Ka Ulu Hoi 8.5

I ka wa kahiko ma Koolau, Maui, aohe ohia i mohala i ke awawa. Aohe wai i holo i ke kahawai a ka hiki ana mai o na kupua elua, oia hoi o Kane laua o Kanaloa. Elike me kekahi mau wahi o keia pae aina nei o Hawaii, na laua no i hou aku i na ihe i ke kumu pali, huki, a kahe ka wai. Mai ia manawa mai, he wai ko ka aina ma Maui Hikina. Ua hewa i ka wai. Wahi a Native Hawaiian Legal Corporations (NHLC), ma kahi o 110 kahawai e holo ana malaila. Aka nae, he pilikia ko ia wai a i keia mau la, ke ku-e nei na kuaaina o Koolau i ka poe e kaili nei i ka wai.

Mai ka hookumu ana i na mahi ko, hookaheia ka wai e hanai i na aa o ke ko. Kakauia i ka pepa a ka Hale o na Lunamakaainana oia hoi o H.C.R. NO.343, ua aeia o Henry Baldwin e hookahe wai me ka manao, lawa ka wai e holo ana i Koolau e malama i ka poe o Keanae, Wailuanui ame kekahi wahi e ae o Maui Hikina ame ko lakou nohona malaila. Aka nae, aole penei i keia au hou. Aole lawa ka wai e malama ai i ka nohona. Na Alexander me Baldwin (A&B) laua o East Maui Irrigation (EMI) no e lawe wale nei i 160 miliona kalani i kela la keia la i na mahi ko, na kahua kolepa, na hale i ke kaona a pela aku a aole ia he pono. Ma Koolau, ke hoomalooia nei kekahi mau kahawai a mamuli o keia, hoemiia na wahi e noho ai na hihiwai, na opae, na oopu, a pela aku. Aohe wahi e ulu ai na pulapula. A pehea na loi i kaulana ai o Keanae laua o Wailuanui? Iau i kipa ai i ko'u ohana i Wailuanui i Pepeluali, he mehameha hoi kau ka wai i na auwai. Ua hoemi loa ia na loi e malama ai. Hiki no ke ikeia ka okoa i ko'u wa kamalii a i keia au hou a i hookahi makahiki i hala aku nei. Nolaila, pehea ka nohona o na kama o ka aina i Koolau?

Ke hoololiia nei ka nohona ma Maui Hikina e ka poe e noho ole malaila. Pehea la?

Nolaila, o Na Moku Aupuni O Koolau Hui (Na Moku) ke ku-e nei ia A&B, ia EMI, i ka Board of Natural Land and Resources (BLNR), ka mea e hoolimalima mau i ka aina pulu wai i na hui elua, no ka hoi ana i ka pono o ka aina. I ka makahiki 2001, oiai e ku-e ana na mahiai o Koolau i ka hoolimalima hou ana he 33,000 eka o na aina lei alii ia A&B laua o EMI, na BLNR no i hoolimalima hou me ka huli ana i ke kua i na mahiai. A oiai lakou e hana i ka palapala e hoike mai i ka hopena o ka lakou hana i Koolau. Aole no i hana ia. Aole no paha lakou i nana i na kamaaina ame ko lakou nohona, ka mea e loli mamuli o ka hana a ia mau hui. A oiai i hoihoiia ka wai o Waiokamilo i ke awawa o Wailuanui i holo ka wai i na auwai i ka la 23 o Maraki 2007, aole hoihoiia na wai e ae e BLNR. Hookololohe no o DLNR i ka holo hou ana o ka wai i na loi o Keanae, Wailuanui, ame na awawa o Honopou mamuli no paha o ke kala. Kulia o Na Moku i ka hoihoi ana he 27 kahawai i Maui Hikina i holo mua na loi o keia mau wahi pana a holo mua ko lakou nohona, ka ike, a me ka hana o ua mau wahi pana nei. Mohala i ka wai ka maka o ka pua. Lupalupa na pua i kahi i kou i ka wai. Nolaila, e aho e hoihoi i ka wai i holo mua ka ike, i holo mua ke kalo a i holo mua na kama o ka aina.

Ina hoihoi oukou, e huli i ka paena punaewele http://www.nhlchi.org/highlights2.htm laua o http://docs.google.com/Doc?id=dcv7cjvx_74g2ws6cg7&invite=d3khs3b e heluhelu ai i na moolelo pili i keia pilikia. Mau no ko Na Moku ku-e ana. Ke kali nei lakou i ka la e hele ai i ka hale aha hookolokolo. Aka nae, no ka manawa ke oluolu ina hoihoi, e kakau i na leka i na luna hooponopono i na nupepa oia hoi o Ka Ulu Hoi, Maui News, Honolulu Star Bulletin, ame Honolulu Advertiser i maopopo keia pilikia i ka lehulehu.

Mahalo no ko oukou kokua.
Me ke aloha, Iwa.