E na mamo olelo Hawaii, aloha oukou! Ma ka helu i hala o keia nupepa nei, ma laila no o Iwalani Inouye i kakau ai i kekahi moolelo o “Ka Manu Ai Pilau o ka Wili Makani.” He manao maikai ko Iwalani i ke ku-e ana i ka wili makani ma Maui – ma muli o kona aloha i ka aina, ku-e o ia i ke kupu ana o na wili makani. Wahi ana i kakau ai, aole i kana mai ka pupuka o na wili makani ma ka huli komohana o Maui, a e uhi ia ana ka mauna e ka wili makani. Like no ka uku no keia ano mana makani me ka mana maamau, a aole he mea waiwai ka mana wili makani no na kupa o Maui, a he mea inea ia no na manu Hawaii maoli.

Eia ka, he mea maikai kekahi ka wili makani; he mea hou ia e kokua ana ia kakou i mea e kapae ai i ka aila kakalina no ka mana. Ke pilikia nei ka honua holookoa i kekahi mea hou, o ia hoi o ka Global Warming, a no kakou keia pilikia. O ka aila kakalina ka mea e wela mai nei ka honua, aka mau no ko kakou kaukai ana i ua aila la no ka holo ana o ke kaa a me ka uila a me na mea e pono ai ka noho ana i keia au. Aole ia no ko kakou kuko wale, aka o ia ka mea mau.
He pilikia nui ka Global Warming, no ka mea ke ho-a ia ka aila kakalina, kuu ia ka uahi ino a e paa ana ka lewa lani i ia ino. Pela e hiki ole ai i ka malamalama o ka la ke pakele aku a oi ae ka wela o ka honua. Ke wela ka honua, o ka hee akula no ia o ka haunenee, a lilo koke ka aina i ka moana. O ka ho-a ana i ka aila kakalina ka mea e a ai ke kukui uila a o ia ka mea e kaa ai ke kaa. He mea koikoi ka ho-a ana i ia aila no ko kakou nohona, no laila, pehea kakou e wehe ai i ua pilikia la? Ina kapae ia ka mana aila kakalina, pehea e hoolako ai i ka mana no ko kakou nohona? O ka wili makani kekahi mea e hoolako ai i ia mana.

Na Kaheawa Wind Power i hookumu i ia mau wili makani ma ka moku komohana o Maui. Wahi a KWP i kakau ai ma ka lakou aoao punawele, e emi ana ka haumia o ka lani ke lako na kupa o Maui i ka mana mai ka makani. E aho kakou e kaukai i keia ano mana ma mua o ka aila kakalina, no ka mea, aole kuu ia ka ino e like me ka ho-a ana i ua aila la

E na makamaka heluhelu, wahi a Iwalani i kakau ai, "Ua pupuka launa ole keia mau wili makani. Ia makou e auau ai i kahakai ma Kihei a me Wailea, hiki no ke ikeia ia mau wili makani. Me he mea la, ua mai ke kuahiwi kohu keiki i mai i ka ulalii. Eha ka piko o ke kuahiwi no ka mea paa ia i lalo o ke aa hao." He mea oiaio ka Iwalani moolelo, aka ke ole ko kakou imi ana i mana hou, e piholo ana kakou i ka moana maka ole a e puni ana kakou i ka haumia aila kakalina.
Lako anei o Maui kaokoa i ka mana o ka wili makani? Aole ka! Ma muli o ka helu liilii o na wili makani i loaa, no laila mau no ko KWP iini e kukulu hou. Ina e uhi ia auanei ka mauna i na wili makani, e aho paha ka imi ana i kekahi wahi e ae e malama ai i ka wili makani, aka o ka mea nui ke kuka ana o na kupa o Maui, na lakou ko lakou one hanau e hoolako.

Wahi a ko'u hoa nupepa i kakau ai, "Aole keia he mea waiwai no ka poe Maui a me ka poe maoli… Aole lawa ka mana o ka wili makani." He pilikia no ia, aole nae pono e kapae i kekahi mea ma muli o hookahi pilikia, ea? E mau paha ka holo ana o ka wili makani a ike ia paha kekahi pane no ia pilikia. Hemolele anei ka aila kakalina? Loaa ka aila kakalina ia kakou i keia manawa, aka ahea e pau ai? E pau ana no ke kakalina, a e pono ana ka hoohana ana i kekahi mana hou.
O ka mea nui ko kakou ea. Ma ka wa kahiko o na kupuna, aole lakou i kaukai nui aku i ka waiwai o waho, aka ua ku okoa ka poe Hawaii. Aia ke ola i ka loi kalo, ka loko ia, ka wao kele, ke kula, a me na mea o kai – ka limu, ka ia, a ia mea aku ia mea aku no ko lakou nohona i Hawaii nei. Ke kapae o Hawaii i ka aila kakalina a holo pono me ka mana e ae, aole pono e kaukai ia Amelika, Kina, Europa, me Iraqa. Ma ka aina nei ka mana e lako ai kakou!

Kakau mai o Iwalani e pili ana i na manu o ka noho ana ma ka huli komohana o Maui a me ka pilikia ana o ko lakou ola. E hoonohonoho paha o KWP i na manu i kekahi wahi e ae. Ua hookaawale na kupuna i ka ia ma ka loko ia, o ka ia ai limu na ia i noho ma ka loko ia, a na ko kakou mau kupuna i hookaawale i na ia e ae ma waho o ka loko ia. Pela paha e malama ai i ia mau manu oiwi. A i ole e hoonohonoho paha i ka wili makani i kekahi wahi e ae.

E na makamaka heluhelu, alia kakou e hoohalahala ia KWP, a e noonoo paha i kekahi haina no ke kuapo ana o ka mana aila kakalina i mea okoa. Holo ka manao o kakou, mai uka a i kai, nani o Maui, no laila e hana pu kakou me KWP i ole ka aina e lilo wale i ka wili makani.

© 2006 . Keoni Chang-Purdy

Ka nana ana ia Maui mai ke kai. Na Kaleo Wong ke kii.

E LOUA MAI KEKAHI MAU MOOLELO NO IA WILI MAKANI O MAUI

• Ka Manu Ai Pilau o ka Wili Makani, na Iwalani Inouye
• Kaheawa Wind Power