ka ulu hoi


he nupepa olelo hawaii
manoa, kona, oahu-a-lua
 

15 Kepakemapa 2006
Puke 6 . Helu 1


 


 

 

 
Ola na Iwi
na Kenji Rasmussen

 


 
 
 

Ola na Iwi
na Kenji Rasmussen

He moolelo keia no Ola na Iwi. He huakai olelo Hawaii o Ola na Iwi. Ua makaikai pu na haumana o ia papa no umi la a ua loaa mai eono ai o ke kulanui. Ua hele keia papa i ka mokupuni o Hawaii i keia makahiki. Ua kaahele makou i na wahi pana like ole a puni ka mokupuni. Eia kekahi moolelo.

Ka halawai ana a me ka noho ana
o makou ma Waipio

E noho ana au ma ka'u pakaukau, a ua upu ae ka manao e pili ana i ko'u kau wela. E hoohalialia ana au i na mea e pili ana ia Ola na Iwi a me ka la mua. Ua hoea makou i Hilo i ke kakahiaka nui. E kali makau ana au i ka launa ana. I ia manawa ua launa au me na wahine o ke kula nui ma Maui. Ua makau ko lakou mau maka e like me a'u. Ua kamailio makou no kekahi manawa e pili ana no ka huakai. A laila, ua hiki maila kekahi kalaka keokeo a me kekahi kaa omaomao. Puka maila he kane mai ke kalaka mai. “O Kalani ko'u inoa,” kana i i mai ai. Me kana olelo, ua  hoomaka ka hana hoopihoihoi.

Ua haawe makou i ka makou ukana i ke kalaka a ua haalele makou e hui ai i na haumana no Hilo. Ma hope o ka hoolauna ana, ua holoholo kaa makou i ke awaawa o Waipio.

Ia makou i hoea ai ma ke awaawa o Waipio, ua nana iho au ma ke awaawa e waiho ana a ua manao au i ka olelo noeau, Na pali alo lua o Waipio. Ui no ke kahua. Hiki ke ike ia ka wai huihui o Hiilawe a me na loi mai o a o. Ma hope o ka noho ana ma ke kahua hoomoana, ua ao au e pili ana i ka lua wai ole a me ka auau ana a me ka hoonohonoho ana. Elua kupa o na oka laau e uhi ai ka lua a aohe kuaua. Aue! He ino!!! Me he mea la, ua make au a hele akula i ke kehena ma ke alo o ke kepelo.

Ma hope o ka hoomaka makau ana o ke kaapuni ana, komo akula makou i ka hana ma ka loi kahiko. Ua kapili hou makou i ka pa pohaku. Ma hope o ka hana, hele akula makou i ke kahawai no ka auau wai ana. Ua lana ko'u manao he wai mehana ia, aka aole loa i mehana ka wai. He keu a ka huihui, Aue! He ino!!! Makemake wale no au e hoi i ka hiamoe no ka mea eha ko'u nui kino.

Aka, i ia la ae ua ulu ae ko'u mahalo no ia aina. Ua luana au i ka hana ana i na loi a me ka hele wawae ana mai kekahi wahi i kekahi. Ua manao au e pili ana i ko'u poe kupuna a me ko lakou hana ana i ka aina e like me a'u. Ua maikai ia. A laila, ua hele wawae makou i ka wailele o Hiilawe. Kapa akula au i inoa no ia hele wawae mamao ana, o ia hoi ka naue e make ai na kanaka momona. Ua pii makou i na pohaku pahee, ua lanakila makou i na pali halehale. Ia makou i hoea ai ma Hiilawe, ua ike maka au i ka wailele ui. Ua ilihia au i ka mana o ia aina. Noho ihola au i ka pohaku a hoopaa ihola au i ko'u mau maka. Ua hoolohe au i ka wai koieie o Hiilawe. Ua puka mai ka la ia makou i haalele ai ia Waipio. Nui ko'u ao ana e pili ana iau. Ua ao au i ka moolelo o na kanaka no Waipio. Makemake hoi au e kipa hou i kekahi la.

He hoomaka keia o kekahi moolelo kumau e pili ana i na hana hoopihoihoi o Ola na Iwi. E na makamaka heluhelu, e heluhelu mai no ka lele ana mai na pali, ka huakai ana i kahi i make ai o Kapena Kuke, a pela aku. Hoopihoihoi kela ano mea.

© 2006 Kenji Rasmussen


E ka mea heluhelu e, eia he mau laina mele i haku ia no Waipio.

Heha Waipio i ka noe.
Ku maka ka ikena o Hiilawe.

Ua paa paha kekahi mele e ae ia oe? A i ole, he haumana paha oe i huakai pu aku i keia hana kupaianaha o Ola na Iwi? Ina pela, e hookomo mai i kou mau manao a me ka halialia ana i na la hoohialaai o ka huakai olelo Hawaii. Malia paha na kau moolelo e huki koke i ka maka o ke kaikaina, a ulu aela kona hoihoi e kau i ka waa makaikai o ka poe olelo Hawaii!  -LH

 

 
 

Eia no na hoa huakai moku o Ola na Iwi 2006.

 

Penei ka ikena mai luna a lalo o ke awaawa o Waipio o na pali alo lua.

 

O Hiilawe ia, wailele mahoe hone i ka pali.