Ka Ulu Hoi 8.6

Iau e hele wawae ana ma ke kula nui o Hawaii, ua lohe lea aku la no au i ke kukakuka ana mawaena o kekahi mau haumana. Ua olelo aku ka haumana nei "E telepona ana au ia oe mahope o ka'u hana." A pane mai la ka haumana la "Eh, mai kukae pipi kane iau, ea." I ka'u lohe ana aku i ka pane ana mai a ka haumana la, ua noonoo au, aia anei ka maka i ke kua o ike ole iho. Paa iho kekahi mau olelo maamau i ko kakou noonoo elike me "E hele o Eddie," "Mai kukae pipi kane iau," "ahi hiki," nui na olelo noeau haole i paa pono i ka olelo a na pua o keia au. Aole ia mau olelo he mea hewa. He kuhihewa nae ka unuhi ana aku i ia mau olelo noeau haole i ka olelo Hawaii. He kai papau paha na haumana? Okoa loa ka noonoo o ka poe Hawaii. Nolaila aole like ka hoopuka ana i ia mau mea haole. Aole au e nuku aku nei ia oe, e ka mea heluhelu. He wahi mea hoomalamalama keia i ko kakou po.

E aho e hoopuka i kekahi olelo noeau Hawaii. Heaha ka manao o "E hele o Eddie." He olelo kaulana no kakou. I ko'u manao, wiwo ole keia kanaka, hookoa nohoi, a makaukau no oia i keia hanana. No ka mea, i ka manawa o ka popilikia o ka Hokulea, o Eddie ka mea i au aku i Lanai ma ka papa heenalu, aka nae, aole oia i hoea aku i Lanai a nalowale aku la oia ma ka moana. A oia ke kumu no ia olelo. Eia kekahi olelo noeau nona ka manao like, He hookele waa no ka la ino. Pili keia olelo i ke kanaka i alakai aku i ka waa ma ka la ino, nana aku ka hookele waa i ke ino a hoomau no ko lakou hele ana aku me ka makau ole elike me Eddie. Nolaila mamua o kou unuhi wale ana mai i kekahi olelo, e heluhelu aku i ka puke Olelo Noeau, he puke a Mary Kawena Pukui i kakau mai ai. Nui na olelo noeau Hawaii ma ua puke nei e pili ana i ke aloha, ka wiwo ole, ke ola, a pela wale aku.

Ma ko kakou noho haumana ana ma ke kula nui, pii ae ke aloha a i ole ka iini no ke kane a i ole ka wahine. Nolaila, ke kamailio mai oe me kou hoaloaha a ike aku oe i kekahi wahine ui a i ole ke kane ui, hoopuka aku i keia: Aohe puu, aohe kee. He kino hemolele no ko ua kanaka nei, oia ka manao o ia olelo noeau. Eia kekahi manawa i hiki ai i na kane ke hoopuka i keia olelo noeau. Ke nana aku kau ipo i ke aniani a i aku la oia "Aaaauuueee, momona no ko'u kino, he puaa no au." A pane koke aku la na kane "Aohe puu, aohe kee." Aloha mau loa ana ka wahine ia oe.

Ma o ka olelo noeau e ao ai na moolelo. Eia kekahi: Aia i Puala ka waha o nei kauwa; aia i Alanaio ka waha o nei kauwa; aia i Puaku-nui ka waha o nei kauwa. Eia ka moolelo o ia olelo noeau: Ua huakai aku o Keawe i Kauai a hui pu mai la oia me kekahi mau alii. Ia lakou e noho ana ma ka hale, ua puhiu mai la kekahi kanaka a aole hookahi kanaka i mihi mai no keia hana mamua o Keawe. A ua hoopuka kona ukali i ia olelo noeau. He olelo kuamuamu no ia, he mea e hoino i ka mea hewa. Aka nae, ma ka hoi ana aku o Keawe a kona ukali, ua ao mai la ka ukali, o Keawe ka mea i puhiu mai la. He moolelo lealea no keia. Ina hoowahawaha kekahi kanaka ia oe, olelo aku i keia olelo noeau. Eia nae, mai nuku aku i ke kanaka mamua o ka ike lea ana mai oia no ka lawehala.

Pili kau, pili hooilo. He olelo noeau keia no na makamaka. Noho keia ano hoa me oe ma ka wa popilikia a ma ka wa hauoli. He hoaloha no keia kanaka nei. Hiki ia oe ke olelo aku i keia olelo noeau ma kou wehewehe ana aku i ke ano o kou hoa a i ole kau ipo.

Ua ao Hawaii ke olino nei malamalama. Akamai no ka poe Hawaii, aole kakou e noho ma ke kai papau. E aho kakou e hoopuka aku i ka olelo noeau, no ka mea e hooikaika ana ka olelo noeau i ka kakou olelo, a e loli ana ka manao haole i manao Hawaii. A e hoi ana ka olelo i ka manawa o ko kakou kupuna. E pueko maoli ana paha ka kakou olelo. He pahuhope maikai loa no keia.