I ka wa kahiko, ina ike ke kamaaina i ka malihini e huakai hele ana, he mea maamau ke kono ana o ke kamaaina i ua malihini la e komo i ka hale a e ai ai. He hana pi ke kono ole ana i ka malihini e komo i ka hale e ai ai. Aole paha i like loa ka wa kahiko me keia au e holo nei aka, ma kekahi ano, no kakou na Hawaii, mau no keia ano hana.
Ina he kanaka momona ke ku ana ma waho o ka hale, e konoia ana ua kanaka la e komo i ka hale e paina pu? A i ole aia ka pono o ka hoole ana i ua kanaka momona la e ai pu i ka meaai ma muli o ka nui o kona kino? Ina pela ko kakou manao, hilahila paha ko kakou mau kupuna ia kakou! Oiai he manao keia i ku i ka pahenehene ke lohe aku, ma ka Mokuaina o Mississippi, oia no ko lakou makemake.
I ka wehena o ka aha kau kanawai o Mississippi i keia makahiki nei, ua hooholoia kekahi pila hou i kapaia ka House Bill 282. He pila keia i pili i na kanaka puhalalu. Aohe lua e like ai me ka nui o na poe puhalalu ma Mississippi. O lakou ka helu ekahi ma ka helu papa ana i ka nui o na kanaka puhalalu ma Amelika. O Hawaii ka helu kanaha kumaono! Ma muli paha o keia kulana ekahi o ka Mokuaina o Mississipi ma ka helu papa ana, ke hooholo nei kekahi mau kanaka o ia mokuaina i pila i mea e hooleia ai ka ai ana o na kanaka puhalalu i ka hale aina hikiwawe.
E wehewehe pono ia ana ke kulana o ke kanaka puhalalu e ka Oihana Olakino o Mississippi. Na ka Oihana Olakino o Mississippi e kokua a hoakaaka pu i ke kulana o na kanaka puhalalu i na hale aina hikiwawe. Ke ike ka hale aina he kanaka puhalalu kekahi, e hooleia ana ke kuai ana aku i ka meaai o ia hale aina ia ia. Pela ka manao nui o ka House Bill 282.
Pehea la ka oluolu o kela wahi Mokuaina? Aole paha he mea pono ke kuhi ana i ka puhalalu o kekahi. Ke manao nei paha na mea kakau o nei pila ke ike ke kanaka puhalalu he puhalalu no, e hoao ana ua kanaka la e hoomaikai i kona ola kino. He mea hoohilahila no nae ke kuhi ana i ka puhalalu o kekahi kanaka. O wai kai makemake e lohe i ka momona o kona kino maia hai?
Eia hou, pehea e ike ai he puhalalu no ke ano o ke kino? Hoohanaia elua mau helu no ka loaa ana o ka BMI (ka Body Mass Index), oia no ka loihi ame ke kaumaha o ke kino. Aole paha keia ka hana o na hale aina aka he mea i hiki ai ia kakou ke ike i ke ano o ko kakou kino. Wahi a ka punaewele, penei ka loaa ana:
(Ka nui o na paona) x 703
(Ka loihi o na iniha) x (Ka loihi o na iniha)
a i ole
(Ka nui o na kilokalama)
(Ka loihi o na mika) x (Ka loihi o na mika)
He helu no ka haina, a hoonohonohoia na haina i eha mau mahele. Ina he 18.5 a emi paha ka huina, he kaupaona no ia ma lalo o ka mea maamau. Mai ka 18.5 a i ka 24.9 ka mahele maamau. Mai ka 25 a i ka 29.9, oi aku ke kaupaona ma mua o ka mea maamau. O ke 30 a oi paha na kanaka puhalalu.
Aole paha e imi ana na hale aina i ka BMI o kela me keia kanaka ma o ka hana makemakika ana he hoike wale no keia. Oiai nui paha na pila nui e ae e kakoo ai ma Hawaii nei, e pepehiia ana paha keia ano pila ma Hawaii, a he mea pono no ia. Aole ia he manao Hawaii.
He nani ia, o kakou ka helu kanaha kumaono ma ua helu papa ana i na mokuaina nona ka poe puhalalu. Aka ma Hawaii nei, nui launa ole na kanaka Hawaii i loaa i ka mai mimiko me ka mai aai. O na hale aina hikiwawe paha kahi o kakou e ai nui nei i keia mau la, a oia paha kekahi kumu no ka nui o na Hawaii i loaa i ka mai mimiko a pela wale aku. Aka o wai ana ka mea e hoole ia Tutu a i ole ia Anake paha i ka meaai o ka hale aina? Hupo ua kanaka hoole la, e pii ana ke kai, e hu ana ka inaina me ka naukiuki o Tutu ma.
Eia hou, ina hooholoia ka pila puhalalu, pehea ana e hookoia ai keia lula? Ke kii kekahi kanaka i ka meaai mai ka hale aina hikiwawe mai, a haawi aku i ua meaai la i ke kanaka puhalalu ma hope iho, aole paha kela he hewa. Maalahi wale ka hoalo ana i ua pila la.
No laila, e na Mississippi, ina o na kanaka puhalalu ka pilikia nui ma Mississippi, laki no oukou! Aole pela ma Hawaii nei. E nana pono kakou i na pila kupono ma Hawaii nei, a e kakoo a kue paha i ia mau pila i pili i na hanana o ka Hawaii: o ka GMO oe, o na polokalamu Hawaii oe, o ka malama aina oe, o ka wai oe a pela wale aku. Pela kakou e hoomaikai ai ia kakou iho i ke au e hiki mai ana. E holomua ana kakou ina hookoia na mea kupono.
© 2008 . Kalei Kawaa
