Ka Ulu Hoi 8.5

Ano ai ke aloha e na hoa makamaka. He wa popilikia keia no na mahiai kalo. Ke aumeume nei na kaikaina o Haloanakalaukapalili laua o na kanaka epekema e pili ana i ka hoololiia ana o ke kalo i hiki iaia ke pale i na ma‘i hou e hoomake nei i ke kalo. Hapaiia kekahi kanawai e hooku i ka noii ame ka hookolohua ana no ke kalo Hawaii no umi mau makahiki, aka, ku-e a hooleia ke kanawai. Nolaila, o ka hoolale hou ia aku la no ia o ke kanawai hou i hooku i keia mau hana no elima mau makahiki. Aka, i keia mahina, ua pepehiia ia kanawai hou a i keia manawa, aohe mea e malama nei i ke ola o Haloa.

He pilikia nui keia hana epekema i ke kalo, no ka mea, nui na mea i hiki ke hanaia. Hiki i na oewe hou ke lele i na kalo maoli e ae; hiki ke loli ke ano o ka wai ame ka loi; hiki ke emi ke ola o ke kalo; hiki ke nui mai na ma‘i e ae e hoomake ana i ke kalo; a hiki ke ma‘i na kanaka e ai. Wahi a na kanaka epekema, liilii wale ka manawa e hanaia ai kela ano mea. Oia ke kumu o ka noii, i mea e malama i ka pono o ke kalo. Aka, i ko'u manao, e nana kakou i ka moolelo o ka he-i.

Hoololiia ke ano o ka he-i ma ke ano like me ke kalo. Aohe mea ai e ae ma Hawaii nei i hoololiia koe ka he-i. Mamua, ua komo kekahi ma‘i lina poepoe i ka he-i a make ka he-i. Emi ka mahiai ana ame ke kuai ana aku i ka he-i, no ka mea, make ka he-i i ka ma‘i. Nolaila, noonoo na kanaka epekema e hana i kekahi mea hou, he mea "maikai loa," oia ka hoololi ana i ka he-i. Ku-e na mahiai mamua. Aka, hoohiki na kanaka epekema i na mea nui—aole no paha e lele ana na genes; aole e loli ana ka aina, aole e emi ana ke ola o ka he-i, aole no e komo ana na ma‘i e ae i ka he-i; a aole lawa ka manawa e hana ino ai ka he-i i na kanaka e ai. Nolaila, ae na mahiai he-i i ka noii ame ka hana epekema e hoololi ai i ka he-i. Loaa i na kanaka epekema he gene a he haina, nolaila, mahope o ka noii "he nui," o ka hoololi iho la no ia, a hana i he-i hou. Aka, pilikia nui na mahiai he-i i keia ano he-i hou.

Akahi, lele na oewe mai ka he-i hou i na he-i e ae. Noiiia ia pilikia, a komo ka oewe i ka hapalua o na he-i ma Hawaii nei. Alua, hoounaia na he-i i na aina e. Ke lohe mai na aina e ae i kuai i ka he-i mai Hawaii, he mau he-i ia i hoololi ia, hoole lakou i ke kuai ana. Nolaila, emi ke kuai ana i ka he-i. Akolu, pipii loa keia hana a na kanaka epekema i hana ai, a na na mahiai e uku. Mamuli o ka hoonuiia ana o ka helu o na he-i i hoouluia, emi no ka he-i a aole lawa ke kala i ukuia i na mahiai. Ina oe e nana i ke kala, ina pipii ka hana, a liilii ke kala i loaa mai, ilihune na mahiai. Aha, noii hou ia na lahui he-i hou, a ikeia elua ano ma‘i i ia mau he-i e hana ino i na kanaka e ai. Alima, o ka pilikia nui, oiai pau ia ma‘i lina poepoe, ua emi ka ikaika o ka he-i a komo ka ma‘i hou me ka maalahi. Oia ka mea i kapule ai ka he-i a make. Nolaila, mahope o ke ao ana i keia mau ike e pili ana i ka he-i hou, pono kakou e hoi hou i ka hoohiki a na kanaka epekema.

Iloko no o ka lakou hoohiki ana, oia ke kumu o ka noii he nui, o ka pilikia no ka hopena. Aole o kana mai ka nui o na mea ino ke kanuia ka he-i hou i ka aina. A aole hiki i na kanaka epekema ke hoomaopopo i na mea apau e kupu mai ana. Malamaia ke kaikuaana o kakou e na mahiai kalo no ka wa loihi. O lakou ke hoomaopopo i ka pale ana i na ma‘i ame ka malama pono ana i ke kalo. Na lakou e hana ma ke ano he kanaka epekema no ka lahui. Nolaila, aohe kumu a kakou e hilinai ai i na kanaka epekema no ka "malama" ana ia Haloa. Ina hilinai ole oe iau, e nana pono i ka he-i.