamehameha Ekolu i ka makahiki 1843. I kela wa, kailiia ke aupuni o Hawaii no Pelekania e George Paulet. Hoike nae o Kauikeaouli i ke aupuni o Pelekania i ka hewa o ia hana, a hookuuia ka aina no ka Moi. I loa no a hoihoiia ka aina, hoopuka ka Moi i kela olelo e ola mau ana, i hoomanao ia kakou no ka aina mai ko kakou ea. Aia ihea ka mana iloko o keia mau olelo ina paiia ka olelo me ka malama ole ana i ka manao ponoi, oia hoi ke ea o ka aina?

Ma ke kahua punaewele o ka Waihona Kala, weheweheia mai la ke ano o na hapaha e ae i hiki ke kohoia. Eia ke ano o na moho i koho ole ia. O kekahi, ua ano like me ka mea lanakila, ua kahakiiia o Kamehameha ame ka pae aina o Hawaii. Ma kekahi, paiia o "Aloha Spirit" me kekahi wahine e hula ana. Ma kekahi paiia o "Diamond Head" me kekahi kii o Leahi, a o ka hope, paiia "Surfing - Hawaii’s Gift to the World" me kekahi kanaka e heenalu ana. O ke aha kau e noonoo ai ke lohe i ka hua olelo o "Hawaii," e ka mea heluhelu? O Leahi paha? Aole anei? O Waikiki? Aole ka! Oia mau kii i paiia, he mau mea e kokua ai i ke kuaiia ana aku o ko kakou aina hanau. Eia hou kekahi hana a Amelika e hoonui ai i ke kala i loaa ia lakou i ka lalau ana i ko kakou moomeheu. Ma ia mau kii apau, hoomauia na manao i kaulana i na malihini e kipa mai me he kolea la. Hoemiia ka mana o Hawaii nei ma o na kii e hooluolu i na malihini.

Wahi a ka Waihona Kala, na lakou ke kuleana o keia kii maluna o ka hapaha. Na lakou ke kii o Kamehameha ame na mokupuni ame ka makia. Ina oe makemake e hoohana i kela kii, e noi i ka lakou ae ana mai. Eia lakou ke manao nei e hookapu i kekahi kii o ko kakou Moi ame ko kakou one hanau. He manao e ia hookapu ana aka he hana maamau keia a lakou e holomua ai ka lakou imi ana i ke kala. Na ke kala no e hanai ia Amelika, a oia no ka mea kiekie loa a lakou e iini ai. Pehea la? Aole lakou e malama i na moolelo, ka aina, ke ola o kekahi aina, aka, hookapu wale lakou i na mea e makemake ai ina hiki ia lakou ke kuai aku.

Uumiia na laau oiwi e ka umiumi a ka laau hihi. Kolo aku, kolo mai ka laau hihi e ake no e pii ae la a kau maluna pono o ka eulu kiekie loa. Mau no ke kaomiia ana o ko kakou moolelo ame ka hoomaewaia ana o ka olelo, na alii, ka aina, ame ka lahui oiwi o Hawaii nei. Ina kakou e hoomakapo ke puka mai kekahi pilikia hou, e pau ana ka laau oiwi i ka hihia paa ia. Malia paha, ke noonoo nei oe e ka mea heluhelu, he hapaha liilii wale no! He uuku keia pilikia. Aole au e hoopopilikiaia ana. Aka nae, puulau na pilikia uuku a nui ino ka pilikia. Puulau na hapaha liilii, loaa mai ke kenikeni, a puulau na kenikeni a loaa he mau kala. Nolaila, e kanikani mai! E ku-e i keia hoomaewaia ana. Kanikani ka pihe no keia kenikeni!