Ka Ulu Hoi 8.7

Welina mai e na hoa olelo Hawaii. Malia paha ua ike mua oukou i kekahi kane ma ke kiwi, ma ka nuhou, ma ka punaewele puni honua, ma na nupepa, oia hoi o Kenneth Conklin. Nui loa ka iini iloko ona e alai i ka holomua ana o na kanaka Hawaii. Olelo oia, aole pono e hooponopono i na hana anunu a ka poe haole mai ka wa i hoohuliia ai ke aupuni a i keia wa nei. I kona wahi kahua punaewele, pai oia i na atikala he nui i hoakaka i ka eleele o kona puuwai. Ua hoopuka oia i kekahi atikala i ka la 15 o Aukake i ka makahiki 2002 e hoole ai i ka ike laha, oia hoi, i ka makahiki 1896, ua papaia ka lahui aole e olelo Hawaii i ke kula. I kona manao, aole nohoi.

O ka manao mua ana i kakau ai, manomano na wahi i hiki ai i ka poe Hawaii ke hoopuka i ka olelo Hawaii. Hoopukaia ka olelo Hawaii i ka Ahaolelo i na makahiki mua o na 1900. Paiia na kanawai like ole ma ka olelo Hawaii i ka makahiki 1901. Ma ka olelo Hawaii i paiia ai na kanawai i pili i ke kuaiia ana aku o ka aina i ka makahiki 1913. A i ia makahiki like, hoolako ke aupuni he $10,000 i mea e hoopukaia ai kekahi puke wehewehe olelo Hawaii.

Oiai he mau laana keia a Conklin i hoopuka ai, he mamo oia na Kakuhihewa. Hamauia na keiki liilii e ia kanawai, a o lakou nei na mea e hoomau i ka olelo. Nolaila, i ka hamauia ana o na keiki i ke kula, aole lakou e heluhelu i na kanawai a i ole hele i ka Ahaolelo. Haawiia ke kala no ka puke wehewehe olelo Hawaii no ka unuhi ana i ka olelo Hawaii i ka olelo haole, aka aole ia he mea e paipaiia ai ka olelo Hawaii a na kamalii ame na opio.

Wahi a Conklin, o ke kanawai i hamau ai ka olelo Hawaii ma ke kula, aole wale no ia he mea e pau ai ka olelo Hawaii ma ke kula. Papaia na lahui apau aole e ao ma o na olelo Kepani, Pake, Pukiki, a pela wale aku. Kakau o Conklin, ua aoia aku no ka olelo Hawaii i na papa olelo Hawaii, aka, aole i aoia aku na ano ike e ae ma o ka olelo Hawaii a pela me na olelo e ae. Aka nae, aole o Hawaii o ka aina hanau o na lahui Kepani, Pake, a i ole na Pukiki. O ka aina hanau keia o na kanaka Hawaii, nolaila, he hoohalikelike kupono ole keia. Hiki no ke hoopaaia ka olelo Pake ma Kina, ame ka olelo Kepani ma Iapana, aka, ma Hawaii wale no e hoopukaia ai ka olelo Hawaii. Aohe kumu no ka papaia ana ma anei, no ka mea, hookahi wale no wahi e ola ana ka olelo Hawaii.

Ae ua kanawai nei o ka makahiki 1896 i ka hookahuaia ana o na kula kaiapuni. Hoopukaia kekahi kanawai i ka makahiki 1919 i kauoha i ke ao ana aku i ka olelo Hawaii i na kula kiekie ame na kula nui. I ka makahiki 1923, hoolako ke aupuni he $2000 e hoopukaia ai na puke kula ma ka olelo Hawaii, a i ka makahiki 1935, ua koiia ke kamailio a i ole ke kakau ana i ka olelo Hawaii no umi minuke i kela me keia la ma na kula haahaa o ka aina hoopulapula.

Hanaia keia mau mea ma ke kula i mea e hoikaika i ka olelo Hawaii, aka, nalo wale ka olelo Hawaii i na haumana mamua loa o ka makahiki 1919. I ka makahiki 1919, paa e ka olelo haole i na haumana. Ua paiia elua mau atikala i ka makahiki 1906 i ka nupepa o Ka Nai Aupuni. Paiia kekahi atikala i Ianuali, oia hoi o "Mai Haalele i Kau Olelo Makuahine" a paiia kekahi i Kekemapa, oia o "Ka Ipu Alabata." Ma na atikala elua, nana na mea kakau i ke emi ana o ka olelo Hawaii i na moopuna. He umi mau makahiki wale no keia mahope o ka puka ana o ke kanawai i hamau ai ka olelo Hawaii i ka makahiki 1896. He waiwai no na hana a Conklin i wehewehe mai ai, aka nae, he liilii wale, a he lohi no. Ua papaia aole e olelo i ka olelo maoli mamua o keia mau hana. O ka mea nui, oia mau hana ana i hoike mai ai, aole ia mau mea he pani hakahaka no ka olelo mohalahala ana.

I ka manao o Conklin, nui na wahi i hiki ai i na haumana ke hoopuka i ka olelo Hawaii, aka, aole nui na haumana i hiki ke olelo Hawaii me ka maikai. Huikau nohoi o Conklin, a hookuikui oia i kana mau olelo ponoi. Hai mua oia, aole i hookuia ka olelo Hawaii ma ke kula, a mahope, hai oia, ua hookuia no, aka, no na lahui like ole. Hoopuka oia i na olelo hoaloalo he nui mai kona puka mai i mea e kakoo i kona mau manao. Nui kana olelo ana, aka, he olelo hoaloalo wale no.
I olaola no ka huewai i ka piha ole.