E na pua o nei pae aina o Hawaii, e na mamo a Haloa, na Kanaka Maoli o keia au e kakoo ana i ka lahui o kakou, na haumana o ke kula o Hawaiinuiakea e, e nanea mai me a'u i keia moolelo.
Nawai hoi ka ole o ke akamai? He alanui i maa i ka heleia e o'u mau makua. Ua kamaaina paha keia olelo noeau i ka hapa nui o kakou. Na Liholiho i hoopuka i keia olelo noeau kaulana, a he olelo hooulu manao keia. He olelo keia e ulu ai ka hoi o kakou na Hawaii. I ka ike ana o kekahi i ke akamai o Liholiho, ua niele aku ua kanaka la i ke kumu o ka palena ole o ko Liholiho akamai. A o keia olelo noeau kana pane i ua kanaka niele la. Na kakou ke kuleana o ka holomua ana ma keia ala e like me na makua ame na kupuna i mea i hiki ai i na pua a kakou ke hoomau i keia holomua ana ma ke ala like. Nawai e hoalo ana i keia ala? Ina ua maa ka hele ana o o'u mau kupuna ma ua ala la, he mea pono ka'u hahai ana ia lakou.
Ua lehulehu a manomano ka ikena a ka Hawaii. Eia kekahi olelo noeau i ano like me ka olelo a Liholiho ma kekahi ano. He hoike keia i ka ike palena ole o ka Hawaii. Aole ia he kai papau, he moana hohonu, akea, a ikaika ka ikena Hawaii. Ina he wahi kamaiki kakou ma keia ikena, pehea kakou e ike pono ai i ka luu ana i ua moana hohonu la? O na kumu na mea e hoike ai ia kakou i ke ano o ka luu ana, aka no kakou no ke kuleana o ka hoomaamaa ana me ka huakai hele ana ma ua ala hele a ko kakou mau kupuna. O keia paha ka pahuhopu o na haumana apau ma Hawaiinuiakea, aole anei? E, pela kakou e kau ai i ia ala, a luu i ua moana la.
Nui na haumana e komo ana i ke kula o Hawaiinuiakea i mea e kaili ai i ka ike o ka Hawaii. Oiai paha ua nalo kekahi mau ike a kakou mamuli o ka hookahuli aupuni, me ka papaia ana o ka olelo Hawaii i kekahi wa, ua ulu ka hoi iloko o kakou apau e loaa hou ka lei o ka lanakila ia kakou ka Hawaii ma o ke ao ana i ka olelo makuahine, me ko kakou ikena ma ke kula nui.
Mamuli o ka ulu ana o keia hoi, a i ole keia ono e loaa ai ka ike ia kakou pakahi apau, nui na haumana e imi ana i na palapala lae pua, lae oo a pela wale aku ma ke kula o Hawaiinuiakea. He hoike keia ia kakou apau aia no ka hoi o na mamo o keia au i ka holomua ana ma na mea Hawaii.
Oiai aole i lehulehu a manomano na kumu i hiki ke ao aku i ka olelo Hawaii a i ole ka ike Hawaii, he hoike paha keia i na haumana o keia kula nui. Na na kumu i kanu i keia ike iloko o kakou a na kakou ke kuleana e malama a e hoomohala ai i keia ike. Na kakou ke kuleana e lawe ai i ke ao a kuonoono! Ina aole i lawa ka ike ia kakou, na kakou ke kuleana o ka imi noii ana i kahi e loaa ai ka ike ia kakou. Aole ka Hawaii he kanaka moloa. Wahi a keia mau olelo noeau, ua maa keia ano o ke akamai i ko kakou mau kupuna.
Eia hou ko'u manao e ke hoa, na kakou no kakou e holomua ai. Aohe hookahi wale no kanaka nona ka ike Hawaii. A aohe hookahi wale no kanaka nona ke kuleana o ke ao ana aku i keia ike ia hai. E hookanaka e na haumana! Ina aole lawa ka ike ia kakou, e imi i kahi e loaa ai. Ina aole lawa na kumu e ao ana i na haumana, e hoopiha i ua hakahaka la! E lilo paha i kumu! Ono kakou apau i keia ike. Nolaila, no ka pono o kakou na Hawaii, e alu like kakou! Mai kuhi wale i na mea hemahema. E mahalo kakou i ka mea loaa. He mau olelo paipai ka'u e hoopuka nei. Na kakou no ke koho e kau ma ke ala a na makua me na kupuna. Na kakou e koho e luu i ka moana o ka ikena Hawaii. Nawai ke kuleana? Na kakou.
© 2008 . Kalei Kawaa
