Ka Ulu Hoi 8.8

E na kanaka e, e na kanaka o ka honua e, e na kanaka o ka mole e, e na kanaka o Haloa e, e na kanaka o ka aina e. O kakou ke ewe hanau o ka aina (1691). O kakou ke kalo kanu o ka aina (1447). O kakou na kupa o ka aina. O kakou ka Lahui Hawaii. E ala e, e ka Lahui Hawaii. Eo e ka Lahui Hawaii i ke kahea ana mai o ke kai apikipiki ame ka lepo kuehuia o keia au nei. Nui na hewa like ole e ili mai nei ma ko kakou mau aina nei. Lukuia na heiau, na pa pohaku, na loko i'a, na loi, na mala like ole, ame na kahakai. Hooluhiia na wahi kapu ame na iwi kupuna. E hooponopono kakou i keia mau mea hewa. No kakou keia kuleana e hoola a e malama ai i ia mau mea waiwai i ko kakou mau ola honua ana. O ka aina ka mea e hoola ia kakou, o na kupuna kai hanai ia kakou. No kakou nohoi keia kuleana o ka malama ana i ka aina ame na kupuna. Auhea oukou e ka Lahui Hawaii.

E huli ke alo i na makahiki o mua, i ia mau makahiki i hala, a e emi hope kakou i na makahiki o hope nei. Oia ka manao o na kanaka Hawaii. E nana kakou i ka wa i hala i ke alakaina o na kupuna. O lakou ko kakou mau alakai, ko kakou mau kokua, ko kakou mau ihe pale ame ko kakou mau aloha. Ina, makemake kakou e hooponopono i na hewa he nui a e hoola hou i na mea i lukuia, pono e imi mua aku i na haina a na kupuna; e nana imua.

I keia au nei, hana mau ia na hana hoola e ku hou ai na pa pohaku, na loi, na loko i'a, na heiau, ame na mea Hawaii e ae ma na ahupuaa like ole. He mea waiwai loa keia hana i hiki i na opiopio Hawaii ke ao i na hana like ole a ko lakou mau kupuna. Hiki i na hanauna o keia hope aku ke hoomau i ia mau hana waiwai i ko lakou mau ola ponoi. Nui hoi na hui malama aina like ole ma kela ahupuaa keia ahupuaa ma ka pae aina o Hawaii. Aia nohoi na hui liilii he nui e malama i ka aina ame na mea Hawaii.

Ma Kaneohe, Oahu, hoola aku nei kekahi hui i ka loko i'a o Heeia. O Paepae o Heeia ka inoa o ka hui e malama i ia aina a e kukulu hou i ke kuapa o ka loko i'a. Malama nohoi lakou i ke kai ame na i'a ilaila. Kipa mau na kula like ole ame ka lehulehu ia Heeia e laulima pu no ka malama ana i ia wahi. Ao aku hoi lakou i na mea kipa apau i ka loina o ka loko i'a kahiko, a hiki ke hoomauia keia mau loina. Waiwai loa keia hana, no ka mea, nui na i'a e ulu a nui iloko o ke kuapa, a ke oo mai na i'a, aole hiki ke pakele aku, paa no na i'a iloko. Hiki i kanaka ke apoapo i na i'a iloko me ka maalahi. Nui ka mea ai no ka poe apau.

Ina, nui ka mea ai, nui a ikaika ka poe. Oia ka mea, e hoola a e malama nohoi kakou i na loi kalo. Aia ka heiau o Ulupo ma Kailua, Oahu, he heiau no ka mahi ai. Wahi a ka moolelo kahiko, ua hoolaaia ka heiau e na menehune, nolaila nui ka mana. Aia malalo o ke kahua o ia heiau na loi kalo. I ka wa kahiko, ua hanai keia mau loi i ka poe apau o keia ahupuaa. I keia mau la, hiki ole i na loi ke hanai i ka poe apau, no ka mea, aole lawa ka nui o na loi ame ke kalo e hanai ai i ka nui lehulehu. He mea nui ke ao ana i ka mahi kalo ilaila ame na wahi e ae, i hiki ia kakou apau ke ai. Pono hoi kakou e hoomau i ka loina haipule o ka heiau i malama kakou i keia loina kahiko. Aia hoi ka loko i'a o Kawainui ma kahi kokoke i ka heiau o Ulupo. He mau mea Hawaii maoli keia e noho nei i hookahi ahupuaa. E hoola a e malama kakou i ia mau aina waiwai.

Aia hoi na mea Hawaii, na wahi pana, ame na aina e ae e pono ai ke kokua ana o kakou. Nui na loko i'a, na loi, na heiau, ame na aina i kanuia'i na iwi ma na mokupuni apau. I ke kauwela aku nei ma Nualolo, Kauai, ua kukulu hou ia ka pa pohaku no ka hale waa. O kekahi hui liilii ka mea i kukulu hou i ka pa pohaku, a na lakou e malama mau i kela aina. He mea liilii ka pa pohaku (aole ia he mea nui e like me ka heiau), aka he hana waiwai loa ke kukulu pa pohaku kahiko. O keia ka hana a ko kakou mau kupuna, a aneane pauia ka ikena o na hanauna o keia mau la i ia mea he kukulu pa pohaku. Aka nae e puka malie aku ka ike o keia hana. Mahope o ka pau ana o ka hale waa, malaila e hoomauia'i ka hana kalai waa ame na hana e ae i pili i ka waa Hawaii. Hiki i na kama o Hawaii ke ao i na loina o ka hookele ma Nualolo, Kauai.

Palena ole ka waiwai o ka hoola a me ka hoomau ana i keia mau mea Hawaii ame keia mau hana Hawaii i hiki i na hanauna o hope aku ke hoomau i ia mau mea. E ku ana hoi nei mau mea Hawaii a mau loa aku. Maanei e hui pu ai na mea Hawaii apau: ka olelo, ka moolelo, ka ike, ka hana, ka aina, ame na mea Hawaii apau. He pono keia mau mea apau no ka noho pono ana o kakou, o ka Lahui Hawaii.

I ka makahiki 2006, ua ninaueleia o Billy Fields, he kaeaea i ka hana uhau humu pohaku (oia hoi he traditional Hawaiian drystack masonry), e ko Kaiwakiloumoku. Mea mai la kela, "We have to restore these sites, malama them -- not only malama them, but make them living sites, places where Hawaiians can come to learn the language, genealogy, arts. With modern day technology and building, we're not gonna stop that, but we cannot forget that this is our past." No keia mau kumu, waiwai loa ka hoola ana ame ka malama ana i keia mau mea apau. E ala e, e ka Lahui Hawaii.