E HOI I KA LOI
na Laiana Wong

O Haloanakalaukapalili ke kuaana o na kanaka Hawaii a pau. O Wakea laua o Hoohokukalani kona mau makua. Ua hanau alualu ka laua hiapo o Haloanakalaukapalili, no laila, ua kanu o Hoohokukalani i kana keiki hiapo i ka aoao hikina o ka hale. A i kekahi la, ua hele o Hoohokukalani i kahi i kanu ia kana hiapo a ua ue nui o ia, a i lawa no a pa kona waimaka i ka lepo, o ke kupu aela no ia o kahi lau kapalili. O ua mea kanu nei ke kalo mua loa. A ma ia hope koke mai, ua hanau hou na Hoohokukalani laua o Wakea he keikikane, o Haloa kona inoa. A o Haloa ke kanaka Hawaii mua loa. O kona kuleana, o ia ka malama ana i kona kaikuaana, ia Haloanakalaukapalili, a na ua Haloanakalaukapalili nei no hoi ia e malama mai ia kakou, i kona mau kaikaina hoi. He mau kaukani makahiki i kaahope akula ma ia hope mai me ka malama ia o Haloa e na kupuna o kakou. I loko o ia mau makahiki, ua laha akula na loi kalo mai o a o o ko Hawaii paeaina. Ua laha pu me na kanaka mahiai kalo a me na kanaka aloha aina no hoi. I keia mau la nae a kakou e noho nei, ua emi loa mai ka poe nana e lawelawe nei i ia oihana a peia pu me ka nui o na loi e mahi ia nei. O ua mau mahiai nei e koe nei, ke malama nei lakou i na loina mahiai i hooili ia mai e na kupuna. Eia mai no ka'u hoike no ia mau loina.

O ka mahele mua, o ia ka manowai. O ia kekahi paniwai ma loko o ke kahawai i kukulu ia i na pohaku i mea e hookahe ai i ka wai i loko o ke poowai. O ka lua o ka mahele, o ia ke poowai. He puka ia mea kahi e kahe mai ai ka wai i loko o ka auwai. He mea waiwai nui ke poowai no ka loi ua like hoi me ke poo o ke kanaka. Ina e pani ia ka wai ma ke poowai a komo ole mai ma ka auwai, e maloo auanei ka loi a aohe mea e ulu ana. Ina e oki ia ke poo o ke kanaka e make ana no. O ke kolu o ka mahele, o ia ka auwai. He alawai ia e kahe aku ai ka wai i loko o na makawai, a ma laila aku e komo aku ai i loko o ka loi. He auwai pokole wale no ko kekahi mau loi a he auwai loihi loa ko kekahi mau loi. Ua ike maka au i kekahi auwai loihi loa, he elua mile a oi paha ke hele wawae ia. O ka mahele eha, o ia no ka makawai. He puka ia mea i loko o ke kuauna, a pela e komo ai ka wai i loko o na loi. O ka mahele elima, o ia ka hoi. O ka hoi kahi e hoi ai ka wai i loko o ke kahawai i ole e hoomaunauna ia ka wai. He mea nui keia mau mahele a pau no ke kahe pono ana o ka wai i loko o ka loi. Aia ka ulu pono ana o ke kalo a kahe pono ka wai a puni ka loi.
I keia mau la, nui na ano meaai like ole e koho ai. Ke ai nei ka hapanui o ka poe Hawaii i na ano meaai kupono ole no ke olakino e laa ka meaai a McDonald’s a me Jack in the Box. Hoonoono ia ka kakou meaai i ke koiu, ka meoneki, ke kaiohia, a me na mea e ae e kelekele ai ke kino. Aia ka maikai o ke olakino o ka poe Hawaii a hooke kakou i kela mau mea kupono ole. O ke kalo a me ka ia na meaai kupono no ke olakino. He mau mea paiola no hoi ia. Wahi a kahiko, “He maona ai a he maona i'a ko ka noanoa.” (Pukui, 1983:88) Ua lawa hoi kakou i ka ai a me ka i'a.
            Aia no kekahi mau kii e hoike mai ana i na hiohiona o ka aina o Hawaii nei he kanalima makahiki aku nei. Nui na loi kalo o ia mau la e waiho kahelahela ana i ka lai. I keia mau la nae, ua kipapa ia ua mau loi la i ke kimeki, i alanui a i kahua hale hoi. He mea pono ko kakou hoi ana i na loi me ka huli ana o ka lima i lalo. A he mea pono no hoi ko kakou hele ana i ka holoholo. E ao hou kakou i na hana a na kupuna i ola pono ko kakou mau kino.

Aloha Aina!!!

He kono keia ia oukou, e na makamaka heluhelu, e kipa mai i ka Papa Loi o Kanewai ma ke alanui o Dole, helu 2645.

© 2006 Laiana Wong