ka ulu hoi


he nupepa olelo hawaii
manoa, kona, oahu-a-lua
 

13 Okakopa 2006
Puke 6 . Helu 2


 


 

 

 

 


 

 


 
Ola Na Iwi
na Kenji Rasmussen
 
 
 

Ola na Iwi

na Kenji Rasmussen

O ka lua o ka moolelo keia no Ola na Iwi. I ka pukana mua o Ka Ulu Hoi, ua wehewehe au i ka'u moolelo mua e pili ana i ka polokalamu o Ola na Iwi. Aka, he aha  o Ola na Iwi? He aha ka manao o Ola na Iwi? Penei ko'u manao – e malama kakou i ka uhane o ko kakou mau kupuna. E hoomanao kakou i ko lakou kilouhane. E pulama kakou i ko lakou ola ana. O kela ka manao o Ola na Iwi. Me ia manao, ua hookahua na kumu olelo Hawaii i keia polokalamu no na haumana o ke kula nui o Hawaii. E nana mai ka maka i kekahi moolelo no ia huakai lealea.

Ka noho ana o makou ma Keei

E noho ana au ma ka'u pakaukau, ua hoomanao aela au i na mea maikai ma Keei. Hoomaka ka huakai ma hope o ke kalaiwa loihi ana mai Waipio aku a i Keei. Ua hoea makou i mua o kekahi ala lepo. Ike akula au i ka opala he nui i o i anei. E manao ana au, e noho ana makou ma ka pa opala. A laila, ua lilo ka pa opala i palekaiko kahakai. Ua manao au, aia au i luna o ka lani. Kukulu makou i ko makou kahua a ua hookamaaina makou i ka aina. Ua loaa ka mea oi loa ia makou, a haloiloi kuu waimaka e ue. Aoia, ua loaa na kuaua ia makou. Nu oli, nu oli!!!

I ia la ae, ua hele makou i ke kuono o Kealakekua. I laila, ua ee makou i kekahi waa a holo akula i o i anei i ke kuono. Aniani a malie ke kai, a ua ike iho makou i na ia. A laila, e nana ana au ma kela aoao o ke kuono a ua ike au i kekahi mea nui keokeo i laila, kohu anamiu kane e ku maila. He aha kela? No ke aha ia e ku ana i laila i ka aina o na alii? Ua hoea makou a ike maka akula au i ia mea. Wahi a ka hoailona o ia ke kia hoomanao no ka hiki ana mai o Kapena Kuke. O ia kahi i ike mua ai o ia i ka mokupuni o Hawaii. Tsa! Ua nalowale anei? Ua kapu e kela aina i na alii ma mua o ka hiki ana o Kuke. E nana ana au i ia kia hoomanao, ua nui no a nui, a he keokeo hinuhinu, a makemake au e pahu ia.

Aka nae, aia i kahi i make ai o Kuke he hoailona uuku wale no! Noho ka hoailona i kekahi pohaku i ke kai. Ua imi hele makou i kela pohaku no ka manawa loihi. No ke aha i loaa ole keia me ka wikiwiki? Ua ahuwale kahi o ka hoea ana o Kapena Kuke ma kela aoao o ke kuono. Aka, o kahi oi loa o ka hoihoi, o kahi o ko Kuke make ana, ua paakiki ka loaa ana mai. Pehea la? Aka nae, iau i nana iho ai ma ka hoailona uuku, me ka manao ana i ka make o ia Kapena, ua minoaka au. Ua panai like!! Ma hope o ka holo ana i ka waa, ua hoi makou i ko makou lani ponoi.

I ia la aku, ua hahai makou i ke kumu o Kalani a hele wawae ihola i kahakai. Ua ao mai au i ka lawaia paipai. Ua hele makou i loko ke kai, a hoomaka akula makou i ka paipai ana i ke kai a holo akula na ia i kekahi upena kuu. Ano like ia hana me ka pahoe, aka aohe o makou waa. Ua hopu makou i na ia he nui. A laila, ua hoomaka makou i ka hoomaemae ana i na ia. Ua ike au i ko'u hoaaloha o Iwalani – ua hoomaemae o ia i kana ia mua loa. Ua hoomakeaka kela. Aka, o au, aole au hoomaemae i ka ia. Aue!! Ma hope o ka lawaia ana a me ka hoomaemae ana, ua kuke makou i na ia no ka aina ahiahi. Ono loa na ia.

I ia kakahiaka ae, ua hui makou i kekahi kupuna mai ia aina. Ua hai mai o ia i na moolelo no Keei. Ua ao mai makou e pili ana i ka heiau o Kamehameha nui. O ia heiau i hope o ko makou kahua, o ia kahi no ka mohai ana i na hoa paio o Kamehameha nui. Hiki ke honi ia ke koko a i keia la. A laila, ua hahai wikiwiki aku makou i ke kupuna mai kekahi wahi a i kekahi wahi. E manao ana au, “hele wawae wikiwiki keia kane. E hele wawae ana keia kane he kanawalu makahiki, a he wai auau ia! A, eia au, ke paupauaho nei.” Aue!! Koe keia, ua ike makou i kahi i ao ai o Kamehameha nui. Ua nana iho makou i na pali i lele ai o Kamehameha, a lilo i kane. Ma hope o ka hele wawae ana, ana, ua hoi makou i na pali o Kamehameha. O ia ko makou manawa no ka lele ana a me ka lilo ana i kane. Ua nana au i ko'u mau hoaaloha i lele mai na pali. E manao ana au, “Hupo loa lakou.” A laila, hoea ko'u manawa e lele aku ai. Nana ihola au, nana akula i ko'u mau hoaaloha, hoopaa ihola au i ko'u mau maka a ua lele au. Lolo ea? Ma hope o ka lele ana mai na pali, nanea no ke koena o ko makou noho ana ma Keei. Ua aukai makou, ua lawaia makou, ua hiamoe makou i ka la. He wa nanea ia. A laila, ua haalele makou ia Keei a ua hele makou i Puna, aka he moolelo okoa kela.

E heluhelu i keia mahina ae i ka moolelo e pili ana i na mea pihoihoi me na wahi kaulana i Puna. Imi a loaa na kumu wai wela, kipa ia ke kulanakauhale lawaia kahiko. Ua ku no i ka hoi.

© 2006 Kenji Rasmussen

 
 

Eia na hoahele ma kahi i noho ai i Keei.

 

Aue! Ua ahuwale no ka hoailona ooi o kahi Kuke.

 

Oia kahi i make ai o Kuke. Pupule na haumana olelo Hawaii ea?

 

Ua loa ka imina i ia wahi hoailona o luna ae nei.

A hoi hou aku ma ka waa kaulua.