Ia oukou e na manu aloha, aloha kakou! Hauoli anei ko oukou La o Lono-i-ke-aweawe-aloha, oia hoi ka "La Puuwai”? Wahi a Tutu Pukui, o Lonoikeaweawealoha ke akua o ke aloha, a i ka makahiki 1980 ua unuhiia ka inoa o ka lanui haole, oia la o Valentine's Day, i ka olelo Hawaii no keia akua Hawaii. Aka, i mea aha ua lanui la?
Ma ke kahua punaewele o Encyclopedia of the Days (http://shagtown.com/days/index.html), ua wehewehe mai ka Polopeka Lanui i ka hoomaka ia ana o ka la puuwai ame na lanui haole e ae. Nui na kaao no ka hoomaka ia ana o ka la puuwai, aka nae, wahi a hookahi kaao, ua hookumuia ia lanui e ka Saneta o Valentine. Eia ka moolelo…
I ka wa kahiko loa i ka aina o Roma i ka makahiki 271 mamua o ka hanau ana o Kristo, aia he kahuna i kapaia o Valentine. I ia manawa, ua ku hoi ke alii aloha ole o Claudius i ka aina. Malia paha o kaumaha kona puuwai, no ka mea, na ke alii i hoopau aku i ka male ana o na kane o Roma. I kona manao o Ku, aole ikaika na kane koa, ina he noho wahine. O Claudius, he kanaka e wehe i ka pili, nana ia hana. O kana kauoha keia kanawai i na kane apau. Kaino a hooko mai na kane i kana kauoha, eia ka ua male pu na kane he nui me na wahine a lakou. Hana kue aku la ke kahuna o Valentine i ka ke alii kanawai i kana hoomale malu ana iho i na kane pili pu me na wahine. I lawa no a ike ke alii i keia male malu a ke kahuna, ua hoopaahaoia ke kahuna. Ua noho hoopaahaoia oia a i ke kuu ana o kona luhi. Hala ae la o Valentine ma ka la 14 o Pepeluali. A peia, hoomanaoia o Valentine ame kana hana i keia la.
He kanaka piha aloha oia ala, aka, he moolelo oia io anei keia? Ua lohe mua au, ua hookumuia ka la puuwai e kakoo i ka ahahui kuai kaleka o Hallmark. Mamua, i ka wa Kalikimaka wale no e kuai aku ai o Hallmark i na kaleka he nui, nolaila, ua hoomaka aku lakou i lanui hou, oia hoi ka la puuwai, i mea e kuai mau aku ai i na kaleka i ka makahiki holookoa. I na makahiki mua o ke kenekulia umi kumaiwa, ua makemake nui ia na kaleka la puuwai e na keiki, na hoaloha, na hoa ohana ame na ipo no ma Amelika. Mai ka hoomakaia ana a i keia la puuwai, nui na kaleka he mau piliona e haawiia aku a loaaia mai i na ipo. Nui hoi na hoailona o ua lanui la, e laa ka puuwai, ke kanaka liilii e haawi i ke aloha (o Cupid no hoi), ka loke, ke kokoleka, a pela aku.
Ma Hawaii nei, aohe paha keia he lanui mamua o na mikanele. Ane like paha na mahina o Lono me keia lanui nupaikini, no ka mea, he wa maluhia a he wa aloha ia wa o Lono, aka aole paha i hoolaulea ko kakou mau kupuna i hookahi la aloha. Ua lilo ia i lanui no ka poe Hawaii mamuli o ka hiki honua ana o Kapena Cook ma. Aka nae, ma keia la 14 o Pepeluali i ka makahiki 1779 i make ai o Kapena Cook ma Kaawaloa i Hawaii nei. Malia paha o hoolaulea a hoomanao kakou i ia hanana ma ka la 14 o Pepeluali!
O kahi mea kupanaha iki o keia la o ke aloha, ua hala aku ke kapena o Cook ma keia la, a ua kapaia oia o Lono; o Lonoikeaweawealoha ke akua o ke aloha, a oia hoi ka inoa o ia lanui. Ua hala hoi aku ke kahuna o Valentine ma keia la, a he kanaka aloha oia, e like paha me ke akua o Lono. Kupaianaha keia mau mea hiki wale mai.
Mahope mai o ka hoololi ana a na mikanele i ka hoomana Hawaii i hoomana Kalikiano, ua ikeia na lanui haole: e laa ke Kalikimaka, ka La i ala hou ai ka Haku, ka La Pelekikena, ka La Kuokoa haole (ma ka la 4 o Iulai), ka La Lonoikeaweawealoha, a pela aku. Oluolu keia mau lanui haole, aka aole no kakou ia mau lanui. Noho mai kakou ma Amelika me ka makahinu, a aole paha i maikai ole ka hoolaulea ana o kakou i ia mau lanui haole. Aka nae, pono kakou e hoomanao a e hoolaulea mau i na "lanui" o ko kakou mau kupuna: e laa ka Makahiki, ka La Kuokoa Hawaii (ma Nowemapa 28), ka La Hoihoi Ea (ma Iulai 31), ka Hookuku Hula o Kalakaua, ka hookahuliia ana o ke Aupuni Moi (ma Ianuali 17), ka hoohuiaina (i ka MH 1898), na la hanau o na alii, a pela aku. Nui na la kuikawa e hoomanaoia i Hawaii nei. Pono kakou e malama i ia mau la. E like me ka hoomau ana o ka olelo Hawaii me na mea Hawaii, e hoomau kakou i na lanui Hawaii, ea?
© 2008 . Kehaulani Wong
