Na Pilikia o Molokai
na Kenji Rasmussen
E hele mai ana na haole!! E hele mai ana na haole!! Pela io no, e ko'u mau hoaaloha, he ee hou keia o ke kai kuakea. I keia manawa aia ma Molokai. Makemake lakou i ka aina o Laau. He 5.6 mile ia i ka huli komohana o Molokai. Aia i Laau ke kai oi loa no ka lawaia ana. Ua ao ia aku na loina Hawaii kahiko ma ia wahi. O Laau kahi paa hope loa no na Kanaka Maoli o Hawaii nei. Aka, e kalai ia ana na aina hoomohala haole no na hale miliona kala e ku ana i ko kakou aina kulaiwi.
Ao maila au e pili ana i keia pilikia ma kekahi halawai ma ka Poakahi aku nei. Olelo maila o Anakala Walter Ritte a me Hanohano Naehu ma ia halawai i mea e hoike ia ai na pilikia o Laau. Ua hoomaka o Anakala Walter me ka wehewehe ana i ka mea i kapa ia he “Community Based Plan.” Ma ia palapala e ae ia ai ke kalepa ana ia Laau no ka loaa ana mai he 26,000 eka o na aina e ae o Hina. Na keia palapala hoi e haawi lilo aku i na aina kahakai momona loa a lilo na mahiai i hale noho. Wahi a Anakala Walter, “Aole maikai kela aina, kela mau eka he 26,000. Aohe wai, a ua paa ka aina i ka nahelehele a me na pohaku. Ina ae kakou i keia palapala, e kalepa kakou i ka aina momona no ka aina panoanoa. Aole maikai keia manao ana.” A laila, ua olelo mai o ia no ka wai e pono ai keia papahana. Pono na hale hou o Laau he miliona kalani o ka wai i na la pakahi. No laila, e lawe ana lakou i ka wai mai ka luawai aniani o na aina hoopulapula. Aole maopopo na pilikia o ka lawe ana aku i kela nui o ka wai. Malia paha e pilikia koke ana ka wai manalo i koe i ka lawe ia ana o keia mau kalani wai he nui hewahewa.
E noho iho ana au a e hoolohe ana i keia pilikia, Kahaha! O wai ke hiki ke kokua? Ma hea na ahahui Hawaii o OHA a me DHHL nona ke kuleana e malama i na Kanaka Maoli? A laila, ua pane ia ka'u mau ninau. Kakoo o OHA i ka palapala o ke “Community Based Plan” no ka mea, he iini kona e loaa na eka he 26,000 a paa i ka lima o na Hawaii. No ke aha? “No ka mea, aole hiki ke hilinai ia ka hanauna hou no ka paio mau ana i ka hewa,” i i mai ai kekahi alakai o OHA. Kupaianaha kela ea? No laila, ua lawe aku ka hanauna hou i ka lakou pane i mua o OHA, a hoike ia ka manao ku-e ma mua o ia keena. Kau aku no hoi lakou i ka ukana i na waa a holo akula i Laau. Ua kukulu ia ka hale no na kanaka, a aia no ke ku nei i ia aina. He 400 ka nui o na kanaka i hele i ia halawai ku-e.
Aka, pehea ke keena o ka aina hoopulapula Hawaii? Aohe o lakou paipai, aole hoi he ku-e. He huli wale no o ke kua. Aue!! Molokai aina o ka ehaeha.
A laila, na kekahi koa o ka hanauna hou i olelo. Hoomaka maila o Hanohano Naehu. Hiki ke lohe ia ka huhu i kona leo. Wahi ana, “He kaua keia. O keia mau makahiki he 30 e hiki mai ana, o ia ka wa koikoi loa no ka poe Hawaii." Olelo maila o ia i ka nuku ana mai o Kiaaina Linda Lingle. Ua nuku o ia i na kanaka a me ke keena o ka aina hoopulapula Hawaii (DHHL) no ke ku-e ana i ka palapala a me ke "Community-Based Plan." He wahine repubalika o ia no laila, makemake o ia e paipai i na oihana haole.
O kekahi mea hoihoi o ka halawai, ua kapa aku o Hanohano i eha inoa no na hanauna like ole o ko kakou lahui. Mea mai o ia, “O ko kakou mau kupuna ka hanauna luuluu. O ko kakou mau makua ka hanauna puhili. O ko kakou hanauna ka hanauna hoihoi hou a ke kulana mua.” Hoihoi kela! Pela paha kakou e ike aku ai i ke kuleana a kakou e auamo nei.
Noho ihola au ma ia halawai me ka puoho a me ka huhu. E hakaka ana na kanaka o Molokai i na oihana nui o ke kala mai na aina e. Aohe nana o ke aupuni o Hawaii ia lakou. He kaua no keia. Makemake na haole mana i ka aina. Aohe o lakou nana i na kanaka i noho i laila ma mua.
Aka hiki ia kakou ke nana i na mea maikai. Me ke kukulu ana i kela mau hale miliona kala, e hele mai ana na mea nupaikini, e laa he Wal-Mart, Macy's, Starbucks, he Pizza Hut paha. He makepono paha kela! Pehea kakou e minamina ai i ka mohai ana i ke kai lawaia maikai ke loaa ka Wal-Mart? Hiki no hoi ia kakou ke ao mai e pili ana i ko kakou mau kupuna mai na puke, ia kakou e inu ana i ka Iced Mocha a e noho ana ma Starbucks. Nau no ia e loiloi mai. Ina aole oukou e ae i ko Wal-Mart a ae nae i ko na kai lawaia, a laila, pono kakou e kokua i na kanaka o Molokai. Aole i ka iwi opihi o ka aina e.
© 2006 . Kenji Rasmussen |
